Yüzük Kardeşliği

Yüzük Kardeşliği
The Fellowship of The Ring
	Türkçe baskısının kapağı
Yazar	J. R. R. Tolkien
Çevirmen	Çiğdem Erkal Yeşilbademli
Ülke	Birleşik Krallık
Dil	Türkçe
Tür	Fantezi edebiyatı
Mekân	Orta Dünya
Yayım	29 Temmuz 1954 (özgün); 1997 (Türkçe)
Yayımcı	Metis (Türkçe); George Allen & Unwin (özgün)
Sayfa	520 (Türkçe); 423 (özgün ilk baskı)
ISBN	978-975-342-598-8
Yüzüklerin Efendisi serisi

Yüzük Kardeşliği, İngiliz yazar J. R. R. Tolkien'in destansı romanı Yüzüklerin Efendisi'nin üç cildinden ilkidir^[1] ve bunu sırasıyla İki Kule ve Kralın Dönüşü izler. Hikâye, Orta Dünya adındaki kurgusal evrende geçer. İlk baskısı Birleşik Krallık'ta, 29 Temmuz 1954'te yayımlandı. Kitap, yazarın Yüzüklerin Efendisi serisini yazma sürecini anlattığı bir önsözden, "Hobbitler Hakkında" başlıklı bir öndeyişten ve esas anlatının yer aldığı iki "kitap"tan oluşmaktadır.

Başlık ve yayımlanması

Tolkien başta Yüzüklerin Efendisi'ni, "kitap" adını verdiği 6 bölümden ve kapsamlı Ekler kısmından oluşan tek ciltlik bir çalışma olarak tasarlamıştı. Orijinal yayımcı ise çalışmayı üç parçaya ayırmaya karar verdi. Tolkien daha önce romanı tek cilt halinde, muhtemelen Silmarillion'la birleştirerek yayınlamayı umuyordu.^[a] Ancak romanı oluşturan altı kitabın isimlerini de kendisi önermişti. Daha sonra Yüzük Kardeşliği'ni oluşturacak olan iki kitaptan ilkinin adı The First Journey veya The Ring Sets Out; ikincinin ise The Journey of the Nine Companions veya The Ring Goes South olacaktı. Millennium basımında Yüzük Yola Çıkıyor ve Yüzük Güneye Gidiyor başlıkları kullanıldı.^[4]

İçindekiler

Cilt, Hobbit'i okumamış okurlar için bir öndeyiş ve romana zemin hazırlayacak temel bilgileri içeriyor. Kitabın ana bölümü şu iki kitaptan oluşur: Birinci Kitap: "Yüzük Yola Çıkıyor" ve İkinci Kitap: "Yüzük Güney'e Gidiyor".

Öndeyiş

Öndeyiş çalışmanın büyük ölçüde hobbitlerle ilgili olduğunu anlatır: Hobbitlerin atalarının doğudan göçü, pipo otu içmeleri gibi alışkanlıkları ve anavatanları Shire'ın düzeni gibi bilgiler verilir. Ayrıca Hobbit Bilbo Baggins'in, Gollum'un ele geçirdiği Tek Yüzük'ü bulduğu Hobbit hikâyesinden sonra neler yaşandığı anlatılır.^[b]

Birinci Kitap: Yüzük Yola Çıkıyor

Bilbo 111. yaş gününü kutlar ve Shire'ı apar topar terk ederek Yüzük'ü kuzeni^[c] ve varisi Frodo Baggins'e bırakır. Her iki Hobbit de Yüzük'ün kökeninden haberdar değildir ancak Gandalf (bir büyücü) onun bir Güç yüzüğü olduğundan şüphelenir. 17 yıl süren araştırmalarının sonucunda Gandalf, "Geçmişin Gölgesi" bölümünde, Frodo'ya Yüzük'ün, Karanlıklar Efendisi Sauron'un çok uzun bir zaman önce kaybettiği, gücüyle varlıkları kendine çeken Hükmeden Yüzük olduğunu anlatır ve Frodo'ya Yüzük'le birlikte Shire'ı terk etmesi gerektiğini söyler. Gandalf bir süre sonra Frodo'nun evinden ayrılır ve Frodo'nun 50. yaş gününde (aynı zamanda Bilbo'nun doğum gününde) geri dönüp yolculuğunda kendisine eşlik edeceğine dair söz verir ancak bunu yerine getiremez.

Shire'dan ayrılmasının dikkat çekmemesi için Erdiyarı'nda bir eve taşınacağını duyuran Frodo, kuzeni Peregrin (Pippin) Took ve bahçivanı Samwise Gamgee ile birlikte yayan bir şekilde yola çıkar. Yola çıkmalarından itibaren peşlerine gizemli Kara Süvariler takılır. Karşılaşmalarının birinde Kara Süvariler, Elbereth adına şarkılar söyleyerek kendilerine yaklaşmakta olan ve Gildor Inglorion tarafından idare edilen bir Noldor elfi kafilesinden korkar ve kaçar. Hobbitler onlarla birlikte geceyi geçirir ve ardından kestirme bir yol kullanarak kendilerini arkadaşları Meriadoc (Merry) Brandybuck ile buluşacakları Brandibadesi limanına götürecek Çiftçi Tırtıl'ın çiftliğine varırlar. Erdiyarı'ndaki eve vardıklarında Merry ve Pippin, Yüzük'ten haberdar olduklarını söylerler ve Frodo ve Sam ile seyahat etmekte ısrar ederler.

Kara Süvarilere izlerini kaybettirmek için Yaşlı Orman'ı aşmaya karar verirler. Merry ve Pippin, ormanın büyük bir kısmını kontrol eden kadim bir ağaç ruhu olan Yaşlı Söğüt Adam tarafından tuzağa düşürülür ve ardından Tom Bombadil tarafından kurtarılır. Tom'un evine sığınan hobbitler buradan ayrılarak yollarına devam eder ve sis içerisinde kaybolarak Tepe'deki Höyüklü Kişiler tarafından yakalanır. Frodo, Höyüklü Kişi'nin büyüsünün etkisinden kurtularak onun elini keser ve Tom Bombadil'i çağırır. Bombadil, Höyüklü Kişi'yi defeder ve Höyük'ten çıkan kadim kamaları hobbitlere verir.

Hobbitler Bree kasabasına varır ve orada Yolgezer adında bir Kolcu'yla karşılaşırlar. Hancı, Gandalf'ın Frodo'ya iletmesi için kendisine bırakmış olduğu bir mektubu sahibine teslim eder ve bu mektupta Kolcu'nun bir dost olduğu yazar. Süvarilerin hobbitlere saldıracağının bilincinde olan Yolgezer, Elrond'un hüküm sürdüğü Ayrıkvadi'ye ulaşmak için onları yabanlıktan götürür. Grup, bir tepe olan Fırtınatepesi'nde gece vakti konaklamak için durur. Orada, Dokuz Kara Süvari'den beşinin saldırısına uğrarlar. Liderleri olan Angmar'ın Cadı Kralı, Frodo'yu lanetli Morgul bıçağıyla yaralar. Süvarileri savuşturduktan sonra Yolgezer, Frodo'nun yarasını athelas bitkisiyle yıkar ve ardından yolculuğuna devam eden grup, onları aramaya çıkan Elf Glorfindel'e rastlar. Glorfindel'in atı, aldığı yaranın etkisiyle ölmekte olan Frodo'yu son sürat Ayrıkvadi'ye taşır. Süvariler, Frodo'yu takip ederler ancak Bruinen Geçidi'ne girdiklerinde, Elrond tarafından harekete geçirilen nehrin sularına kapılırlar.

İkinci Kitap: Yüzük Güney'e Gidiyor

Ayrıkvadi'de Frodo, Elrond'un gözetiminde iyileşir. Gandalf Frodo'ya, Kara Süvarilerin aslında Nazgûl olduğu, bunların Sauron'a hizmet etmeleri için Güç yüzükleri tarafından ona birer köle hale getirilmiş kadim zamanların İnsanları oldukları bilgisini verir. Elrond'un Divanı'nda Sauron'un ve Yüzük'ün tarihi anlatılır. Yolgezer'in, İsildur'un varisi Aragorn olduğu ortaya çıkar. İsildur, İkinci Çağ'ı sona erdiren savaşta Tek Yüzük'ü Sauron'un parmağını keserek alır ancak onu yok etmeyi reddeder ve kendi için alır. İki yıl sonra, İsildur'a ihanet ederek ölmesine sebep olan Yüzük sırra kadem basar. Hobbit'te anlatıldığı üzere, Gollum'la karşılaştıktan sonra Bilbo, Yüzük'e sahip olur. Gandalf, tarikatının en büyüğü olan Saruman'ın kendilerine ihanet ettiğini ve artık kendi başına bir güç haline gelmeye çalıştığını bildirir. Gandalf'ı esaret altına alır ancak kaçmayı başarır ve bu durum, Frodo'yla buluşmak için söz verdiği halde neden geri dönemediğini izah eder.

Divan, Yüzük'ün yok edilmesi gerektiğine karar verir ancak bu, yalnızca dövüldüğü yer olan Mordor'daki Hüküm Dağı'nın ateşlerine atılarak başarılabilir. Frodo bu görevi üstlenir. Elrond, Gandalf'ın tavsiyesiyle ona yolculuğunda refakat edecek kişileri seçer. Dokuz Kara Süvari'ye karşılık, Tek Yüzük'ü yok etme görevine çıkacak dokuz yoldaş, Yüzük Kardeşliği'ni oluşturur: Hobbitler Frodo Baggins, Sam Gamgee, Peregrin Took ve Meriadoc Brandybuck; İnsanlar Aragorn ve Gondor Vekilharcı'nın oğlu Boromir; Elf Legolas; Cüce Gimli ve büyücü Gandalf. Bu yoldaşlık, Batı'nın Özgür Halkları'nı — Elfleri, Cüceleri, İnsanları ve Hobbitleri — temsil eder ve bir büyücü onlara kılavuzluk eder.

Dumanlı Dağları, Kızılboynuz Geçidi üzerinden geçme girişiminin başarısızlığa uğramasının ardından Kardeşlik, Moria Madenleri içerisinden geçen oldukça tehlikeli bir yolu kullanır. Burada, Hobbit'te Bilbo'ya eşlik eden cücelerden Balin ve yanında getirdiği cüce kolonisinin Orklar tarafından öldürüldüğünü öğrenirler. Aynı yerde, orkların saldırısına uğrayan Kardeşlik, onlardan kurtulur ve kaçar ancak orklar ve onlara önderlik eden, kadim Dünya'nın ateşten ve gölgeden bir iblisi olan Balrog tarafından kovalanırlar. Sonunda Gandalf, Balrog'la yüzleşir ve ikisi de Moria'nın derin çukurlarına düşer. Diğerleri Moria'dan çıkmayı başararak Elflerin zamandan azade ormanı Lothlórien'e sığınır ve burada Ormanın Hanımı Galadriel onları ağırlar. Ayrılmadan önce Galadriel, onların göreve olan sadakatini sınar ve ardından her birine görevlerinde yardımcı olacak kişisel armağanlar verir. Frodo ve Sam'in, kendisine ait çeşmesine, Galadirel'in Aynası'na bakmasına izin verir. Bu ayna, geçmişe ve geleceğe dair kendisine bakan kimseye özel kimi görüntüler gösterir, bazen kişi geleceğe dair gerçek dışı anlık görüntülere şahit olur. Aynaya baktıktan sonra gördüğü görüntülerden rahatsızlık duyan Frodo, Galadriel ile konuşurken ona Tek Yüzük'ü vermeyi teklif eder ancak eğer alırsa onun hükmü altına gireceğini iyi bilen Galadriel bu teklifi reddeder.

Galadirel'in kocası Celeborn, Kardeşlik'e sal, elf pelerini ve Lembas adındaki yollukları verir ve Anduin Nehri'nden aşağı inerek Amon Hen tepesine doğru yolculuk ederler. Burada Boromir, Yüzük'ü Frodo'dan almaya çalışır ancak Frodo'nun Yüzük'ü kullanıp ortadan kaybolmasıyla anında pişmanlık duyar. Frodo Mordor'a tek başına gitmeye karar verir ancak onun ne yapacağını gayet iyi tahmin edebilen Sam, nehrin karşısına geçmek için bir tekneye binmeye çalışırken onu yakalar ve birlikte giderler.

Yapı

Kitapta, romanın geri kalanında bulunmayan, Tolkien araştırmacılarının ve eleştirmenlerinin dikkatini çeken üç tür anlatı yapısı yer alıyor. Öncelikle, maceralarına atılmış olan Hobbit kahramanlar, yolculukları boyunca tekrar tekrar "Sıcak Yuvalar" diye nitelenebilecek, güvenli ve rahat sığınaklara dönerler; buralarda dinlenir, güç toplarlar.^[5]^[6]^[7] İkinci olarak, Frodo birçok kez bir danışmanla görüşüp birlikte yemek yer (bu her zaman bir "Sıcak Yuva"da gerçekleşmese de), ardından bir tehlike karşısında beceriksizce ilerler ve sonunda beklenmedik bir yardım eliyle karşılaşır. Üçüncü olarak, eser zaman zaman doğrudan anlatımı kesintiye uğratarak, romanın bütünü açısından kritik öneme sahip iki olağanüstü uzun geriye dönüş bölümüne geçiş yapar.^[5]^[6]^[7]

"Sıcak Yuvalar"

"Bir hikaye arayışı"

1982 yılında, Tolkien uzmanı Tom Shippey, Yüzüklerin Efendisi'nin başlangıcında anlatının, tehlikeli macera anları ile dinlenme ve toparlanma bölümleri arasında gidip geldiğini fark etti. Shippey, Tolkien'in bu anlatı yapısını nasıl doğal biçimde kurmuş olabileceğine dair dört açıklama önerdi. İlk olarak, metnin bir ilham anının ardından gelen dikkatli bir kurgu sürecinden değil; aksine, uzun ve zahmetli bir yaratım döneminden sonra gelen bir esin kıvılcımından doğmuş izlenimi verdiğini öne sürdü. Tolkien, karakterler, mekanlar ve olaylar yaratır; ardından bu farklı hikaye unsurlarının birbiriyle çarpışmasından doğan kaçınılmaz karmaşalarla karşılaşırdı. Bu çatışmalar nihayetinde onu ilhama ulaştırırdı.^[8]

Shippey, Tolkien’in eseri üzerinde "pek çok kez yeniden çalışmasına" rağmen, ilk başta "bir hikayeye körlemesine yönelmiş ve kendini bir tür seyahatnameyle idare etmiş" gibi göründüğünü ifade eder.^[5] Malzeme arayışında Tolkien, önceki eserlerinde yer alan unsurları yeniden kullanmaya yönelmiş; hatta Shippey'in deyimiyle "bir tür kendini intihal"e başvurmuştur.^[8] Örneğin, 1934'te yazdığı Tom Bombadil'in Maceraları adlı şiir koleksiyonundan Tom Bombadil, Yaşlı Söğüt Adam ve Höyüklü Kişi gibi karakterleri alıp genişletmiştir.^[8] Tolkien'in mesleki alanı olan filoloji bilgisi de bu süreçte büyük katkı sağlamıştır. Mekanlara ve yer adlarına gösterdiği özenle anlatısını şekillendirmiş; başlangıçta İngiliz kırsalını andıran Shire'dan başlayarak zamanla bu çerçevenin dışına taşmıştır. Son olarak, Tolkien anlatıya belli ölçüde mizahi bir serbestlik tanımıştır: Hobbit karakterlerin her maceranın ardından yedikleri nefis yemekler, söyledikleri neşeli şarkılar (şiir formunda metne gömülü), Erdiyarı'ndaki sıcak banyolar ve en çok da eğlenerek yazdığı nükteli diyaloglar bu mizahın örnekleridir. Shippey, Tolkien'in "Hobbitlerin gevezeliğine kendini kaptırmayı hem çok kolay hem de çok eğlenceli bulduğunu" belirtir. Ancak Tolkien'in hem yakın arkadaşı C. S. Lewis hem de yayıncısı Rayner Unwin, ona bu "Hobbit muhabbetini" bir miktar azaltması gerektiğini hatırlatmak zorunda kalmıştır.^[5]

Notlar

^ Tolkien ile Allen & Unwin yayınevi arasında Yüzüklerin Efendisi'nin yayımlanmasına dair yürütülen müzakereler — ve henüz tamamlanmamış olan Silmarillion'un da bu yayına dahil edilme ihtimali — Hammond & Scull'un Chronology adlı eserinde 1950 ila 1952 yıllarına ait bölümlerde yer yer ele alınmaktadır.^[2] Bu döneme ait pek çok Tolkien mektubu da konuya temas eder; özellikle 124 numaralı mektupta Tolkien, her iki eserin birlikte yayımlanmasını açık biçimde arzuladığını belirtir.^[3]
^ Bunu mümkün kılmak adına Tolkien, Hobbit'in ilk baskısında masum bir nesne olarak sunulan Yüzük'ün bulunmasına dair anlatımı değiştirmiştir.
^ Frodo, Bilbo’dan "amcam" diye söz etse de, karakter Dört Gözle Beklenen Davet bölümünde Bilbo'nun genç kuzenlerinden biri olarak tanıtılır. Aslında ikisi hem birinci hem ikinci dereceden kuzen olup, her iki taraftan da bir kuşak farkla akrabadırlar: Frodo, Bilbo'nun baba tarafından büyük büyük amcasının torunu ve anne tarafından büyük halasının oğludur).

Kaynakça

Özel

^ Jane Chance [Nitzsche] (1980) [1979]. "The Lord of the Rings: Tolkien's Epic". Tolkien's Art: 'A Mythology for England'. Macmillan. ss. 97-127. ISBN 0333290348.
^ Hammond & Scull 2006a, ss. 355–393.
^ Carpenter 2023, #123, #124, #125, #126, #131, ve #133.
^ Tolkien, J. R. R. (1994). The Lord of the Rings (Millennium bas.). Boston: Houghton Mifflin.
^ ^a ^b ^c ^d Shippey 2001, ss. 59–68.
^ ^a ^b Nepveu, Kate (27 Mart 2009). "LotR re-read: Fellowship II.2, 'The Council of Elrond'". Reactor. 28 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2024.
^ ^a ^b Flieger, Verlyn (2001). A Question of Time: J.R.R. Tolkien's Road to Faërie. Kent State University Press. s. 21. ISBN 978-0-87338-699-9.
^ ^a ^b ^c Shippey 2005, ss. 118–119.

Genel

Humphrey Carpenter, (Ed.) (1981), The Letters of J. R. R. Tolkien: Revised and Expanded Edition, New York: HarperCollins, s. 368, ISBN 978-0-35-865298-4
Hammond, Wayne G.; Scull, Christina (2005). The Lord of the Rings: A Reader's Companion. HarperCollins. ss. 74-91. ISBN 978-0-007-20907-1.
Hammond, Wayne G.; Scull, Christina (2006a), The J.R.R. Tolkien Companion and Guide: Chronology, Londra: HarperCollins, ISBN 0-261-10381-4
Miller, David M. (1975). "Narrative Pattern in The Fellowship of the Ring". Lobdell, Jared (Ed.). A Tolkien Compass (First bas.). Open Court. ss. 95-106. ISBN 0-87548-303-8.
Rutledge, Fleming (2004). The Battle for Middle-earth: Tolkien's Divine Design in The Lord of the Rings. William B. Eerdmans Publishing Company. ISBN 978-0-80282-497-4.
Scott, Bud (2011). "Tolkien's use of free will versus predestination in The Lord of the Rings". Mallorn (51): 31-33.
Shippey, Tom (2001). = jkwiaKVchoUC J. R. R. Tolkien: Author of the Century |url= değerini kontrol edin (yardım). HarperCollins. ISBN 978-0261-10401-3.
Shippey, Tom (2005) [1982], The Road to Middle-Earth: How J. R. R. Tolkien Created a New Mythology (3. bas.), HarperCollins, ISBN 978-0-261-10275-0
St. Clair, Gloriana (1995). "Tolkien as Reviser: A Case Study". Mallorn. 21 (2): 145-150.

Dış bağlantılar

Vikisöz'de Yüzük Kardeşliği ile ilgili sözleri bulabilirsiniz.

[4] Tolkien ile Allen & Unwin yayınevi arasında Yüzüklerin Efendisi'nin yayımlanmasına dair yürütülen müzakereler — ve henüz tamamlanmamış olan Silmarillion'un da bu yayına dahil edilme ihtimali — Hammond & Scull'un Chronology adlı eserinde 1950 ila 1952 yıllarına ait bölümlerde yer yer ele alınmaktadır.^[2] Bu döneme ait pek çok Tolkien mektubu da konuya temas eder; özellikle 124 numaralı mektupta Tolkien, her iki eserin birlikte yayımlanmasını açık biçimde arzuladığını belirtir.^[3]

[6] Bunu mümkün kılmak adına Tolkien, Hobbit'in ilk baskısında masum bir nesne olarak sunulan Yüzük'ün bulunmasına dair anlatımı değiştirmiştir.

[cousins-7] Frodo, Bilbo’dan "amcam" diye söz etse de, karakter Dört Gözle Beklenen Davet bölümünde Bilbo'nun genç kuzenlerinden biri olarak tanıtılır. Aslında ikisi hem birinci hem ikinci dereceden kuzen olup, her iki taraftan da bir kuşak farkla akrabadırlar: Frodo, Bilbo'nun baba tarafından büyük büyük amcasının torunu ve anne tarafından büyük halasının oğludur).

[1] Jane Chance [Nitzsche] (1980) [1979]. "The Lord of the Rings: Tolkien's Epic". Tolkien's Art: 'A Mythology for England'. Macmillan. ss. 97-127. ISBN 0333290348.

[FOOTNOTEHammondScull2006a355–393-2] Hammond & Scull 2006a, ss. 355–393.

[FOOTNOTECarpenter2023#123,_#124,_#125,_#126,_#131,_ve_#133-3] Carpenter 2023, #123, #124, #125, #126, #131, ve #133.

[5] Tolkien, J. R. R. (1994). The Lord of the Rings (Millennium bas.). Boston: Houghton Mifflin.

[FOOTNOTEShippey200159–68-8] Shippey 2001, ss. 59–68.

[Nepveu_20092-9] Nepveu, Kate (27 Mart 2009). "LotR re-read: Fellowship II.2, 'The Council of Elrond'". Reactor. 28 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2024.

[Flieger_2001-10] Flieger, Verlyn (2001). A Question of Time: J.R.R. Tolkien's Road to Faërie. Kent State University Press. s. 21. ISBN 978-0-87338-699-9.

[FOOTNOTEShippey2005118–119-11] Shippey 2005, ss. 118–119.

[1]

[a]

[4]

[b]

[c]

[5]

[6]

[7]

[8]

[2]

[3]