Osmanlı hukuku

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Osmanlı İmparatorluğu idaresindeki hukuki yapıya Osmanlı hukuku denir. Genelde çok kültürlülüğe uygun yargılama usulüyle öne çıkar.[1]

Osmanlı'da bir mahkeme görünümü

Kanun[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğu varlığı süresince birçok hukuk düzenini sentezlemiş ve Osmanlı hukukunu oluşturmuştur. Kanun, genellikle laik bir düzene sahiptir. Kanun, Şeriatle, yani dini hukukla beraber yürütülmekteydi.[2]Hukuk kuralları yerel özelliklere göre de esneklik gösteriyordu. Toprakların yönetimi ve sivil düzen konusunda yerel idareye haklar tanınıyordu. Böylelikle imparatorluk içindeki birçok unsurun adalet anlayışına cevap veriliyordu.[3] Osmanlı İmparatorluğu'nun kompleks yapısı yeni kültürlerin uyumuna yönelik kanun hareketlerini gerektirmişti. Kültürel ve dini farklılıklar "millet" anlayışıyla imparatorluğa uygun hale getirildi.[4]

Mahkeme[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı'da davalara kadı bakardı. Mahkeme binası kadının evi olabildiği gibi kentin camisi yanındaki bir mekan da olabilirdi. 19. yüzyıl ortalarına kadar İstanbul kadısının belli bir mahkeme binası yoktu. Kadı'nın hususi konağı mahkeme olarak kullanılmaktaydı.[5] Ancak 1837'de Bab-ı Meşihat ya da Şeylülislam Kapısı olarak anılacak Etmeydanı'ndaki bir bina ile kadı anonim bir nitelik kazanmıştır.[6]

Yargılama[değiştir | kaynağı değiştir]

İslam hukukuna göre mahkeme tek hakimden oluşmalıydı. Birden çok hakim yasaktı. Kadı yargılama esnasında tek başına görev yapmaktaydı.[7] Kadının bir "danışma meclisi" bulunabilirdi. Jüri olarak orada bulunan kişilere konu hakkında danışabilirdi. Buna "maşveret" adı verilirdi. Yargılama ve hüküm yetkisi yalnızca kadı ile sınırlı kalmaktaydı. Genel temayüllere göre yargılama esnasında her zaman bağımsız kişiler bulundurulurdu. Açıkça görülmeyen duruşmalar şaibeli sayılırdı. [8] Davacı farklı bir mezhebe ya da dine mensupsa kendi kurallarına göre yargılanabilirdi. Kadı yakınları hakkında karar veremez ve hasta ya da bitkin değilse davaları görmekten kaçınamazdı. Davanın tatil veya gece vakitlerine denk gelmesi bu durumu değiştirmezdi. Dava sırasında kadının dava ile ilgili kişilerle münasebette bulunması yasaktı.[9]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://sharia.law.emory.edu/index.html%3Fq=ar%252Fturkey_ottoman_legal.html
  2. ^ http://www.bbc.co.uk/religion/0/24365067
  3. ^ http://books.google.com/books?id=rZtjR9JnwYwC&pg=109
  4. ^ http://books.google.com/books?id=rZtjR9JnwYwC&pg=109
  5. ^ Akdağ, T. İkt. İçt. Tarihi, C. II, s. 76.
  6. ^ İlber Ortaylı, Osmanlı Devleti'nde Kadı, s.60
  7. ^ Osman Nuri, Muhtasar Mecelle-i Umur-u Belediyye ikinci bölüm, istanbul 1341, s. 7-9
  8. ^ İlber Ortaylı, Osmanlı Devleti'nde Kadı, s.62
  9. ^ Halil İnalcık, "Mahkeme, İslâm Ans. C. VIII.