17 Aralık yolsuzluk ve rüşvet soruşturması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(17 Aralık soruşturması sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

17 Aralık soruşturması veya 2013 Türkiye Rüşvet Skandalı, Eylül 2012 ve Şubat 2013'teki bir dizi ihbarla başlayıp, 17 Aralık 2013 günü Cumhuriyet Savcısı Celal Kara'nın gözaltı talimatları ve ilgili mahkemelerin arama kararlarının yerine getirilmesi ile kamuoyunun duyduğu, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Organize Suçlarla Mücadele ve Mali Şube Müdürlüğü ekipleri tarafından gerçekleştirilen, aralarında iş adamları[1], bürokratlar, banka müdürü, çeşitli düzeyde kamu görevlileri ve 61. Türkiye Hükûmeti kabine üyesi 4 bakan ile 3 bakan çocuğunun[2] olduğu kişiler hakkında "rüşvet, görevi kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma ve kaçakçılık" suçlarını işledikleri iddiasıyla yürütülen soruşturmadır.

İçişleri Bakanlığı'nca, savcılığın gözaltı ve mahkemenin arama kararlarını yerine getiren adli kolluk amir ve memurlarının ciddi bir kısmının görev yerleri değiştirildi, görevden alındı veya meslekten ihraç edildi[3]. 29 Ocak 2014'te soruşturma savcısı Celal Kara[4], 11 Şubat 2014 tarihli HSYK kararnamesi ile de soruşturma iznini veren İstanbul Cumhuriyet Başsavcıvekili Zekeriya Öz'ün aralarında bulunduğu 166 hakim ve savcının görev yeri değiştirildi.[5]

Soruşturma[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı kamu kurumunlarına ve savcılığa yapılan rüşvet, görevi kötüye kullanma ve ihalelere fesat karıştırma ihbarı üzerine 13 Eylül 2012, 21 Eylül 2012 ve 14 Şubat 2013 tarihlerinde soruşturmalar başlatıldı.[6] Soruşturma dosyaları Başsavcılık tarafından Cumhuriyet Savcısı Celal Kara'ya tevzi edildi. Celal Kara'nın talimatı üzerine, elde edilen bilgiler kapsamında 17 Aralık 2013 tarihinde şüpheliler gözaltına alındı; ev ve işyerlerinde arama yapılarak ele geçirilen çeşitli eşya ve paralara elkonuldu.

İlerleyen günlerde soruşturma dosyasıyla ilgili bir takım bilgiler medyaya sızdı. Buna göre İranlı işadamı Rıza Sarraf'ın soruşturmanın kilit ismi olduğu, bürokraside 4 bakan ile geliştirdiği ilişkiler ve rüşvet çarkı sayesinde kara para aklama, altın kaçakçılığı gibi bir takım suçlar işlediği öne sürüldü. Ayrıca soruşturmada 3 bakan çocuğu hakkındaki suçlamaların, "rüşvet almaya ve vermeye aracılık etmek" olduğu iddia edildi.[7]

Soruşturma kapsamında gözaltına alınan 71 şüpheliden 24'ü çıkarıldıkları mahkemece tutuklandı, 38'i de adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı[8]. Tutuklanan şüpheliler, kamuoyunun "hükümet yargıyı kendine bağladı" yorumları eşliğinde 28 Şubat 2014'te serbest bırakıldı[9]. Başbakan "adalet yerini buldu" şeklinde açıklamada bulundu[10].

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 18 Aralık 2013 tarihinde, soruşturma dosyasının geniş olduğu ve fazla işyükü gerektirdiği gerekçeleriyle, soruşturmaya ek 2 savcı daha atadı ve savcılar arasındaki herhangi bir ihtilaf durumunda soruşturmaya ilişkin kararların 2'ye 1 çoğunlukla alınması talimatını verdi.[11]

Ayrıca, şüpheliler arasında bulunan İçişleri Bakanı Muammer Güler, Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan, Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar ve Avrupa Birliği Bakanı Egemen Bağış hakkında cezai kovuşturma yapılabilmesi için hazırlanan fezlekeler, TBMM'ye gönderilmek üzere Adalet Bakanlığı'na sunuldu.[12]

Halen devam etmekte olan soruşturmada, 16 Ocak 2014 tarihli HSYK kararı ile, soruşturmayı başlatan Cumhuriyet Savcısı Celal Kara'nın görev yeri değiştirilmiş olduğundan soruşturma, diğer savcılar tarafından yürütülmektedir.

Soruşturma sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Tepkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Başlatılan soruşturmaya Bakan, bürokrat ve kamuoyunun yakından tanıdığı kişilerin adları karıştığından, özellikle ilk günlerde kamuoyunda ve Türk ekonomisinde deprem etkisi izlendi. Borsada sert düşüşler yaşanırken dolar ve avro yükseldi.[13][14] Bilhassa gözaltı görüntülerinin, özellikle de şüphelilerin evlerinde ele geçirilen yüksek miktarlardaki paraların görüntülerinin medyaya sızmasıyla adı geçen Bakanlar ve Hükümet eleştirilerin odağına oturdu.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan başlatılan soruşturmayı, hükümeti ve ekonomiyi zor duruma düşürmek amacıyla yapılan bir operasyon olarak nitelendirdi. Özellikle zamanlama üzerinde duran Başbakan, gözaltıların seçime az bir zaman kala yapılmasına dikkat çekti. Ayrıca kısa bir süre önce Gülen hareketi'yle, dershaneler hakkında yapılacak olan düzenleme sebebiyle gerginlik yaşayan hükümet, soruşturmaların bu gerginlikle ilgili olduğunu ve Yargı ile Emniyet'te bulunan Gülen hareketine bağlı personel tarafından, yine Gülen hareketi'nden gelen talimat üzerine bu soruşturmanın başlatıldığını iddia etti.[15][16]

İlerleyen günlerde, soruşturmanın bir siyasi operasyon olduğunu iddia eden ve kendi oy tabanında bulunan Gülen hareketi'ni hedef gösteren hükümet yetkilileri, hareketin yürütme ve yargı içine sızdığını ve bir "paralel devlet" hüviyetini aldığını iddia etti. Gözaltıların başlamasından kısa süre sonra da, iddia edilen paralel devlet yapılanmasına önlem gerekçesiyle Emniyet'te, Yargı'da ve TİB, TRT, BDDK gibi bazı kamu kurumlarında birçok personel görevden alındı veya personelin görev yeri değiştirildi.[17][18][19][20]

Gülen hareketi adına yapılan açıklamalardaysa hükümetin kendilerini hedef göstermesi eleştirildi. Hükümetin, soruşturma sebebiyle bozulan siyasi gücünü korumaya yönelik bir komplo teorisi çabasında olduğu, soruşturmalarla hiçbir ilgilerinin olmadığı ve şayet iddia edildiği şekilde bir paralel devlet yapılanması varsa, üzerine gidilmesinin gerekli olduğu ifade edildi. Ayrıca kamudaki görevden almalar ve görev yeri değişiklikleri eleştirilerek bu durum, mensuplarına yönelik bir "cadı avı" olarak nitelendirildi.[21][22][23]

5 Ocak'ta medyada yer alan ve bir MİT belgesine dayandırılan haberlere göre Bakanlarla Rıza Sarraf'ın ilişkide olduğu ve bunun hükümeti güç duruma düşürebileceği MİT tarafından 8 ay önce Başbakan'a rapor edilmişti[24].

Bunun yanında hükümet, soruşturmanın gizliliği prensibinin hiçe sayılarak soruşturma bilgilerinin basına sızdırılmasını eleştirdi.

Soruşturmanın ardından Gezi Dayanışması ve sendikalar tarafından Gezi Parkı eylemlerine benzer küçük çaplı protesto eylemleri düzenlenmiştir.

HSYK yapısında değişiklik[değiştir | kaynağı değiştir]

Soruşturmaları "siyasi bir operasyon" olarak nitelendiren hükümet, çok tartışmalı bir sürecin ardından HSYK'nın yapısında değişiklik öngören bir yasa çıkarttı. Düzenlemeyle HSYK bünyesinde Adalet Bakanı'na hakim, savcı ve adalet müfettişlerinin atanması, disiplin soruşturmaları, vb birçok konuda geniş yetkiler verildi. Ayrıca düzenleme HSYK Kurullarının yapısında değişiklik öngörüyordu ve düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle yönetim ve denetim kurulları ile Adalet Akademisi üyelerinin görevlerine son verilmesini içeriyordu.

Yeni durum kamuoyunun büyük bir bölümü tarafından "hükümet yargıyı kendine bağladı" şeklinde yorumlandı. AB Komisyonu da hükümeti, atılan adımın "hukuk devleti" ve "kuvvetler ayrılığı" ilkelerine uymadığı gerekçeleriyle eleştirdi. Ayrıca HSYK Başkanvekili Ahmet Hamsici, 66 sayfalık bir açıklama yaparak, değişikliğin Anayasa'ya aykırı olduğunu söyledi.

Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemenin Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle yapılan iptal başvurusu üzerine, 11 Nisan 2014'te verdiği kararla, düzenlemenin Adalet Bakanı'na verdiği olağanüstü yetkileri Anayasaya aykırı bularak iptal etti[25].

İstifalar ve Kabine değişikliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Egemen Bağış Avrupa Birliği Bakanlığı görevinden alındı. İçişleri Bakanı Muammer Güler, Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan, Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar bakanlık görevlerinden istifa ettiler. Bayraktar ayrıca yaptığı bir açıklamayla, Başbakan'ı eleştirerek milletvekilliğinden de istifa ettiğini duyurdu:

Soruşturma dosyasında var olan ve onaylanan imar planlarının büyük bir bölümü Sayın Başbakan'ın talimatıyla yapıldı. Bu minval üzere bakanlıktan ve milletvekilliğinden istifa ettiğimi açıklıyorum. Bu milleti ve vatanı rahatlatmak için sayın Başbakan'ın istifa etmesi gerektiğine inandığımı ifade ediyor, yüce milletime saygılar sunuyorum[26]


AK Parti milletvekilleri İdris Naim Şahin, Erdal Kalkan, Ertuğrul Günay, Hasan Hami Yıldırım ve Haluk Özdalga partisinden istifa etti. Yine AK Parti milletvekilleri Hakan Şükür ve İdris Bal da soruşturma öncesi yaşanan dershane tartışması sırasında istifa etmişti.

İstifa edenler İstifa öncesi görevi İstifa sonrası durumu
Egemen Bağış Avrupa Birliği Bakanı ve AKP milletvekili AKP milletvekili
Muammer Güler İçişleri Bakanı ve AKP milletvekili AKP milletvekili
Erdoğan Bayraktar Çevre ve Şehircilik Bakanı ve AKP milletvekili AKP milletvekili
İdris Naim Şahin AKP milletvekili Bağımsız milletvekili
Mehmet Zafer Çağlayan Ekonomi Bakanı ve AKP milletvekili AKP milletvekili
Erdal Kalkan AKP milletvekili Bağımsız milletvekili
Ertuğrul Günay AKP milletvekili Bağımsız milletvekili
Hasan Hami Yıldırım AKP milletvekili Bağımsız milletvekili
Haluk Özdalga[27] AKP milletvekili Bağımsız milletvekili
İdris Bal[28] AKP milletvekili Bağımsız milletvekili
Muhammed Çetin[29] AKP milletvekili Bağımsız milletvekili
Ahmet Öksüzkaya[30] AKP milletvekili Bağımsız milletvekili

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "İşte gözaltına alınan isimler!". Habertürk. 17 Aralık 2013. http://www.haberturk.com/gundem/haber/904362-iste-gozaltina-alinan-isimler. Erişim tarihi: 22 Aralık 2013. 
  2. ^ "Üç bakanın oğlu gözaltında". Hürriyet. 17 Aralık 2013. http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/25378920.asp. Erişim tarihi: 22 Aralık 2013. 
  3. ^ "'17 Aralık Operasyonu'nun mimarı polislere ihraç". Radikal. 29 Mayıs 2014. http://www.radikal.com.tr/turkiye/17_aralik_operasyonunun_mimari_polislere_ihrac-1194467. Erişim tarihi: 03 Haziran 2014. 
  4. ^ "17 Aralık dosyası 2 savcıdan alındı". Hürriyet. 29 Ocak 2014. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25691274.asp. Erişim tarihi: 11 Mart 2014. 
  5. ^ "Zekeriya Öz, Bolu'ya atandı". CNN Türk. 11 Şubat 2014. http://www.cnnturk.com/haber/turkiye/zekeriya-oz-boluya-atandi. Erişim tarihi: 11 Mart 2014. 
  6. ^ "İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'ndan açıklama". Zaman. 18 Aralık 2013. http://www.zaman.com.tr/gundem_istanbul-bassavciligindan-aciklama_2185156.html. Erişim tarihi: 18 Ocak 2014. 
  7. ^ "Kronoloji: Yolsuzluk ve rüşvet operasyonu". El Cezire. 31 Ocak 2014. http://www.aljazeera.com.tr/kronoloji/kronoloji-yolsuzluk-ve-rusvet-operasyonu. Erişim tarihi: 5 Şubat 2014. 
  8. ^ "Yolsuzluk operasyonunda 24 kişi tutuklandı". Hürriyet. 21 Aralık 2013. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25412946.asp. Erişim tarihi: 18 Ocak 2014. 
  9. ^ "Reza Zarrab ve Bakan çocukları tahliye edildi". Hürriyet. 28 Şubat 2014. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25912625.asp. Erişim tarihi: 11 Mart 2014. 
  10. ^ "Başbakan Erdoğan'dan tahliye yorumu: Adalet yerini buldu". Samanyolu Haber. 28 Şubat 2014. http://www.samanyoluhaber.com/politika/Basbakan-Erdogandan-tahliyeler-icin-ilk-yorum/1042778/. Erişim tarihi: 11 Mart 2014. 
  11. ^ "Operasyonu başlatan savcı Celal Kara devredışı kaldı". Radikal. 20 Aralık 2013. http://www.radikal.com.tr/turkiye/operasyonu_baslatan_savci_celal_kara_devre_disi_kaldi-1167112. Erişim tarihi: 18 Ocak 2014. 
  12. ^ "Dört eski Bakan hakkındaki fezlekeler Adalet Bakanlığı'na ulaştı". Radikal. 10 Ocak 2014. http://www.radikal.com.tr/turkiye/dort_eski_bakan_hakkindaki_fezlekeler_adalet_bakanligina_ulasti-1170265. Erişim tarihi: 18 Ocak 2014. 
  13. ^ "Borsada deprem... Operasyon bazı hisseleri kötü etkiledi". Hürriyet. 18 Aralık 2013. http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/25383748.asp. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  14. ^ "Borsada düşüş yeni günde de devam ediyor". Haber7. 27 Aralık 2013. http://ekonomi.haber7.com/piyasalar/haber/1110113-borsada-dusus-yeni-gunde-de-devam-ediyor. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  15. ^ "Erdoğan: İninize gireceğiz". Ntvmsnbc. 21 Aralık 2013. http://www.ntvmsnbc.com/id/25487330/. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  16. ^ "Olaylar dershane sürecinin devamıdır". Ak Parti Resmi Websitesi. 27 Aralık 2013. https://www.akparti.org.tr/site/haberler/olaylar-dershane-surecinin-devamidir/57205. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  17. ^ "Emniyet Genel Müdürlüğü’nde deprem". Hürriyet. 15 Ocak 2014. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25572108.asp. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  18. ^ "TRT'de deprem". Haber Türk. 17 Ocak 2014. http://www.haberturk.com/medya/haber/913457-trtde-deprem. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  19. ^ "TİB'de tüm daire başkanları görevden alındı". Haber7. 17 Ocak 2014. http://www.haber7.com/guncel/haber/1117810-tibde-tum-daire-baskanlari-gorevden-alindi. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  20. ^ "BDDK Başkan Yardımcısı ve iki daire başkanı görevden alındı". Radikal. 17 Ocak 2014. http://www.radikal.com.tr/ekonomi/bddk_baskan_yardimcisi_ve_iki_daire_baskani_gorevden_alindi-1171307. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  21. ^ "Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı'ndan Kamuoyuna Açıklama". Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı. 30 Aralık 2013. http://www.gyv.org.tr/Aciklamalar/Detay/112/20131230Gazeteciler%20ve%20Yazarlar%20Vakf%C4%B1n%C4%B1n%20Son%20Geli%C5%9Fmeler%20%C3%9Czerine%20Kamuoyu%20A%C3%A7%C4%B1klamas%C4%B1. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  22. ^ "GYV Başkanı Mustafa Yeşil'den son dakika açıklaması". Bugün. 14 Ocak 2014. http://gundem.bugun.com.tr/urperten-iddia-haberi/931942. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  23. ^ "Ekrem Dumanlı'dan önemli açıklamalar". Aktif Haber. 17 Ocak 2014. http://www.aktifhaber.com/ekrem-dumanlidan-onemli-aciklamalar-920080h.htm. Erişim tarihi: 21 Ocak 2014. 
  24. ^ "MİT 8 ay önce yazmış: Bakanların Zarrab'la ilişkisi ortaya çıkarsa". T24. 5 Ocak 2014. http://t24.com.tr/haber/8-ay-onceki-mit-raporu-bakanlarin-zarrabla-iliskisi-ortaya-cikarsa/247680. Erişim tarihi: 12 Mart 2014. 
  25. ^ "HSYK Kanununda Adalet Bakanına verilen yetkiler iptal edildi". CNN Türk. 11 Nisan 2014. http://www.cnnturk.com/haber/turkiye/hsyk-kanununda-adalet-bakanina-verilen-yetkiler-iptal-edildi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2014. 
  26. ^ "Erdoğan Bayraktar istifa etti". Hürriyet. 25 Aralık 2013. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25440241.asp. Erişim tarihi: 5 Şubat 2014. 
  27. ^ http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25453489.asp
  28. ^ http://www.posta.com.tr/siyaset/HaberDetay/AK-Parti-Milletvekili-Idris-Bal-Istifa-etti.htm?ArticleID=206741
  29. ^ http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25707298.asp
  30. ^ http://www.samanyoluhaber.com/politika/AKPli-vekil-istifa-etti/1046606/
  31. ^ Gülümhan Gülten (8 Ocak 2014). "Bakanlıkta "McCarthy" sendromu yaşanıyor". Vatan. http://haber.gazetevatan.com/gorevden-almak-zorundayim/599071/1/gundem. Erişim tarihi: 8 Ocak 2014.