Osmanlı Rumları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Osmanlı Rumları Osmanlı Devletinde yaşayan Rumlara verilen isimdir. Kuruluşundan itibaren pek çok Rum topluluğu Osmanlı sınırları içine girmiştir ve devletin son dönemlerine kadar önemli rol oynamışlardır. Bugün büyük çoğunluğu Yunanistan'da yaşamaktadır.


Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlının Bizans'tan ve Venedik'ten aldığı topraklardaki halkın çoğu Rumlar oluşturmaktaydı. Din olarak Ortodoks ve çok küçük bir azınlık Katolik Hristiyan'dır. Osmanlı devletinde millet sistemi altında yönetilmişler ve 1453'ten sonra başlarında İstanbul Patriği bulunmuştur. Topluca bulundukları bölgeler şimdiki Yunanistan, Kıbrıs, Trakya, Marmara denizi adaları ve kıyıları, Kapadokya, Karadeniz Bölgesi ve Ege denizi kıyılarıdır. 19.yüzyılda Karadeniz Rumlarının bir kısmı, Rus işgali altındaki Kars bölgesine yerleştiler.

Din hürriyetine rağmen pek çok Rum Müslüman olmuş, bunların bir kısmı Türkleşmiştir. İslamlaşma en fazla Girit ve Karadeniz Bölgesinde yaşandı. Müslüman Yunanlar, Devşirmeler ve Fenerliler devlet yönetiminde önemli yerlerde bulunmuşlardır. Rum halkı tarım, denizcilik, zanaat ve ticaretle geçinmiştir. Osmanlıda en yüksek Rum nüfuslu şehir İstanbul idi. Anadolu Rumlarının pek çoğunun anadilleri Türkçe idi fakat Karadeniz'dekiler modern Yunancadan farklı ayrı bir Rum dili konuşurlardı. Din adamları dışında Rumların çoğu Osmanlı Müslümanları gibi giyinmişler, son dönemlerde Avrupa giyim tarzı yaygınlaşmıştı.

19. yüzyılda Yunan milliyetçiliği, megali idea fikri yayılmış, bunun sonucu isyanlar başlamış ve Müslümanlar etnik temizliğe uğramıştır. İlk önce 1830'da Mora da Yunan Devleti kurulmuştur ve buna 1912 yılına kadar Teselya, Girit, Epirus ve Makedonya katılmıştır. Bunların sonucu Osmanlının Rum nüfusu azalmış ve 1914'de ~1,8 milyon kalmıştır. Birinci Dünya savaşında Ege ve Trakya'daki Rumların bir kısmı Yunanistan'a ve iç Anadolu'ya tehcir edilmiş bundan dolayı binlercesi ölmüştür. Balkan harbinden kaçan on binlerce Müslüman yerlerine yerleştirilmiştir. Bu olayları bazıları Rum Kırımı olarak isimlendirir.

Osmanlı savaşı kaybedince, Yunanistan İzmir bölgesini istemiş ve burayı 1919'da işgal ettikten sonra ~100.000 kadar Rum bölgeye geri dönmüştür. Ortaya çıkan Türk Yunan savaşında, Rumların çoğu Yunan tarafını tutmuşlardır. Bu savaşta pek çok karşılıklı katliam yaşanmıştır. Karadeniz'de karışıklıklar olmuş, bölge Rumlarının bir kısmı tehcir edilmiş ve bunlardan da binlercesi ölmüştür. Yunan ordusu savaşı kaybedince ve pek çok kasaba ve köy yakarak geri çekilirken yaklaşık ~1.000.000 Rum onlarla birlikte Yunanistan'a kaçmıştır. Lozan anlaşmasıyla iki ülke arasında nüfus mübadelesi yapılmıştır. Yaklaşık 356.000[1] Müslüman, Türkiye'ye ve Anadolu'da kalan 290.000[1] kadar Pontus ve Karamanlı Rum Yunanistan'a gönderilmişlerdir. Buradan 50.000-66.000[2] başka ülkelere göçmüştür. Yunanistan'da 75.000[2] kadar göçmen zor şartlardan dolayı ölmüştür. 1928'de Yunanistan'da 1.104.216 [2] Osmanlı Rum göçmeni ve 1927'de Türkiye'de ~125.000 Rum bulunuyordu.[3] 1912-1922 arası Osmanlı Rumlarından hayatını kaybedenler 300.000[4] olarak tahmin edilmektedir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı nüfus sayımlarında Suriye, Beyrut, Halep vilayetlerinde ve Kudüs sancağında bulunan Ortodoks Araplar 'da Rum olarak sayılmıştır. Burada Rum sayılan nüfus 1914'de 187.999 kişi. Bunların Anadolu ve Balkanlardaki Rumlarla alakaları yoktur. Balkanlarda, daha çok Manastır ve Yanya vilayetinde Rum sayılanların önemli bölümü Arnavut veya Slav asıllıdır. 1912'de Ege adaları, Edirne vilayetinin yarısı ve diğer bütün Balkan vilayetleri kaybedilmiştir ve bundan dolayı Rum nüfus azalmıştır.

Osmanlı Ortodoks Rum nüfusu[5]
Vilayet/Sancak 1893 1906 1914
Hüdavendigâr 133.017 166.368 184.424
Konya 56.561 86.591 95.768
Trabzon 155.039 215.474 260.313
Ankara 34.915 41.776 46.830
Aydın 196.558 285.105 319.019
Kastamonu 15.000 16.100 26.104
Sivas 37.813 67.374 75.324
İzmit 23.724 35.866 40.048
Adana 6.262 11.067 11.037
İstanbul 152.741 176.442 205.375
Edirne 267.220 340.908 224.680
Ege adaları 226.817 316.842 -
Manastır 227.766 286.001 -
Biga 15.101 38.291 8.541
Çatalca 35.848 44.325 36.797
Diyarbekir 1.186 1.125 1.822
Mamuret-ül-Aziz 543 651 971
Van - - 1
Errzurum 3.356 5.804 4.859
Toplam 1.589.467 2.136.110 1.541.689

      1912 Balkan harbinde tamamen kaybedildi ( Edirne Vilayetinin sadece yarısı).

Meşhur Osmanlı Rumları[değiştir | kaynağı değiştir]

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynak[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Doumanis, Nicholas (2012). Before the Nation. Oxford University Press,. ss. 168. ISBN 9780199547043. 
  2. ^ a b c Hirschon, Renée (1998). Heirs of the Greek Catastrophe. Berghahn Books. ss. 37. ISBN 9781571817303. 
  3. ^ Heper, Metin (2013). The Routledge Handbook of Modern Turkey. Routledge. ss. 291. ISBN 9781136309632. 
  4. ^ Clark, Bruce (2006). Twice a Stranger: The Mass Expulsions that Forged Modern Greece and Turkey. Harvard University Press. ss. 13. ISBN 9780674023680. 
  5. ^ Karpat, Kemal (1985). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics. University of Wisconsin Press. ss. 168/169-188/189. ISBN 9780299091606. http://m.friendfeed-media.com/1d4fdaf358c69c4c02100b94370454097403f76a.