İbrahim

Başlığın diğer anlamları için İbrahim (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

İbrahim veya Avraham^[1] (İbranice: אברהם‎), yaklaşık olarak MÖ 2. binyılda^[2] yaşadığına inanılan İbranî^[2]^[3] dinî şahsiyet. İslam'a göre Müslüman'dır.^[4] Musevilik ve Hristiyanlığa göre din büyüğü, İslam'a göre peygamberdir. İshak ve İsmail'in babası olduğuna; Yahudilerin İshak'ın soyundan geldiğine, İsmail'in ise Arapların atalarından olduğuna inanılır.^[5]

[değiştir] Etimoloji

İbranice abba, Arapça'da abu(baba) ve İbranice am, Arapça'da amm (halk, kamu, amme, genel) sözcüklerinin birleşimden oluşur ve halkın babası anlamına gelir.^{[kaynak belirtilmeli]}

[değiştir] Musevilik'te İbrahim

Musevilikte İbrahimin ilk adı Avram'dır ve Tanrı sonradan onun adını "ulusların babası" anlamına gelen Avraham'a değiştirmiştir. Nuh'un soyundan olan Terah'ın oğludur. Avram Harran'da yaşamıştır. 75 yaşındayken Tanrı'nın emriyle Kenan Ülkesine göçtü. Yıllarca burada yaşadı. Kenan'da kıtlık çıkması sonucu Mısır'a göçtü. Mısır'da zenginleşti ve Kenan'a döndü. Lut'un ve kendisinin hayvanları o kadar çoktu ki ayrılmak zorunda kaldılar. Lut, Sodom ve Gomora yönüne İbrahim ise Sodom'un ters tarafına gitti. İbrahim burada yaşadı. Hacer'den oğlu İsmail doğdu. Daha sonra Sara'dan İshak. Hacer ve İsmail'i bugünkü Ürdün sınırına yolladı. İsmail ve soyu orada büyüdü; Ürdün, Arabistan ve güney Edom'u ele geçirdi. İsmailîler Arapların atalarıydı. İbrahim Kenan'da günden güne güçlendi ve zenginleşti. İbrahim Negev'e göçtü. Negevde Sara'nın güzelliği dillere destandı ve Negev hükümdarı (fravn) İbrahim'in karısı Sara'yı yanına istetti. Bu dönemde fravn'ın beğendiği kadınlar eğer evli ise öldürtülüyordu. Bundan dolayıda İbrahim karısı Sara'yı kız kardeşi olarak tanıttı ^{[kaynak belirtilmeli]} ve Filist kralı Avimelek'e hediye etti. (Dipnot) Tanrı rüyasında Avimelek'e görünerek ona kızdı ve Sara'yı geri vermezse soyunu yok edeceğini, Filist'i başına yıkacağını söyledi. Avimelek korkarak karısı Sara'yı İbrahim'e geri verdi. Ayrıca İbrahim'e davar, sığır, eşya, köle ve 1000 talant gümüş verdi. Daha sonra Avimelek ve İbrahim Beet Şeba'da bir antlaşma yaptı. İbrahim 175 yaşında öldü. İsmail ve İshak onu Hitit'li Efron'un tarlasındaki Makpela mağarasına gömdü. İbrahim tarlayı Efron'dan 400 şekel gümüşe almıştı. İbrahim ölünce Kenan'daki ailesinin ve mirasının başına İshak geçti. İsmail ise krallığına döndü.

[değiştir] İslam'da İbrahim

1410-11 yılları arasında Şiraz'da basılmış minyatür (Gurbenkyan koleksiyonu, Lizbon)

Şanlıurfa'daki İbrahim Mağarası'ndaki taş yazıt.

Rembrandt'ın "İshak'ın Kurban Edilişi"^[6] adlı tablosu. Yahudilik ve Hristiyanlıkta İbrahim'in İshak'ı, İslam'da ise İsmail'i kurban ettiğine inanılır.^[7]^[8]

Kur'anda bir çok ayette ismi açıkça geçmekte olan bir peygamberdir. İslam'a göre günümüzde bulunan İbrahimî dinler var olmadan önce kendisine Allah tarafından peygamberlik verilmiştir.^{[kaynak belirtilmeli]} Allah kendisine samimiyetinden dolayı "Halil" yani dost sıfatını vermiştir. Günümüzdeki Halil İbrahim söylemi buradan gelmektedir. Ayrıca, İbrahim Peygamber'in "Hanif" yani Allah'ın birliğine inanan, Allah'a ortak koşmayan biri olduğu özellikle belirtilmiş ve Onu sevenlerin de Allah'ı bir olarak bilmeleri ve Allah'a ortak koşmamaları istenmiştir.

Kuran'da İbrahim'in, putperestlerle ve kendini ilah sayan yöneticilerle yaptığı çetin mücadele anlatılmaktadır. Bu mücadelesi sonucu ona cevap veremeyenler, onu ateşe atarak cezalandırmak istemişler fakat bunda başarılı olamamışlardır. Müslümanlara göre, ateşin İbrahim için bir gül bahçesine dönüştüğü rivayet edilir.

İslam'da İbrahim'in oğlu İsmail'i kurban etmesinin istenmesi konusundaki imtihanı önemli bir yer tutar ve her yıl Kurban Bayram'ında bu olay da yad edilir.

Bu konu Saffat Suresinde şöyle anlatılmaktadır:

100 - (İbrahim) "Ey Rabbim! Bana salihlerden olacak bir çocuk bağışla."

101 - Biz de ona uysal bir oğul müjdeledik.

102 - Çocuk kendisiyle birlikte koşup yürüyecek yaşa gelince İbrahim ona, “Yavrum, ben rüyamda seni boğazladığımı gördüm. Düşün bakalım, ne dersin?” dedi. O da, "Babacığım, emrolunduğun şeyi yap. İnşaallah beni sabredenlerden bulacaksın" dedi.

103,104 - Nihayet her ikisi de (Allah'ın emrine) boyun eğip, İbrahim de onu (boğazlamak için) yüz üstü yere yatırınca ona, şöyle seslendik: "Ey İbrahim!"

105 - "Gördüğün rüyanın hükmünü yerine getirdin. Şüphesiz biz iyilik yapanları böyle mükafatlandırırız."

106 - "Şüphesiz bu apaçık bir imtihandır."

107 - Biz, (İbrahim'e) büyük bir kurbanlık vererek onu (İsmail'i) kurtardık.^[9]

108 - Sonradan gelenler arasında ona güzel bir ad bıraktık.

109 - İbrahim'e selam olsun.

110 - İyilik yapanları işte böyle mükafatlandırırız.

111 - Çünkü o mü'min kullarımızdandı.

İbrahim, İslam'a göre Müslüman'dır:^[10]

Ey kitap ehli! İbrahim hakkında niçin tartışıyorsunuz. Oysa Tevrat da, İncil de ondan sonra indirilmiştir. Siz hiç düşünmüyor musunuz? (3, 65)
İşte siz böyle kimselersiniz! Diyelim ki biraz bilginiz olan şey hakkında tartıştınız. Ya hiç bilginiz olmayan şey hakkında niçin tartışıyorsunuz? Allah bilir, siz bilmezsiniz. (3, 66)
İbrahim ne Yahudi idi ne de Hıristiyan. Fakat o, hanif (Allah’ı bir tanıyan, hakka yönelen) bir müslümandı. Allah’a ortak koşanlardan da değildi. (3, 67)
Şüphesiz, insanların İbrahim’e en yakın olanı, elbette ona uyanlar, bir de bu peygamber (Muhammed) ve mü’minlerdir. Allah da mü’minlerin dostudur. (3, 68)

[değiştir] İbrahim'in ateşe atılma efsanesi

Rivayete göre İbrahim Nemrut'u tek tanrılı dinine çağırıp putları da kimse görmeden kırmış ve baltayı büyük putun boynuna asmıştır. Tahribatı İbrahim'in yaptığından şüphelenen Nemrut, büyük bir ateş yaktırıp, İbrahim'i mancınık ile ateşe attırmış, ama ateş Tanrının emri ile bugün Şanlıurfa'da Balıklıgöl olarak bilinen göle, odunlar ise balığa dönüşmüştür. Göldeki balıklar halk tarafından kutsal kabul edilir ve yenilmezler. ^[11]

[değiştir] Dipnot

İbrahim'in karısı Sara'yı firavuna hediye etmesi ve bu sayede mallar edinmesi tekvin bab 12 de şöyle anlatılıyor; 'Ülkedeki şiddetli kıtlık yüzünden Avram geçici bir süre için Mısır'a gitti. Mısır'a yaklaştıklarında karısı Sara'ya, "Güzel bir kadın olduğunu biliyorum" dedi, "Olur ki Mısırlılar seni görüp, 'Bu onun karısı' diyerek beni öldürür, seni sağ bırakırlar. Lütfen, 'Onun kızkardeşiyim' de ki, senin hatırın için bana iyi davransınlar, canıma dokunmasınlar." Avram Mısır'a girince, Mısırlılar karısının çok güzel olduğunu farkettiler. Kadını gören firavunun adamları, güzelliğini firavuna övdüler. Kadın saraya alındı. Onun hatırı için firavun Avram'a iyi davrandı. Avram davar, sığır, erkek ve dişi eşek, erkek ve kadın köle, deve sahibi oldu.'^[12]