Âdem

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Âdem, (Arapça: آدم, İbranice: אָדָם) İbrâhimî Dinler'de Tanrı tarafından yeryüzünde yaratılan ilk insandır. Her İbrâhimî Dinde Âdem'e bakış açısı ve Âdem'in hikâyesi farklılık gösterse de temelde aynıdır.

Konu başlıkları

1 İslam'da Âdem
2 Musevilik'te Âdem
3 Hristiyanlık'ta Âdem
4 Bilim, Evrim ve Âdem
5 Yaratıcı Evrim ve Âdem
6 Kaynakça

[değiştir] İslam'da Âdem

Âdem ve Havva (1294/99 yılında İlhanlılar hakimiyeti altındaki Maragh'da basılmış Manafi el-Hayavan 'dan)

Müslümanlar, Âdem'in yaratılmış ilk insan ve ilk peygamber olduğuna inanırlar. Âdem'den İslam dîninin kutsal kitabı Kuran'da toplam yedi ayrı yerde bahsedilir. Kur'an dışı anlatımlarda kıssa, mitolojik bir hâle sokulmuştur.

İslam'da Âdem'in (insanlığın) çamurdan yaratıldığına, Allah'ın ona -bilinç sahibi ve sisteme müdahale edebilen sadece insan olduğu için- diğer varlıklara öğretmediği isim koymayı, manalarını bulmayı öğrettiğine inanılır. Allah, meleklerin ona karşı secde etmesini istemiş, fakat İblis kibirinden ötürü ona secde etmemişti. Kibrinden ve itaatsizliğinden dolayı İblis Cennet'ten kovulur. Kuran-ı Kerim'de Kehf Suresi'nin 50. ayetinde İblis'in melek değil cin olduğunu ifade etmektedir. Çocukluktan çıkıp bilinçlenme dünyasına atılır.

Kıssanın devâmında Âdem'e ,kendi nefsinden, bir eş olarak -ilk kadın olan- Havva'nın yaratıldığı belirtilir. Daha sonra Âdem ve Havva'nın Cennet'te kendilerine yasaklanmış bir ağaçtan İblis'in onlara yalan söyleyip kandırması üzerine meyve yerler. Ehl-i Kitap kaynaklarında o meyvenin elma olduğu söylenir. Allah'ın yasağını unutarak yemişlerdir. Allah onları böyle hallerden korumaktadır.

Bu kıssa, Kur'an'da detaylı bir biçimde geçmektedir. İslam kültüründe önemli bir yer kaplayan kıssa, daha sonra çeşitli kültürel ve dîni akımlardan etkilenmiş, özellikle sûfîliğin de etkisiyle Kur'an'dakinden görünüş itibariyle bir miktar farklı şekilde yorumlanmıştır. Müslümanlara, Cennet'ten çıkış kıssasına inanmak -Kur'an'da geçtiğinden ötürü- farzdır.

[değiştir] Musevilik'te Âdem

Musevi inancına göre Âdem (İbr. Adam), yaradılışın altıncı gününde topraktan yaratılmıştır. 1. bâbda erkek ve dişi olarak yaratıldıkları söylenirken 2. bâbda dişinin erkeğin kaburga kemiğinden yaratıldığından bahsedilmesi, birinci bölümdeki kadının Lilith, ikinci bölümdekinin ise Havva olduğu şeklinde yorumlanmaktadır.

[değiştir] Hristiyanlık'ta Âdem

Âdem kıssası Tevrat'tın Tekvin (Yaradılış) bölümünde anlatılır. Hıristiyanlık'ta Âdem'in Cennet'te işlediği o ilk günah, büyük bir öneme sâhiptir. Hırıstiyan inanışına göre Âdem'in günahı tüm insanlığa geçmiştir ve Îsâ, bu günahı kaldırmak için gelen 'Tanrı Kuzusu'dur, kendisini bu günâh için fedâ etmiştir. Bu akideyi İseviliğin içine Pavlus işlemiştir.

[değiştir] Bilim, Evrim ve Âdem

1800'lü yıllardan beri Darwin'in evrim teorisi ışığında bilim dallarında ve çevrelerinde genel kanı, insanın aniden yaratıcılıktan çok, bütün bugünkü canlılar gibi, ilk basit canlıların milyonlarca yıl süren değişimlerinden ortaya çıktığı yönündedir. Bilimsel anlamda Âdem, genel olarak mitolojik bir figür olarak kabul edilmiştir. Buna farklı neden ve çıkış noktalarıyla karşı çıkan bazı bilim adamları da olmuştur. Dînî çevrelerse genelde (Müslüman, Mûsevî ve Hristiyanlar) bu teoriyi farklı şekil ve açılardan reddetmektedirler.

[değiştir] Yaratıcı Evrim ve Âdem

Bu görüş evrimin varlığını savunmakla beraber Âdem meselesinin yorumunun yapılması gerektiğini söyleyen yazar Bahaeddin Sağlam tarafından ortaya atılmıştır. Buna göre dini metinler semboliktir. Âdem zamansızlık boyutunda insanlığın tamamını temsil eden bir arketiptir. İnsanlık kutsal değerleri idrak edecek seviyeye kadar bedenen ve zihnen evrimleşip yasal ve kurallı yaşadıkları zaman Âdem olurlar.