İberya Krallığı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
İberya Krallığı
ქართლის სამეფო
Kartlis samepo
MÖ 302-MS 580
İberya Krallığı bayrağı
Bayrak
Kolhis ve İberya
Kolhis ve İberya
Başkent Armazi
Mtsheta
Tiflis
Hükûmet Krallık
Tarihçe  
• Kuruluşu
MÖ 302
• Devlet dini olarak Hristiyanlığın kabulü
326 ? MS/337 ? MS
• Dağılışı
MS 580
Öncüller
Ardıllar
Ahameniş İmparatorluğu
Kolhis
İberya Prensliği
Günümüzdeki durumu  Gürcistan Rusya
 Ermenistan
 Azerbaycan
 Türkiye

Greko Roman Coğrafya'da , İberya (Antik Yunanca GrekçeἸβηρία, Gürcüceიბერია) Gürcü Kartli krallığı (Gürcüce: ქართლი, Kartli) için bir egzonimdi. Doğu ve Güney Gürcistan’da M.Ö. 4. yüzyıl — M.S. 6. yüzyıl tarihleri arasında var olmuş Gürcü krallığıdır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

İberya ve Kolhis haritası, Kristof Kellarius tarafından 1706’da Leipzig’de basıldı.

Doğu Gürcistan’da devletin kurulması, Batı Gürcistan’la kıyaslandığında görece geç gerçekleşti. MÖ 6. yüzyılda güneyden en eski Kartveli - Meshi boyları Doğu Gürcistan'a geldiler ve buraya yerleştiler. Onların kurduğu kent, Mtsheta ya da Meshta (Meshiler) adını taşıyordu. 11. yüzyıl tarihçisi Leonti Mroveli, bu devletin kuruluşu üzerine şunları anlatıyor: Büyük İskender, İran’a karşı açtığı sefer sırasında, Kartli’yi de ele geçirdi. Ona karşı girişilen savaşta Mtsheta yöneticisi Samara ve kardeşi de öldü. Savaşı kazanan İskender, Kartli yöneticisi olarak en sert komutanlarından Azo’yu atadı. Mtsheta yöneticisinin ailesinden, kardeşinin üç yaşındaki oğlu Parnavaz, annesi tarafından Kafkas Dağlarında saklandığı için kurtuldu. Yıllar geçti ve Parnavaz büyüdü. Çok iyi savaşçı ve avcı olarak yetişti, ünü Azo’ya kadar ulaştı. Parvanaz’ın annesi Azo’dan çekindiği için oğlunu sürekli uyarıyordu. Kim olduğunu öğrenmesi, Azo’nun Parnavaz’ı ölüme mahkûm etmesi için yeterliydi. Azo, Parnavaz’ı yanına çağırdı. Bundan dolayı korkuya kapılan annesi, Parnavaz’a ülke dışına çıkmasını önerdi. Parnavaz annesinin önerisini kabul etti, ama beklenmedik bir olay her şeyi değiştirdi. Bir akşam avlanmaya çıkan Parnavaz bir geyiği yaraladı. Yaralı geyik kaçtı ve avcı da onu izledi. Peşinden biraz gittikten sonra geyik bir kayanın dibinde yere devrildi, avcı geyiğin başına dikildi. Bu sırada şiddetli bir yağmur başladı. Parnavaz kayadaki mağaraya sığındı Mağaraya girer girmez bir mucizeyle karşılaştı. Mağara ağzına kadar altın ve gümüşle doluydu.

Parnavaz bu hazineyi annesi ve iki kız kardeşiyle birlikte ancak beş gecede taşıyabildi. Parnavaz bütün bu serveti ülkesini özgürleştirmek için kullanmaya karar verdi. Egrisi yöneticisi Kuci ile ilişki kurdu ve Azo’ya karşı ayaklanma başlatmayı önerdi. Kuci, Parnavaz’ın bu teklifini memnuniyetle kabul etti. Parnavaz Kuzey Kafkasyalılardan da yardım aldı ve bu birleşik bir kuvvetle Azo’ya karşı mücadele başlattı. Mücadele Parnavaz’ın zaferiyle sona erdi. Azo savaş sırasında öldü.

9. yüzyıl Gürcü kaynağı “Moktsevay Kartlisay”a (Kartli’nin Din Değiştirmesi) göre Azo Makedonyalı değildir. O Arian-Kartli kralının oğludur. Arian-Kartli ise, İran krallığı sınırları içinde bulunan Kartveli topraklarının adıdır.

Gürcüce kaynaklar, Büyük İskender’in Kartli’yi ele geçirdiği konusunda yanılıyor. Büyük İskender Kartli’ye sefer yapmamıştır. Ama öte yandan, Gürcüce kaynaklar, Doğu Kartveli ve Güney Kartveli siyasal birlikleri arasında egemenliği ele geçirmek için bir savaşın sürdüğü konusunda doğru bilgiler aktarmaktadır. Bu mücadele Doğu Kartveli birliğinin zaferiyle son bulmuş ve bu birliğin lideri Parnavaz kral olmuştur.

Parnavaz kral olduktan sonra reformlar yaptı. Bütün ülkeyi sekiz prensliğe (saeristavo) ayırdı. Prensliklerin başında prensler (eristavi) bulunuyordu. Prensler krala bağlıydılar ve prenslikleri onun emirleri doğrultusunda yönetiyorlardı. Parnavaz, Egrisi’nin başına Kuci’yi getirdi ve onun kız kardeşiyle evlendi. Kral, ülkenin en önemli ve merkezi bölgesi olarak İç Kartli’yi ayrı tuttu. Parnavaz İç Kartli’nin yönetimini “spaspeti” (komutan) ya da “mtavarsardali”ye (başkomutan) verdi, prensleri onun emrine verdi. Parnavaz yeni bir unvan aldı: Armazi. Armazi heykelini, krallığın başkenti Mtsheta’nın karşısındaki tepeye diktirdi. Kral buraya bir de kale yaptırdı.

Leonti Mroveli’ye göre, Parnavaz Gürcü yazısını (alfabesini) da geliştirmiştir.

Parnavaz yirmi yedi yaşında kral oldu ve altmış beş yaşına kadar hüküm sürdü. Parnavaz’ın hüküm sürdüğü dönemin kesin tarihlerini saptamak zor. Onun MÖ 3. yüzyılın başlarında kral olduğu sanılmaktadır.[1]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Kartli Krallığı". 14 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2013. 

İleri okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Spaeth, Barbette Stanley (2013). The Cambridge Companion to Ancient Mediterranean Religions. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0521113962. 
  • Roger Rosen, Jeffrey Jay Foxx. Georgia: A sovereign country of the Caucasus
  • Thomson, Robert W. Rewriting Caucasian History (1996) ISBN 0-19-826373-2
  • Braund, David. Georgia in Antiquity: A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 (New York: Oxford University Press, 1994) ISBN 0-19-814473-3
  • Lang, David Marshall. The Georgians (London: Thames & Hudson, 1966)
  • Toumanoff, Cyril. Studies in Christian Caucasian History. Washington D.C.: Georgetown University Press, 1963
  • Edward Gibbon, Volume II, Chapter XLII, discusses Iberia as one of the areas in the "Barbaric world"