Kartli Krallığı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kartli
ქართლის სამეფო(Gürcüce)
kartlis samepo
Kartli Krallığı
1478-1762
Kartli bayrağı
Prens Vahuşti'nin atlasına göre arması
1490 yılında Kartli Krallığı
1490 yılında Kartli Krallığı
Başkent Tiflis
Yaygın diller Gürcüce
Hükûmet Feodal Monarşi
• 1478–1505
II. Konstantin (ilk)
• 1744–1762
II. Teymuraz (son)
Tarihçe  
• Kuruluşu
1478
• Safevi Devleti vasalı
1555-1747
• Kartli-Kaheti Krallığı'nın Birleşmesi
1762
• Dağılışı
1762
Öncüller
Ardıllar
Gürcü Krallığı
Kartli-Kaheti Krallığı
Günümüzdeki durumu  Gürcistan Rusya
 Ermenistan

Kartli Krallığı (Gürcüce : ქართლის სამეფო, kartlis samepo) Batı Gürcistan'ın Kartli bölgesinde başkenti Tiflis olan Geç Orta Çağ / Yakın Çağ Gürcü monarşisidir. 1478 yılında Gürcistan Krallığı'nın dağılma süreciyle ortaya çıkmış ve Bagrationi Hanedanı'nın Kahetili kolunun başarısı sayesinde 1762 yılında komşusu Kaheti Krallığı ile birleşene dek varlığını sürdürmüştür. Bu dönemin çoğunda krallık Safevi hanedanlıklarının vasalıydı ancak belirli aralıklarla özellikle 1747 yılından sonra bağımsızlığını sürdürmüştür.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Gürcistan Krallığı'nın birbirleriyle savaşan devletler haline bölünmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1450'li yıllarda Gürcistan Krallığı'nda kraliyet ailesi ve asiller arasında ayrılıkçı hareketler ortaya çıkmaya başladı. Bu bütün krallıkta büyük bir istikrarsızlığa sebep oldu. Bu dönemin ayırt edici özelliği feodaller arası rekabet, ayrılıkçılık ve iç savaştır.

Gürcistan Krallığı'nın asıl bölünmesi ise 1463 yılında VIII. Giorgi'nin Çihori Muharebesi'nde isyancı asilzade VI. Bagrat tarafından yenilmesi tarihine uzanır. Gürcü ulusal birliğinden geriye kalan bir izi daha sonra kendisini İmereti kralı ilan ederek yok etti. Bu hareket bütün eski Gürcü birleşik monarşisi ve devletinin parçalanmasının başlangıcına yol açtı. Bu parçalanma bölgenin geri kalanının ortak tarihinde çeşitli şekillerde daha önce tekrarlanmıştı.

VIII. Giorgi, 1465 yılındaki yenilgisinin ardından Samtshe prensi II. Kvarkvare tarafından esir alındı. Bunu bir fırsat olarak gören Bagrat 1466 yılında Doğu Gürcistan sınırını geçerek kendisini bütün Gürcistan'ın kralı ilan etti.

Kvarkvare, Bagrat'ın gücünün artmasından endişe ederek VIII. Giorgi'yi serbest bıraktı ancak devrik kral yeniden otoritesini sağlayacak güce sahip değildi. Kendisini sadece Kaheti kralı ilan etti. Aşağı Kartli bölgesini diğer bir taht talibi olan yiğeni II. Konstantin'e bıraktı. 1469 yılında II. Konstantin kendisini Aşağı Kartli yöneticisi ilan ederek Bagrat'a karşı mücadele etti.

VI. Bagrat 1478 yılında II. Konstantin tarafından yeniden otoritesi sınana dek Kartli'yi yönetmeye devam etti.

Batı Gürcistan'da Gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

VI.Bagrat'ın oğlu II. Aleksandr Batı Gürcistan'ın soylu aileleri Dadiani, Gurieli, Şarvaşidze ve Gelovani hanedanlıkları reislerini İmereti Krallığı tahtına geçmek için bir araya topladı ancak daha sonra II. Vamek'in teklifi ile reddedilerek II. Konstantin'in Batı Gürcistan'a davet edilmesine karar verildi bunun üzerine II. Aleksandr dağlık batı bölgeleri Raça ve Leçhumi'ye çekildi.

II. Konstantin yerel düklerin de yardımıyla Kutaisi şehrini elegeçirdi ve kısa bir süreliğine Batı Gürcistan'ın Kartli ile yeniden birlikteliğini sağladı. 1481 yılında Samtshe'yi de hakimiyeti altına almayı başardı ve kendisini bütün Gürcistan'ın kralı ilan etti.

Ancak rakip feodaller birbirlerine üstünlük sağlamak için mücadeleye devam ettiler.

II. Kvarkvare 1483 yılında II. Konstantin'i Ardeti Muharebesi'nde yenilgiye uğrattı. 1484 yılında hükümdarlığı kabul edilmeyen eski varis II. Aleksandr kendisini Batı Gürcistan'ın kralı ilan etti. Bu sırada Megrelya prensliği'nin yeni feodal derebeyi II. Liparit, II. Konstantin'i yeniden Batı Gürcistan'a davet etti.

Ancak II. Konstantin, 1487 yılında Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakub'un Kartli'yi işgal etmesiyle bu seferi iptal etti ve Kartli'ye yöneldi.

Bunu fırsat bilerek II. Aleksandr Kutaisi'yi ele geçirdi ve Batı Gürcistan'da kendi otoritesini restore etti. Daha sonra II. Konstantin Kaheti, İmereti kralları ve Samtshe prensi ile bir mutabakat gerçekleştirdi böylece bu Gürcistan'ın uzun bir dönem boyunca krallıklar ve prensliklere bölünmesini şekillendirdi.

Daha Sonraki Gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu yeni devletler uzun süre barış içinde kalmadılar. II. Giorgi, tahta geçmesinin ardından X. David'i tahttan devirmek ve krallığını fethetmek amacıyla Kartli'ye bir sefer düzenledi. Davit'in kardeşi Bagrat krallığı başarıyla savundu ve bir pusuda II. Giorgi'yi esir almayı başardı.

X. Davit'in kendi daha az başarılı mevkidaşı İmereti Kralı II. Aleksandr'ın akınlarıyla yüzleşmesiyle barış batıda da uzun sürmedi.

1513 yılında Kartli Krallığı komşusu Kaheti'yi kısa bir süreliğine fethetmeyi başardı. 1520 yılında ise Kaheti Krallığı yerel asilzade Kahetili Levan ve tahtın varisi II. Giorgi tarafından yeniden restore edildi. [1]

1555 yılında Amasya antlaşması ile Kartli, Kaheti ve doğu Mesheti Safevi hakimiyetine ve batıda kalan topraklar ise Osmanlı hakimiyetine geçti. İki yüzyıl boyunca Kartli Safevi Devleti'nin bir parçası idi. Bağımsızlığını kaybetmesi dolayısıyla düzenli olarak haraç ödüyor ve İran şahına köleler, atlar ve şaraplar olmak üzere hediyeler yolluyordu.[2]

18. Yüzyıl : Bölünük Gürcü Krallıkları Osmanlı ve Safevi Vasallığı Altında[değiştir | kaynağı değiştir]

1747 yılında Nadir Şah bir suikaste uğradı. Bu istikrarsızlıkdan yararlanarak kendilerine başarılarından dolayı Nadir Şah tarafından Kartli ve Kaheti krallıkları verilmiş olan II. Teymuraz ve oğlu II. İrakli Safevilerden de facto bağımsızlıklarını ilan ettiler.

1762 yılında II. Teymuraz'ın ölümünün ardından oğlu II. İrakli Kartli'nin de kontrolünü üzerine aldı ve birleşik Kartli-Kaheti Krallığı'nı kurdu.

Hükümdarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Portresi Kral Hükümdarlık yılları Aile bağlantıları
Constantine II of Kakheti.jpg II Konstantin 1484–1505 I Aleksandr'ın torunu
David II of Kakheti.jpg X. Davit 1505–1525 II. Konstantin'in oğlu
IX. Giorgi 1525–1527 X. Davit'in kardeşi
Luarsab 1527–1556 X. Davit'in oğlu
Simon I of Kartli.JPG I. Simon 1556–1569

1578–1599

I. Luarsab'ın oğlu
Erekle I of Kakheti.jpg
XI. Davit 1569–1578 I. Simon'un kardeşi
George III of Imereti by Teramo Castelli.gif
X. Giorgi 1599–1606 I. Simon'un oğlu
KingLuarsab.jpg
II. Luarsab 1606–1615 X. Giorgi'nin oğlu
VII. Bagrat 1615–1619 XI Davit'in oğlu
II. Simon 1619–1630 VII. Bagrat'ın oğlu
თეიმურაზ I.png I Teymuraz 1630–1634 (Kartli, I.Teymuraz'ın Kaheti Krallığı'nın parçasıydı)
როსტომ ხანი.gif I. Rostom 1633–1658 XI. Davit'in oğlu
V. Vahtang 1658–1675 II. Konstantin'in torununun çocuğu
George XI of Kartli repaired.jpg XI. Giorgi 1675–1688

1703–1709

V. Vahtang'ın oğlu
Nicolaes Davidszoon. Georgiaens Koningh crop.jpg I İrakli 1688–1703 I. Teymuraz'ın oğlu
Kayhosro 1709–1711 XI. Giorgi'nin yeğeni
I. Yese 1714–1716

1724–1727

Kayhosro'un kardeşi
Vakhtang VI of Kartli (Eastern Georgia).jpg VI. Vahtang 1716–1724 Kayhosro ve I. Yese'nin kardeşi
Vinogradov. Portrait of King Teimuraz II of Georgia. 1761 crop.png II. Teymuraz 1744–1762 I. İrakli'nin torunu

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Georgian Soviet Encyclopedia, Vol. 10, pg. 466–469, Tb., 1986
  2. ^ Berdzenishvili, ed., 1973, pp. 252–254