Kudüs Sancağı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Sancak-ı Kudüs
Osmanlı İmparatorluğu Sancakı

1872-1917
Location of Kudüs Sancağı
1900 yılında Osmanlı Suriyesi
Merkez Kudüs
Tarih
 - Kuruluş 1872
 - Kaldırılış 9 Aralık 1917
Bugün parçası İsrail İsrail

Filistin Devleti Filistin
Mısır Mısır
Ürdün Ürdün

Kudüs Sancağı asıl adı Kudüs-i Şerif Mutassarıflığı; (Arapça: متصرفية القدس الشريف‎ İngilizce: The Mutasarrifate of Jerusalem) 1872 yılında özel yönetim statüsü ile kurulan, 1874 yılında Şam Vilayetinden ayrılan; Kudüs ile birlikte; Gazze (Gaza), Yafa (Jaffa), Halilü’l Rahman (Hebron), Beytülrahim (Bethlehem), Birüssebi (Beersheba)[1] kentlerini kapsayan müstakil sancak. Osmanlı dönemi boyunca Kudüs Sancağı, Nablus ve Akka sancakları ile birlikte Güney Suriye ya da Filistin olarak isimlendirilmiştir.[2][3][4] 12 Aralık 1917 yılında Osmanlı Devletinin elinden çıkana kadar sürmüştür.

1841’de ilk olarak Şam Vilayetinden ayrılarak doğrudan saraya bağlandı.[3] 1872’de Sadrazam Mahmut Nedim Paşa tarafından bağımsız bir vilayet haline getirildi. Bu hususta bölgeye Avrupa ülkelerinin artan ilgisi ve güney sınırının Mısır Hidivliğine karşı güçlendirilmesi gibi birçok gelişmenin etken olabileceği bölge uzmanı akademisyenler tarafından öne sürüldü.

Başlangıçta, Akka Ve Nablus Sancakları, Kudüs Sancağı ile Kudüs Eyaleti olarak bir araya getirildi. İki aydan daha kısa bir süre sonra[5], Akka ve Nablus Sancakları Kudüs Mutasarrıflığından ayrılarak Beyrut Vilayetine bağlandı. 1906’da Nasra kazası Mutasarrıflığa bağlantısız bir toprakta bulunan parçası olarak eklendi,

Kudüs Sancağının yönetim biçimi Osmanlı başkentine doğrudan bağlandığından beri diğer Osmanlı vilayetleri ile aynı biçimde idi. Kent sakinleri kendilerini daha çok dinsel terminolojileri ile tanımlamakta idiler. Bölge köyleri normal olarak çiftçilikle uğraşırken kent merkezinde tacirler, sanatçılar, toprak sahipleri ve faiz karşılığı borç para temin edenler bulunmakta idi. Kent seçkinleri dinsel önderler, varlıklı toprak sahipleri ve yüksek rütbeli sivil memurlardan oluşmakta idi.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölge ilk olarak 1841’de Şam’dan ayrılarak doğrudan İstanbul yönetimine bağlandı ve 1872’de müstakil bir vilayet olarak oluşturuldu. 1872’ den önce Kudüs Sancağı, 1864 yılında Tanzimat yeniliklerinin ardından oluşturulan Suriye Vilayeti içinde bir sancak idi. Belediyeler, 19. yy' ın son otuz yılı içinde Tanzimat hareketi tarafından oluşturulan kurumlar olmuştu. 20. yy'ın başlarında her belediyenin bütçesi Kudüs Meclisi tarafından onaylanmak zorunda idi. Belediye üyelerinin bir tür halk oyu ile atanmaları da Tanzimat hareketi ile ortaya çıkan bir ilke oldu.[6] 1906’da Kudüs Mutasarrıflığı'nın güney sınırı İngiltere’nin yayılmacı isteklerle yaptığı tahrikle mümkün olduğunca kısa ve kolay denetlenebilir biçimde yeniden çizildi.

19.yy sonlarına doğru, Filistin bölgesi ya da Kudüs Sancağı bölgesi eğitimli Arapların arasında yayılan ayrı bir politik mekan olarak belirdi. 1904’ de Kudüs eski görevlisi Necip Azuri Paris, Fransa ’da Osmanlı Hakimiyetinden bağımsız bir Osmanlı Suriyesi ve Irakı kurmayı hedefleyen Arap Yurtseverleri Birliğini kurdu. Azuri 1908’deki Genç Türk devrimi olan II. Meşrutiyetin ilanının ardından teşkil edilen Osmanlı Meclisinde, Kudüs Mutasarrıflığının vilayet statüsüne yükseltilmesi teklifini verdi. 1917’de 1. Dünya Savaşı esnasında itilaf devletleri tarafından ele geçirildiğinde Osmanlı İdaresi lağvedilerek İşgal Edilmiş Düşman Toprakları Yönetimi-İEDTY (OETA South) adı altında yönetildi. İEDTY Güney adı altındaki idare, Nablus ve Akka Sancaklarını kapsıyordu. Askeri İEDTY yönetiminin yerini 1920’de İngiliz Sivil idaresi aldı ve 1923’te Lübnan ve Suriye sınırlarında yapılan bir düzenleme ile birlikte İngiltere Mandasındaki Filistin toprakları statüsüne geldi.

Sınırlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölge, Batıda Akdeniz ile doğuda Ürdün Irmağı ve Ölü Deniz ile, kuzeyde Auja Irmağı ağzından Jericho yakınlarındaki köprüye kadar ve güneyde Gazze ve Ariş' ten Akabe’ ye doğru çizilen bir hat ile sınırlanmıştır.

1883
1893
1900
1907
Kudüs El Şerif Sancağı veya Kudüs Mtasarrıflığını gösteren dört geçici Kudüs haritası. 4. Harita 1906’da mevcut Mısır-İsrail sınırına taşınmış olan 1860’taki Osmanlı Suriyesi ve Mısır Hidivliği arasındaki sınırını ve Filastin (Palestine) olarak işaretlenen Kuzey sınırındaki Necef (Negev) Çölü' nü göstermekte dir.

İdari Bölümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Mutasarrıflığın 1872-1909 arasındaki idari bölümleri:

1. Birussebi (Beerşeba) Kazası: İki alt bölge ve belediye ihtiva eder.

  • A Hafir Nahiyesi, Birusseb ve Akabe arasındaki bir noktada kuruldu.
  • El Mulayha, 1908’de Hafir ve Akabe arasındaki noktada kuruldu.
  • Birusseb Belediyesi, 1901’de kuruldu.

2. Gazze Kazası: 1903' te kuruldu. 3 alt bölge ve bir belediye içerir.

  • El Faluja Nahiyesi, 1903' te kuruldu.
  • Hanyunus Nahiyesi, 1903'te kuruldu ve 1917’de belediye oldu.
  • Mücdel Nahiyesi, 1880' de kuruldu.
  • Gazze Belediyesi, 1893' te kuruldu.

3. Halilü'r Rahman Kazası: İki alt bölüm ve bir belediye içerir.

  • Beyt-i a'tâb Nahiyesi, 1903' te kuruldu.
  • Beyt-i Cireyn Nahiyesi, ‎ 1903’te kuruldu
  • Halilü'r Rahman belediyesi, 1886' da kuruldu.

4. Yafa Kazası: İki alt bölüm ve bir belediye içerir.

  • Na’leyn Nahiyesi, 1903' te kuruldu.
  • Remle Nahiyesi, 1880' de kuruldu, 1888' de belediye oldu ve 1889' da tekrar alt idari birim oldu.
  • Lod Belediyesi,

5. Kudüs-i Şerif Kazası: 4 alt bölüm ve iki belediye içerir.

  • Abaveyn Nahiyesi,1903' te kuruldu.
  • Beytü'l lahim nahiyesi, 1883' te kuruldu, 1894' te belediye oldu.
  • Ramallah Nahiyesi, 1903' te kuruldu, 1911' de belediye oldu.
  • Safa Nahiyesi,
  • Kudüs-i Şerif Belediyesi, 1867' de kuruldu.
  • Beyt el Cala Belediyesi, 1912' de kuruldu

6. Nasra Kazası: 1906’da Nasra Kazası ilave olundu.

Kudüs Mutasarrıfları[değiştir | kaynağı değiştir]

Mutasarrıflar, Osmanlı idaresi tarafından bölgeyi idare etmek üzere atanırlardı. Arapça, Farsça veya Avrupa dillerinden birisini genellikle Fransızca' yı bilirlerdi.

Şam Vilayetinden ayrılmadan Öncekiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şam Vilayetinden Ayrıldıktan Sonrakiler[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Meşrutiyetin İlanından Sonrakiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Beshara, 2012, Part 1
  2. ^ Büssow, Johann (2011-08-11). Hamidian Palestine: Politics and Society in the District of Jerusalem 1872-1908. BRILL. p. 5. ISBN 978-90-04-20569-7. Retrieved 2013-05-17.
  3. ^ a b Ilan Papeh (1999). The Israel - Palestine Question. Routledge. p. 36. ISBN 978-0-415-16948-6. Retrieved 2013-05-17.
  4. ^ Jankowski, 1997, p. 174.
  5. ^ Butrus Abu Manneh. The Rise of the Sanjak of Jerusalem. p. 39.
  6. ^ İnalcık, Halil&Seyitdanlıoğlu, Mehmet. Tanzimat, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, S. 258,259, ISBN 978-605-360-274-3,