Gülen hareketi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Gülen hareketi, Gülen cemaati, Hizmet hareketi ya da Hizmet[1]; eski bir imam, vaiz ve yazar olan Fethullah Gülen’in telkinleri ile bir araya gelen insanların oluşturduğu, 1960’ların sonunda İzmir’de ortaya çıkmış[2], faaliyetlerini başta Türkiye olmak üzere çeşitli ülkelerde gerçekleştiren bir toplumsal harekettir.

Hareketin İslami bir hareket mi yoksa bir sivil toplum hareketi olarak mı tanımlanacağı tartışma konusudur. [3] [4] Hareket, çeşitli toplum kesimlerince Türkiye içi ve dışında, eğitime, Türk kültürünü tanıtmaya, dinlerarası diyaloğa ve fakirlikle mücadeleye yaptığı katkılardan dolayı desteklenirken [5][6] başka kesimlerince de laikliğe bir tehlike olarak görülmesinin yanı sıra siyasî ve ekonomik bir güç haline geldiği söylenerek eleştirilmektedir.[7][8]

Tanımlama[değiştir | kaynağı değiştir]

Hareketin faaliyetleri "ışık evleri" ile başlamış, daha sonra "cemaat vakıfları" ve "himmet toplantıları"nca desteklenen ortaöğretim kurumlarına yönelik öğrenci yurtları faaliyete geçirilmiştir. [kaynak belirtilmeli] Daha sonra ise il ve ortaöğretime yönelik okullar, dershane, üniversite gibi eğitim kurumları faaliyete geçirilmiştir. [kaynak belirtilmeli]Cemaatin basın-yayın kurumlarının faaliyete geçmesi ve kamuoyunda bilinilirliği arttıkça dinler ve kültürler arası diyalog faaliyetleri, sosyal yardım amaçlı vakıf ve dernekleri ile ticari faaliyet hastaneler, finans ve sigortacılık kurumları gibi kuruluşları faaliyete geçerek yaygınlık kazanmıştır. [kaynak belirtilmeli]Bu kurum, kuruluş ve faaliyetler cemaatin ortak amacı haline gelen Gülen ideolojisini gerçekleştirme amacına hizmet ölçüsünde cemaat yanında değer kazanırlar.[kaynak belirtilmeli]

"Hareketin doğası"; İhsan Eliaçık'ın ifadeleri; "Fethullah Gülen Hareketi kanımca inşacı değil; ihyacıdır. İçeriye yönelik sorgulama ve eleştiri yapmaz. Var olanı olduğu gibi diriltmeyi, ihya etmeyi esas alır. Risale-i Nur Hareketi'nin tabiatında bu vardır. Bu ise Emevi, Abbasi, Selçuklu ve Osmanlı saray uleması etrafında oluşan din anlayışını çağa taşımaktan başka bir şey değildir, önce bununla hesaplaşılması gerekir. Ne Said-i Nursi ne de Fethullah Gülen buna yanaşmadı, yanaşmıyor. Batı'da Rönesans kendi geçmişi ile hesaplaşma ile oldu. Fethullah Gülen hareketi dini düşüncede çok tutucudur."[9]

Faaliyet ve çalışmalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

5. Uluslararası Türkçe Olimpiyatlarında ilgi toplayan Senegal folklor ekibindeki öğrenciler Silifke oyunu oynamaya hazırlanıyorlar.

Gülen hareketinin öncelikli faaliyet alanı eğitimdir ve bu eğitimin en iyi verildiği yerler ışık evleridir. [kaynak belirtilmeli] Işık evlerinin "Allah'ın, içlerinde şan ve şerefinin yükselmesine ve isminin zikredilmesine izin verdiği evlerdir; Onların içinde sabah akşam O'nu tesbih ederler..' (Nûr/36), 'O evlerde oturan öyle erkek oğlu erkekler, öyle yiğitler vardır ki, ne alış-veriş, ne çarşı-pazar.. onları, yapmak istedikleri şeylerden alıkoyamaz' (Nur/37) gibi bazı Kur'an ayetlerinde özel olarak anlatıldığına inanılır.[10] Bu Ayetlere uygulanan Ebced hesapları ile ışık evlerinin kuruluş tarihleri arasında bağlantılar kurulur ve ayetlerin "hizmet"i anlattığı vurgulanır.[kaynak belirtilmeli]

Yurt, okul ve dershaneler

Gülen hareketi ve Türk girişimciler tarafından Türkiye içi ve dışında Fethullah Gülen'in teşvikleri ile açılmış okullardır. Yeni Aktüel dergisi tarafından yapılan bir araştırmaya göre 92 ülkede yaklaşık 500 lise veya ilköğretim okulu, altı üniversite ile çeşitli sayıda eğitim veya dil merkezleri vardır.[kaynak belirtilmeli] Bu okullarda Türkçe dersi seçmeli olarak öğrenilebilmekte, İngilizce, ülkenin resmî dili ve bazen başka diller de (Orta Asya'da Rusça, Afganistan'da Farsça, Afrika'da Fransızca, gibi) eğitim yapılmaktadır.

Türkçe olimpiyatları

Uluslararası Türkçe Olimpiyatları, (eski adıyla "Yabancılar İçin Türkçe Yarışması"), ilki 2003 yılında yapılan ve tüm dünyadan ana dili Türkçe olmayan en alt düzeyden en üst düzeye kadar Türkçe kullananların yetenek ve bilgilerinin sınandığı bir yarışmadır. Katılımcı sayısı ve ülkesi her geçen yıl artmaktadır. 2003 yılındaki 1. Uluslararası Türkçe Olimpiyatları’na 17 ülkeden 62 öğrenci, 2012 yılındaki 10. Uluslararası Türkçe Olimpiyatları'na 135 ülkeden 1500 öğrenci katılmıştır.[11]

İnsani yardım[değiştir | kaynağı değiştir]

2000'li yıllarda Cemaatin faaliyetleri arasına insani yardım projeleri eklenmiş; stanbul merkezli Kimse Yok Mu Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği 'ni kurmuştur. Daha sonra ABD'de Helping Hands (Yardım Eden Eller) Derneği, kurulmuştur.

Diyalog faaliyetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Fethullah Gülen'in Papa II. John Paul 'ü ziyareti

Hareket, 1994 yılında Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı'nin kurulmasından beri Türkiye'de ve daha sonra benzer vakıflar vasıtası ile dünyanın değişik merkezlerinde (İngiltere'de Dialogue Society, ABD'nin doğu eyaletlerinde Rumi Forum, vb.) diyaloğu geliştirmeyi amaçlayan toplantı (Abant Platformu gibi), aktivite ve yayınlar yapmaktadır.

Dinler arası diyalog toplantıları ve yayınları ile bazı sempozyumlar ve Abant Platformu gibi toplantıları [12][13][14] bazı ulusalcı yazarlar Ilımlı İslam'a hizmet eden faaliyetler olarak görerek tepki ile karşılamışken bazı akademisyen, aydın ve ilahıyatçılar ise destek vermiştir[15].

Diğer çalışmalar

1994 yılında Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı kuruldu.

4 Nisan 1996 tarihinde Fener Rum Patriği I. Bartholomeos ile İstanbul'da görüşen Gülen; 10 Eylül 1997 tarihinde Kalp anjiyosu için gittiği ABD'de İftira ve İnkarla Mücadele Birliği (ADL) başkanı Abraham Foxman ile New Jersey'de ve 19 Eylül 1997 tarihinde de New York Eyaleti Katolik Kilisesi Kardinali John O'Connor'la görüşme yaptı.[16] ADL başkanı Abraham Foxman, Gülen'den İslam'da hoşgörü konusu ile ilgili bir kitap yazmasını ve bunun ADL tarafından İngilizce olarak bastırılacağını söyledi.[kaynak belirtilmeli]

21 Kasım 1997 tarihinde Vatikan'ın İstanbul temsilcisi Georges Marovitch ve beraberindeki Süryânî cemaatinden bazı din adamları kendisini ziyaret etti.[kaynak belirtilmeli]

9 Şubat 1998 tarihinde ABD Ankara eski Büyükelçisi Morton Abromowitz'in de vasıtasıyla dinlerarası diyalog çerçevesinde Papa II. John Paul ile Vatikan'da buluştu.[17] Abramowitz, Fethullah Gülen ile 1998 yılında CHP eski genel sekreterlerinden Kasım Gülek vasıtasıyla tanışmıştı.

Gülen'i Edirne'deki vaizliğinden beri tanıyan[18] ilahiyatçı Prof. Dr. Suat Yıldırım'ın Kuran tercümesinde konu ile ilgili gördüğü bazı ayetlerin sonuna İncil ve Tevrat'ta geçen benzer ayetlerin numaralarını ya da bizzat İncil ve Tevrat 'daki ayeti not düşmüştür.[19] Mesela:En’am Sûresi 151–152. ayetlerde bildirilen on hüküm, keza İsra 31–34. ayetlerde bildirilen hükümler, aynı zamanda Tevrat, Çıkış, 20,3-17'de ve Matta İncili 5, 17-33’de de geçer. gibi notlar/alıntılar koymuştur. Bu Kuran mealini Zaman gazetesi okuyucularına dağıtırken ulusalcı kesimlerde tepkiler doğmuştur.[19]

Aksiyon dergisi 2003 yılının Aralık sayısında Müslüman ve Hristiyanların, İsa'nın manevi şahsiyeti etrafında birleşmesi fikrini işlemiştir.[20][21]

Basın yayın[değiştir | kaynağı değiştir]

Hareket, 1979 yılında Sızıntı dergisi ile yayın hayatına başlamıştır. İlerleyen yıllarda Zaman Gazetesi ve Samanyolu Televizyonu'nu kurmuştur. Hareketin ayrıca Mehtap (kültür), Samanyolu Haber (haber), Yumurcak (çocuk), Irmak (dini), www.kure.tv (internet), Ebru (ingilizce) ve Dünya (Kürtçe) adlı özel yayın yapan kanalları vardır. Bunun yanında Yeni Ümit adlı akademik ilahiyat dergisi, ve Aksiyon haber-yorum dergileri vardır.

Siyasi faaliyetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Fethullah Gülen geçmişte değişik siyasi kişilerle temaslar kurmuş, inanç merkezli çalışmaları değişik toplumsal katmanlarda olduğu gibi siyasi kişilerce de teşvik edilmiştir. Basın yayın organlarında zaman zaman hareketi suçlayan yayınlar yapılmış, ancak bunlar Gülen hareketini siyasi rakip olarak değerlendirmeyen iktidarlar tarafından ciddiye alınmamıştır. [kaynak belirtilmeli]28 Şubat sürecinde Gülen, hoşgörü ve diyalog çalışmaları görüntüsünün arkasında cumhuriyet aleyhtarlığı yaptığı, laik düzeni yıkarak şeriatı düzeni kurmak için taraftarlarını teşvik ettiği yönünde iddialarla gündeme gelmiş[22][23]; bu konuda Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde, Gülen aleyhine açılan dava, Gülen'in beraatıyla sonuçlanmıştır.[24]

AKP-Cemaat çatışması
Hizmet hareketi, Recep Tayyip Erdoğan'ın iktidarda olduğu 2013 yılı son aylarından itibaren yoğunlukla devlet içerisinde örgütlenme, paralel yapı oluşturma, kendilerinden olmayan veya rakip gördükleri kişilere karşı tasfiye amaçlı özel hayatı izleme, kaydetme ve kumpas olarak ifade edilen delil oluşturma faaliyetleri ile suçlanmıştır. [25] Fethullah Gülen'in kendisi, avukatları ve Gazeteciler ve yazarlar vakfı gibi sözcüler bu iddiaları reddeden açıklamalar yapmışlar[26][27], ancak geçmişte F. Gülen'in yakınında bulunduğu iddia edilen Nurettin Veren, Ahmet Keleş, Selim Çoraklı, Latif Erdoğan gibi isimler bu yapılanma ile ilgili suçlamaları desteklemişlerdir.[28][29] [30][31]

"Algı operasyonu" yürütme, "toplum mühendisliği", "fişleme", "kumpas kurma", "sahte delil üretme", "otoriterleşme", "kendi yargı ve polis gücünü oluşturma" vb. suçlamaları AKP-Cemaat tartışmalarında karşılıklı olarak dile getirilen başlıca konularıdır.[kaynak belirtilmeli]

2014 Şubat ayında, Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında toplanan Milli Güvenlik Kurulu, Gülen hareketi ile özdeşleştirilen "paralel yapıyı" isim vermeden ulusal güvenliğe tehdit tanımlamasına almıştır.[32]

Ekonomik faaliyetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Fethullah Gülen; "Eğer zengin olmanın yollarını aramazsanız, bu Allah'ın gözünde günahtır" dediği, bu öğreti sayesinde cemaatin Türkiye'nin ekonomik açıdan en güçlü gruplarından biri haline geldiği, Türkiye'deki yüzlerce okulunun yanı sıra televizyon kanalları, bir büyük banka, ticaret örgütü ve yine ülkenin en büyük gazetesine sahip olduğu ifade edilmektedir.[33]

Tarihsel gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Başlangıçta Nur cemaati içinde ortaya çıkan hareket [34][35][36][37] Türkiye’de ve Türkiye dışında oluşturduğu "ışık evleri", yurtlar, okullar, dershane ağı yoluyla eğitim alanında; Zaman gazetesi, Samanyolu Televizyonu gibi kuruluşlar yoluyla medya alanında sürdürdüğü faaliyetlerin yanında siyaset, finans ve sigortacılık gib alanlarında da faaliyetler gerçekleştirmektedir. Formal bir yapısı, resmi bir üyelik sistemi mevcut değildir[27] Türkiye’de bir kısmı polis teşkilatından yargı teşkilatına kadar ülkenin önemli kademelerinde yer alan milyonlarca üyesi olduğu; üyelerin gelirlerinin %5-%20’sini harekete bağışladıkları iddia edilmektedir.[27][38]

1966 ile 1983 yılları arası, kimi araştırmacılar tarafından hareketin kurulma evresi olarak tanımlanmıştır. [39]Gülen, 1960’larda resmi imamlık görevinin yanı sıra vaazler, vaaz kasetleri, gençlik yaz kampları yoluyla görüşlerini geniş kitlelere ulaştırdı[35] 1970'lerde, Gülen’in konferans serilerine dönüşen sohbet toplantıları ve düşük gelirli ailelerin çocukları için başlattığı “Nur kampları” adlı yaz kampları, hareketin eğitim faaliyetlerinin ve “Altın Nesil” adıyla anılan kuşakların oluşmasının temelini oluşturur. Gülen’in 1979 yılında yayına başlayan Sızıntı dergisinde yazdığı başyazılarda [40] sempatizanlarına eğitim kurumu açmalarını telkin etmesi sonucu bazı işadamlarının maddi durumu yetersiz öğrenciler için kurdukları öğrenci evleri ve tesisler hareketin ilk eğitim faaliyetlerindendir.[41]

Turgut Özal’ın başbakan olduğu 1983 yılı, Gülen hareketi açısından da bir dönüm noktası olarak değerlendirilir. Özal döneminde Gülen takipçilerinin okul kurması önündeki engeller kalkmıştır.[42] İzmir'in Bozyaka semtindeki talebe yurdunun "Yamanlar Koleji" adıyla koleje çevrilmesi ile hareket ilk kez bir okulu hayata geçirdi.[41][43]Zamanla sayısı artan bu tür okullar özellikle muhafazakâr ve liberal sağın elit aileleri için çekim merkezi haline geldi.[43]Üniversiteye girecek çocuklar için hazırlık kursu ihtiyacını farkedilince Fırat Eğitim Merkezi (FEM) açıldı; kurslar da okullar kadar ilgi gördü ve farklı isimlerle ülke çapında yaygınlaştı.[41] Kurslar cemaatin önemli bir finans kaynağı haline gelmiştir.[kaynak belirtilmeli]

1991 yılı sonunda Sovyetler Birliği'nin çözülmesinden sonra cemaat vakıf ve şirketleri öncelikle Orta Asya Türk cumhuriyetleri olmak üzere Kafkas ve Balkan cumhuriyetlerinde, ardından Asya ve Afrika ülkelerinde kolejler açtılar. Azerbaycan’da 1992’de açılan Nahçıvan Türk Lisesi, hareketin Türkiye dışında açtığı ilk öğrenim kurumu oldu.[42][44] Orta Asya’da eğitim seferberliğinin en başarılı olduğu ülke Kazakistan oldu; 1992’de bu ülkeye giden Türkler tarafından 2 yılda 29 lise açıldı.[43]

1994 yılında Onursal Başkanlığını Gülen’in yaptığı Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı’nın yazılı ve görsel medyada büyük yankı bulan açılışı, hareketin Türk ve dünya kamuoyunda daha da tanınmasını sağladı.[45]. Gülen, vakfın onursal başkanı sıfatı ile 1994 yılından itibaren dönemin Başbakanı Tansu Çiller ve diğer siyasi parti liderleri ile, Türkiye’de bulunan azınlıkların, dini yapılanmaların liderleriyle ve 1998 yılında Papa II. John Paul ile görüşme imkânı buldu. 1990’lı yılların sonlarında vakfın bünyesinde kurulan Abant Platformu ile Medialog Platformu, Kadın Platformu, Kültürlerarası Diyalog Platformu gibi oluşumlar ulusal ve uluslararası düşünsel etkinlikler düzenlediler.

Gülen, hayatını 28 Şubat sürecinde sağlık sorunları gerekçesiyle gittiği ABD'de sürdürürken 2000'li yıllarda Cemaatin faaliyetleri arasına insani yardım projelerini eklenmiş; ABD'de kurulan Helping Hands (Yardım Eden Eller) Derneği, İstanbul merkezli Kimse Yok Mu Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği 'ni kurmuştur.[kaynak belirtilmeli]

İnanç ve ideoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Gülen hareketi, Said Nursi'nin risaleleri ile altyapısını hazırladığı düşünsel ve ideolojik zemin üzerinde bir "altın nesil" yaratma amacına hizmet eder. Adını Said Nursinin sık sık kullandığı "Hizmet-i imaniye ve Kur'aniye" deyiminden almıştır. Gülen yazdığı eser, şiir ve makalelerinde özlemini çektiği altın nesli anlatır. Cemaatin ilk eğitim kurumu olan "Işık evleri"nde Nur risaleleri düzenli ve programlı şekilde okunur.[46][47]

"Gülen'in kimliği ve misyonu"; Fethullah Gülen'in cemaat içinde Hz.İsa veya Mehdi olarak bilindiği ancak bu konunun belirli çerçeve içerisinde kalan bir sır gibi ele alındığı ve açıkça konuşulmadığı, Fethullah Gülen'in kendisine yönelik bu türden sözler için bunlar hüsnüzan ifade eden sözlerdir, bunlara karşı çıkılmaz sözlerini kullandığı ifade edilmektedir.[48][49] Fethullah Gülen, bir kişinin çevresi onun mehdi olduğuna inansa ve kendisi de buna kanaat getirse bile bunu ilan etme gibi bir görevinin bulunmadığını söyler.[50] 17 yıl cemaat imamlığı gibi hizmetlerde çalışıp 2003 yılında cemaatten ayrılan yazar Said Alpsoy'un ifadeleri;" Cemaatin bir kısmı Fethullah Gülen’in Mehdi olduğuna, başka bir kısmı ise Mesih olduğuna inanır. Bu konuda en mütevazi olanlar “asrın alimi” derler ki biz bunu islami terminolojide “müceddid” olarak değerlendirebiliriz. Ama, ‘üçü de değil, o sadece ünvansız bir hidayet önderi, bir cemaat lideridir’ şeklinde değerlendiren kimseye ben rastlamadım".[51]

Eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı yorumcular cemaatin külte benzeyen görünümü konusunda endişelerini belirtmişlerdir.[52]Hollanda hükümeti 2008'de hareketin Hollanda'daki aktivitelerini incelemiş ve bu inceleme sonucunda Gülen okullarının entegrasyon karşıtı davranışları teşvik ettiği gerekçesiyle fon desteğini çekmiştir.[53]

Bazı basın ve yayın organlarında Fethullah Gülen'in sağ kolu olarak nitelendirilen [54][55] ancak 2005’te cemaatten ayrılıp İşçi Partisine geçmiş olan Nurettin Veren'in eleştirileri ise daha çok Gülen ve cemaatin dini tutumlarındaki değişim, devlet içinde yapılanma, CIA ile işbirliği yapma konularıyla ilgilidir.[56]

Işık evleri diye adlandırılan, cemaate bağlı öğrenci evleri, beyin yıkama ve "örgütsel hücre evi" olma gibi iddialarla suçlanmaktadır.[57][58]

İleri okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

Gülen ve hareketi hakkında[değiştir | kaynağı değiştir]

Gülen okulları hakkında[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Hizmet Hareketi mi Yoksa Gülen Hareketi mi?". Zaman. N ovember 27, 2010. http://tr.fgulen.com/content/view/18724/12/. Erişim tarihi: August 21, 2012. 
  2. ^ Brief History of the Gülen Movement, Gulenmovement.us sitesi, Erişim tarihi:29.03.2014
  3. ^ İhsan Denli, “Gülen Hareketi’ni dini değil sivil toplum hareketi olarak görmeliyiz”, Cihan Haber Ajansı, 19.04.2013
  4. ^ Hatem Ete, Gülen ve takipçilerini tanımlama zor(un)luğu, Sabah Perspektf, 01.02.2014
  5. ^ ""Gülen Hareketi'nin Siyasî Gündemi Yok"". 20.10.2009. http://tr.fgulen.com/content/view/17909/11/. Erişim tarihi: 12 Ocak 2011. 
  6. ^ "'Hareketin ekonomik faydaları yadsınamaz'". http://haberevet.com/haber/20110112/272439/hareketin-ekonomik-faydalari-yadsinamaz.html. Erişim tarihi: 12 Ocak 2011. 
  7. ^ Ceylan, Yasin (19/04/2009). "İslam, Nurculuk ve Fethullah Gülen hareketi". radikal.com.tr. http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalEklerDetay&ArticleID=932027. Erişim tarihi: 12 Ocak 2011. 
  8. ^ Ülsever, Cüneyt (16 Haziran 2010). "Milli Görüş vs. Gülen Hareketi (II)". hurriyet.com.tr. http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/15035874.asp. Erişim tarihi: 12 Ocak 2011. 
  9. ^ http://www.yeniaktuel.com.tr/tur108,221@2100.html
  10. ^ http://tr.fgulen.com/content/view/2628/3
  11. ^ http://www.turkceolimpiyatlari.org/index.php?konu=sayfa&id=45
  12. ^ , Fethullah Gülen ve Ehl-i Kitap: Dinler Arası Diyalog Adına Türkiye'den Bir Ses
  13. ^ Abant Toplantıları, korkuları bitirdi
  14. ^ Abant Toplantıları ABD'ye Taşınıyor, 19 Mart 2004
  15. ^ Abant Platformu Web sitesi
  16. ^ Fethullah Gülen Web sitesi, 1997 Hayat Kronolojisi
  17. ^ Dunya barisi icin (Zaman), 10 Şubat 1998
  18. ^ Fethullah Gülen Web sitesi, Onu tanıyanlar, Suat Yıldırım
  19. ^ a b Yeni Umut, Suat Yıldırım, Mealim Hakkında Hezeyanlar, Sayı : 71 Ocak - Şubat - Mart 2006 (Erişim: 13 Eylül 2009)
  20. ^ Aralık 2003, Sayı: 470 Aksiyon dergisi Kapak konusu, İsa, insanlık onu bekliyor
  21. ^ Harun ODABAŞI, Aralık 2003, Sayı: 470 Aksiyon dergisi, Hz. İsa kimdi?
  22. ^ Fethullah Şoku, Hurriyet gazetesi, 19.06.1999
  23. ^ Ruşen Çakır, Vaaz kasetleriyle gelen güç, bir kasetle sarsıldı, NTV Mag, Ekim 2000
  24. ^ Habertürk
  25. ^ Yeni Türkiye’nin İstiklal Mücadelesi, Aljazeera.com.tr, 25.12.2013
  26. ^ Fethullah Gülen ve Hizmet hareketi, birine zarar vermek veya şantaj için özel kaset/CD hazırlatır mı? fgulen.com sitesi, 25.12.2013, Erişim tarihi:30.04.2014
  27. ^ a b c Güney Yıldız, Fethullah Gülen BBC’ye konuştu, Bbc.co.uk sitesi, 27.01.2014, Erişim tarihi:30.04.2014
  28. ^ Ahmet Keleş, "Tüm kasetler Gülen'in kasasında", Netgazete.com, 22.03.2014, Erişim tarihi:30.04.2014
  29. ^ İsa Tatlıcan, "Paralel yapı hücre tipi örgütlendi", Yeni Asır gazetesi, 03.02.2014, Erişim tarihi:30.04.014
  30. ^ Latif Erdoğan’dan Fethulah Gülen’e ağır suçlamalar, Ensonhaber.com 08.03.2014, Erişim tarihi:30.04.2014
  31. ^ [1]
  32. ^ http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2014/02/140226_mgkkarari_analiz.shtml
  33. ^ http://www.hissenet.net/eko-turkiye/gulen-cemaatinin-mal-varligi-ne-kadar-h577.html
  34. ^ Yasin Ceylan, İslamcılık, Nurculuk ve Fethullah Gülen Hareketi, Radikal gazetesi, 19.04.2009
  35. ^ a b Bekim Agai, Discursive and organizational strategies of the Gülen movement, Islam in the Contemporary World: The Fethullah Gülen Movement in Thought and Practice, Rice Universitesi, Teksas, 12-13 Kasım 2005
  36. ^ Fethullah Gülen'i Nur Cemaati ile Kim Tanıştırdı?, Haber7.com 20.08.2004, Erişim tarihi:30.04.2014
  37. ^ MIT'ten Fethulhah Biyografisi, Aydınlık gazetesi, 07.01.2013
  38. ^ Cemaatin parası nereden geliyor?, Haber3.com sitesi, 13.01.2011
  39. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; ahmeterdi2 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  40. ^ Ali Çolak, O başyazılar, Zaman gazetesi, 16.02.2008
  41. ^ a b c Nureddin Veren, ABD'nin Truva Atı Fetullah Gülen Harekatı Kuşatma, Siyahbeyaz Yayınları, 2007
  42. ^ a b Nawab Mohammed Osman, Home Gülen’s Educational Philosophy: Striving for the Golden Generation of Muslims, Uluslararası Fettullah Gülen Konferansı, Endonezya, 19-21 Ekim 2010
  43. ^ a b c Kürşad Oğuz, Doğu Ergil: 100 Soruda Fethullah Gülen ve Hareketi, HaberTurk, 16.05.2010
  44. ^ İlk Türk Okulunun bu hikayesini biliyor muydunuz?, Samanyoluhaber.com, 12.06.2012
  45. ^ Ruşen Çakır, Fethullah Hoca Ortaya Çıktı, Milliyet gazetesi, 01.07.1994
  46. ^ http://www.milliyet.com.tr/ozel/dosya/gulen/gulen5.html
  47. ^ http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:MnhxMus4BQcJ:xa.yimg.com/kq/groups/14811986/1628554080/name/ABD%2526%252339%253Bnin%2BTruva%2BAt%25C3%25BD%2BFethullah%2BG%25C3%25BClen-Ku%25C3%25BEatma%2B-%2BNurettin%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2B%2BVeren.pdf+&cd=5&hl=tr&ct=clnk&gl=tr
  48. ^ http://www.sabah.com.tr/Gundem/2014/03/15/gulen-hz-isa-olarak-bilinir-ama-konusulmaz
  49. ^ http://www.saidalpsoy.com/fasizminin-kiyisindan-donduk/
  50. ^ http://sonsuznur.net/fethullah-gulen-kirik-testi-serisi/77-fethullah-gulen-kirik-testi-serisi-vuslat-mustusu/5933-fethullah-gulen-abd-sohbetleri-kirik-testi-oz-guven-ve-mehdilik-iddiasi.html
  51. ^ http://www.saidalpsoy.com/fasizminin-kiyisindan-donduk/
  52. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; GuardianDec2013 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  53. ^ Claire Berlinski, City Journal, Autumn 2012, Vol. 22, Issue 4: "Who Is Fethullah Gülen?"
  54. ^ Hürriyet Gazetesi, 1 Kasım 2005
  55. ^ Milliyet 10 Aralık 2005
  56. ^ http://www.turktoresi.com/viewtopic.php?f=208&t=9963
  57. ^ http://www.haber3.com/fethullah-gulen-hakkinda-sok-belgesel-haberi-1908978h.htm
  58. ^ www.acikistihbarat.com/dosyalar/fethullah-gulenin-coplari-bolum-bir.doc