Irak el-Kaidesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Irak el-Kaidesi
القاعدة في العراق
Flag of al-Qaeda in Iraq (2004-2005).svg
Irak el-Kaidesi tarafından yayınlanan videolarda kullanılan bayraklardan biri.
Aktif 17 Ekim 2004-15 Ocak 2006
İdeoloji Cihatçı Selefilik
Liderler Ebu Musab ez-Zerkavi
Merkez(ler)i Felluce, Irak
Operasyon
sahası
Irak
Parçası El-Kaide
Öncülü Tevhit ve Cihat Cemaati
Ardılı Mücahit Şura Meclisi
Karşıtlar(ı) Irak
Ürdün
Savaşlar(ı) Irak Direnişi

Irak el-Kaidesi (Arapça: القاعدة في العراق) veya diğer kullanımıyla Tanzim Kaide el-Cihad fi Bilad er-Rafideyn (Arapça: تنظيم قاعدة الجهاد في بلاد الرافدين‎‎), el-Kaide'ye bağlı olarak Irak'ta faaliyet gösteren yasa dışı silahlı cihatçı Selefi grup.

Tevhit ve Cihat Cemaati lideri Ebu Musab ez-Zerkavi tarafından 17 Ekim 2004'te İnternet'te yayınlanan bir bildiriyle, örgütün el-Kaide ve lideri Usame bin Ladin'e bağlılık yemini etmesiyle kuruldu. Örgüt, başta Irak'taki Şii topluluklara yönelik olmak üzere Irak Direnişi sırasında sivillere karşı onlarca bombalı saldırı ve intihar saldırısı düzenledi. Örgütün sözcüsü Ebu Maysara el-Iraki 15 Ocak 2006'da, "Irak'ı işgalden kurtarmak, tüm mücahitleri tek bir çatı altında toplamak ve birlikte hareket etmesini sağlamak ve İslam ile Sünnet bayrağını yüceltme" amacıyla, Irak el-Kaidesi'nin de aralarında olduğu altı örgütün birleşmesiyle Mücahit Şura Meclisi adlı çatı örgütün kurulduğunu duyurdu.

Tarihçesi ve faaliyetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuruluşu ve 2004[değiştir | kaynağı değiştir]

Ebu Musab ez-Zerkavi tarafından 1999'da Ürdün'de kurulan ve 2001'de patlak veren Afganistan Savaşı sonrasında ez-Zerkavi'nin Irak'a hareket ederek faaliyetlerine burada devam ettiren Tevhit ve Cihat Cemaati, Mart 2003'te Irak'ın İşgali ile başlayan Irak Savaşı'yla birlikte Irak'ta silahlı faaliyetlere başladı.[1] Örgüt lideri ez-Zerkavi tarafından 17 Ekim 2004'te İnternet'te yayınlanan bir bildiriyle, örgütün el-Kaide ve lideri Usame bin Ladin'e bağlılık yemini etmesiyle Irak el-Kaidesi kuruldu.[2]

Ekim 2004 sonlarında örgüt mensupları, Irak'a turist olarak gelen Japon Shosei Koda'yı kaçırdı. 26 Ekim günü Al Jazeera'nin İnternet'ten elde ederek yayınladığı videoda yer alan örgüt mensupları, ülkedeki askerî birimlerini çekmesi için Japonya'ya 48 saat vermekte ve bunun olmaması durumunda Koda'nın durumunun da "[Nick] Berg ve [Kenneth] Bigley ve diğer kâfirler" gibi olacağını ifade etmekteydi.[3] Japon kuvvetleri bu video sonrasında ülkeden çekilmezken, Koda'nın başı vücudundan ayrılmış haldeki cenazesi 30 Ekim günü Bağdat'ta, Amerika Birleşik Devletleri bayrağına sarılmış hâlde bulundu.[4]

19 Aralık 2004'te, Necef'teki bir cenaze töreni ile Kerbela'daki bir otobüs yapılan bomba yüklü araçlarla yapılan intihar saldırılarında en az 67 kişi hayatını kaybetti.[5][6] Ez-Zerkavi tarafından saldırıların kendilerince gerçekleştirilmediğine yönelik açıklama yapılsa da,[7][8] bazı kaynaklar saldırılardan örgütü sorumlu tutmaktadır.[9][10]

2005[değiştir | kaynağı değiştir]

Güvenlik birimlerince 2008'de ele geçirilen belgelere göre yapılanma, 2005 yılından itibaren, kendilerine karşı tavır takınan Irak'taki aşiret liderleri ile milliyetçi isyancıları sistematik olarak öldürmeye başladı.[11] 30 Ocak'ta gerçekleştirilen milletvekili seçimleri sırasında, 100'ün üzerinde oy verme noktasına yapılan saldırılarda saldırganlar dahil en az 44 kişi hayatını kaybetti.[12] El-Zerkavi sonradan yaptığı açıklamada, seçimlere karşı olduğunu ve saldırıların kendileri tarafından gerçekleştirdiğini ifade etti.[13] 28 Şubat'ta el-Hille'de, güvenlik birimlerinde işe girme başvurusu yapma amacıyla toplanan kalabalığa bomba yüklü araçla gerçekleştirilen intihar saldırısında en az 100 kişi (farklı kaynaklara göre 125'e kadar çıkmaktadır) yaşamını yitirdi.[14][15][16][17] Irak el-Kaidesi'ne bağlı bir kişi tarafından gerçekleştirdiği tespit edilen saldırı, dönem itibarıyla Irak Direnişi'ndeki en ölümcül saldırıydı.[15][17]

2 Nisan'da, Ebu Gureyb'de yer alan Ebu Gureyb Cezaevi'ne, örgüt üyeleri tarafından silahlı saldırı gerçekleştirildi. Cezaevindeki Amerikan güçlerinin karşılık vermesiyle çatışma yaşandı. 44 Amerikan askerî personelinin yaralandığı, Amerikalı yetkililerin açıklamasına göre ise en az 1 militanın öldüğü saldırının amacını el-Zerkavi, cezaevinde tutulan mahkûmlara işkence yapılması olarak göstermişti.[18][19][20] 6 Temmuz'da örgüt tarafından İnternet'te yayınlanan mesajla "Yahudi ve Hristiyanların müttefiki" Mısır'ın Irak Büyükelçisi İhab eş-Şerif'in kendileri tarafından kaçırıldığı,[21] ertesi gün yayınlanan mesajla ise eş-Şerif'in öldürüldüğü duyuruldu.[22] Mısırlı hükûmet yetkilileri de ölümü doğruladı.[23] 16 Temmuz'da, Museyyib'deki bir Şii camisinin önünde bulunan pazar yerinde gerçekleştirilen intihar saldırısında en az 100 kişi hayatını kaybetti.[24] 17 ve 18 Temmuz'da da Bağdat ve çevresinde gerçekleştirilen bombalı saldırılarla birlikte, üç günün sonunda 150'nin üzerine kişi yaşamını yitirirken; Irak el-Kaidesi tarafından İnternet'te yapılan açıklamada saldırıların kendileri tarafından, Bağdat'ın kontrolünü ele geçirme amacıyla yapıldığı belirtildi.[25]

19 Ağustos'ta, Ürdün'ün Akabe şehri açıklarında demirlemiş iki Amerikan savaş gemisine Katyuşa roketleriyle el-Kaide bağlantılı kişiler tarafından saldırı düzenlendi. Gönderilen üç roket de gemileri tutturamazken, yakınlardaki bir fabrikaya düşen roketlerden biri Ürdünlü bir askerin ölümüne yok açtı.[26][27][28] 14 Eylül'de, Bağdat'ta meydana gelen en az 12 bombalı saldırıda 160'ın üzerinde can kaybı yaşanırken, aynı gün örgütün İnternet üzerinden yaptığı açıklamada saldırıların sorumlulukları üstlenildi ve Irak genelindeki Şiilere karşı savaş başlatıldığı bildirildi.[29][30] 16 Eylül'de, Tuzhurmatu'daki Şiilerin gittiği el-Resul el-Azam Camii'ne, cuma namazı çıkışında bomba yüklü araçla gerçekleştirilen intihar saldırısında 13 kişi öldürüldü.[31]

24 Ekim'de, Bağdat'taki Ishtar Sheraton Hotel ile Palestine Hotel'e düzenlenen ve sonradan örgüt tarafından yapılan açıklamayla sorumluluklarının üstlenildiği bombalı saldırılarda en az 17 kişi yaşamını yitirdi.[32] 9 Kasım'da örgüt militanlarının, Amman'daki üç otele birkaç dakika arayla düzenlediği intihar saldırılarında saldırganlar dahil 63 kişi hayatını kaybetti.[33] 18 Kasım'da, örgüt mensuplarının Hanekin'deki iki Şii camisindeki cuma namazı çıkışı sonrası gerçekleştirilen intihar saldırıları, farklı söylemlere göre en az 90 veya 150 kişinin ölümüne yol açtı.[34][35]

2006[değiştir | kaynağı değiştir]

Örgütün sözcüsü Ebu Maysara el-Iraki 15 Ocak 2006'da, "Irak'ı işgalden kurtarmak, tüm mücahitleri tek bir çatı altında toplamak ve birlikte hareket etmesini sağlamak ve İslam ile Sünnet bayrağını yüceltme" amacıyla; Irak el-Kaidesi, Ceyş et-Tayfa el-Mensure, Katbiyan Ensar el-Tevhid vel Sünnet, Seray el-Cihad, el-Gureba Taburları ve el-Ahval Taburları'nun birleşmesiyle Mücahit Şura Meclisi adlı çatı örgütün kurulduğunu duyurdu.[36]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Zelin, Aaron Y. (Haziran 2014). "The War between ISIS and al-Qaeda for Supremacy of the Global Jihadist Movement" (İngilizce) (PDF). Washington Yakın Doğu Araştırmaları Enstitüsü. 9 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160409030058/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/ResearchNote_20_Zelin.pdf. 
  2. ^ Pool, Jeffrey (15 Aralık 2004). "Zarqawi's Pledge of Allegiance to Al-Qaeda: From Mu'Asker Al-Battar, Issue 21" (İngilizce). The Jamestown Foundation. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160303175245/http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=27305. 
  3. ^ "Group seizes Japanese man in Iraq" (İngilizce). BBC News. 27 Ekim 2004. 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160306161530/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3956975.stm. 
  4. ^ "Beheaded Japanese to be flown home" (İngilizce). Tokyo: CNN. 1 Kasım 2004. 22 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160922163021/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/10/31/japan.hostage/index.html. 
  5. ^ "Bombs in Karbala, Najaf kill 67". Bağdat: CNN. 19 Aralık 2004. 20 Eylül 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20050920224959/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/meast/12/19/iraq.main/index.html. 
  6. ^ el-Ubeydi, Abdul Hüseyin (21 Aralık 2004). "Twin Bombings in Iraq Kill 67" (İngilizce). Necef: The Moscow Times. 8 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161008182111/http://old.themoscowtimes.com/sitemap/free/2004/12/article/twin-bombings-in-iraq-kill-67/226235.html/. 
  7. ^ "Coalition Warfare, Part II: How Zarqawi Fits into Bin Laden’s World Front" (İngilizce). Terrorism Focus (The Jamestown Foundation) 2 (8). 28 Nisan 2005. https://jamestown.org/program/coalition-warfare-part-ii-how-zarqawi-fits-into-bin-ladens-world-front/. 
  8. ^ "Country Reports on Terrorism (2004)" (İngilizce). Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı. 27 Nisan 2005. 6 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161006161753/http://www.state.gov/j/ct/rls/crt/45392.htm. 
  9. ^ Riedel, Bruce (2010) (İngilizce). The Search for Al Qaeda: Its Leadership, Ideology, and Future. Brookings Institution Press. ss. 100. ISBN 0815704526. https://books.google.com.tr/books?id=WQg83rZIFTUC&pg=PA100&dq=2004+najaf+karbala+%22qaeda%22&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwjT2tXmwMTPAhXLhywKHeGyC6EQ6AEIITAB#v=onepage&q=2004%20najaf%20karbala%20%22qaeda%22&f=false. 
  10. ^ Guidère, Mathieu (2012) (İngilizce). Historical Dictionary of Islamic Fundamentalism. Scarecrow Press. ss. 386. ISBN 0810879654. https://books.google.com.tr/books?id=tCvhzGiDMYsC&pg=PA386&lpg=PA386&dq=december+2004+najaf+karbala+%22qaeda%22&source=bl&ots=T5RRRDw0EE&sig=7dsM71GkiDpLpek0bfMm8qi1bhU&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwip5pCkw8TPAhXIBSwKHVekCb4Q6AEITTAI#v=onepage&q=december%202004%20najaf%20karbala%20%22qaeda%22&f=false. 
  11. ^ Ware, Michael (11 Haziran 2008). "Papers give peek inside al Qaeda in Iraq" (İngilizce). Bağdat: CNN. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304035122/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/meast/06/11/al.qaeda.iraq/index.html?iref=topnews. 
  12. ^ Filkins, Dexter (31 Ocak 2005). "Defying Threats, Millions of Iraqis Flock to Polls" (İngilizce). Bağdat: The New York Times. 29 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150529200927/http://www.nytimes.com/2005/01/31/world/middleeast/defying-threats-millions-of-iraqis-flock-to-polls.html. 
  13. ^ "Allawi urges unity after Iraq vote" (İngilizce). Bağdat: CNN. 1 Şubat 2005. 8 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161008182127/http://edition.cnn.com/2005/WORLD/meast/01/31/iraq.main/index.html?iref=mpstoryview. 
  14. ^ "100 dead in Iraq bomb carnage" (İngilizce). The Guardian. 28 Şubat 2005. 25 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160325085823/http://www.theguardian.com/world/2005/feb/28/iraq.jamessturcke. 
  15. ^ a b "Iraq car bombing causes carnage" (İngilizce). BBC News. 28 Şubat 2005. 17 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160117053610/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4303629.stm. 
  16. ^ Diamond, John (1 Mart 2005). "Iraq suicide bomber kills at least 120" (İngilizce). Bağdat: USA Today. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304060735/http://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/2005-02-28-iraq-explosions_x.htm. 
  17. ^ a b Napoleoni, Loretta (2011) (İngilizce). Insurgent Iraq: Al Zarqawi and the New Generation. Seven Stories Press. ss. 129. ISBN 1583228098. https://books.google.com.tr/books?id=W-RyPzypFAwC&pg=PA129&lpg=PA129&dq=Iraq+%2228+february%22+2005+attack+Hillah+%22zarqawi%22&source=bl&ots=aa4mXRITqn&sig=T8B_XhnNqf9xdlUOEfByPDO1pIE&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwjJ3MDxicbPAhWIPRoKHaWjB7YQ6AEIKDAC#v=onepage&q=Iraq%20%2228%20february%22%202005%20attack%20Hillah%20%22zarqawi%22&f=false. 
  18. ^ "Al-Qaida claims attack on Abu Ghraib" (İngilizce). Bağdat: NBC News. 3 nisan 2005. 25 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160925002903/http://www.nbcnews.com/id/7364844/. 
  19. ^ Knickmeyer, Ellen (5 Nisan 2005). "Zarqawi Said to Be Behind Iraq Raid" (İngilizce). Bağdat: The Washington Post. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160303225412/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A24808-2005Apr4.html. 
  20. ^ Myers, Lisa (7 Nisan 2005). "Zarqawi posts Abu Ghraib attack video on web" (İngilizce). NBC News. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305131045/http://www.nbcnews.com/id/7419507/. 
  21. ^ "Al-Qaeda threatens to kill abducted Egyptian envoy" (İngilizce). Dubai: Middle East Online. 6 Temmuz 2005. 30 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160630162034/http://www.middle-east-online.com/english/?id=13946. 
  22. ^ "Al-Qaeda claims to have killed Egyptian envoy" (İngilizce). Bağdat: The New York Times. 7 Temmuz 2005. http://www.nytimes.com/2005/07/07/world/africa/alqaeda-claims-to-have-killed-egyptian-envoy.html. 
  23. ^ "Captors kill Egypt envoy to Iraq" (İngilizce). BBC News. 8 Temmuz 2005. 14 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160414040810/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4660909.stm. 
  24. ^ Mosher, Andy; Sarhan, Saad (18 Temmuz 2005). "Death Toll Rises to 100 in Suicide Blast in Iraq" (İngilizce). Bağdat: The Washington Post. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304220002/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/07/17/AR2005071700338.html. 
  25. ^ Howard, Michael (18 Temmuz 2005). "Three days of suicide bombs leave 150 dead" (İngilizce). Erbil: The Guardian. 30 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160730122821/https://www.theguardian.com/world/2005/jul/18/iraq.iraq. 
  26. ^ Cordesman, Anthony H.; Al-Rodhan (2006) (İngilizce). Gulf Military Forces in an Era of Asymmetric Wars. Greenwood Publishing Group. ss. 500. ISBN 0313084815. https://books.google.com.tr/books?id=QaosFaOqzrEC&pg=PA500&dq=%22zarqawi%22+%22jordan%22+%22Katyusha+%22&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwjtrYft48jPAhVFPBQKHTH9AVQQ6AEIJDAA#v=onepage&q=%22zarqawi%22%20%22jordan%22%20%22Katyusha%20%22&f=false. 
  27. ^ Fattah, Hassan M.; Wong, Edward (20 Ağustos 2005). "U.S. Ships Target in Rocket Attack in Jordan's Port" (İngilizce). Akabe: The Washington Post. http://www.nytimes.com/2005/08/20/world/middleeast/us-ships-target-in-rocket-attack-in-jordans-port.html?_r=0. 
  28. ^ "Jordan rockets miss US Navy ship" (İngilizce). BBC News. 19 Ağustos 2005. 6 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160806045341/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4165190.stm. 
  29. ^ "Another wave of bombings hit Iraq" (İngilizce). Bağdat: International Herald Tribune. 15 Eylül 2006. 28 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20071028173331/http://www.iht.com/articles/2005/09/15/africa/web.0915iraq.php. 
  30. ^ "Scores killed in Baghdad attacks" (İngilizce). BBC News. 14 Eylül 2006. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160303231813/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4244068.stm. 
  31. ^ Tavernise, Sabrina (17 Eylül 2005). "20 die as insurgents in Iraq target Shiites". Bağdat: International Herald Tribune. 12 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20090212175616/http://www.iht.com:80/articles/2005/09/16/news/iraq.php. 
  32. ^ "Al-Qaeda claims it bombed Baghdad hotels" (İngilizce). Bağdat: USA Today. 25 Ekim 2005. 8 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161008182211/http://usatoday30.usatoday.com/news/world/iraq/2005-10-25-alqaeda-hotels_x.htm. 
  33. ^ "Jordan remembers victims of 2005 hotel bombings" (İngilizce). Amman: The Jordan Times. 8 Kasım 2014. 24 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160924122002/http://www.jordantimes.com/news/local/jordan-remembers-victims-2005-hotel-bombings. 
  34. ^ "Suicide bombers kill scores in 2 Iraqi cities" (İngilizce). Bağdat: CNN. 19 Kasım 2005. 25 Şubat 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20060225001535/http://edition.cnn.com/2005/WORLD/meast/11/18/iraq.main/index.html. 
  35. ^ Vermaat, Emerson (22 Kasım 2005). "Emerson Vermaat: Zaqawi's men of evil strike in Khanaqin- a city of peace and harmony" (İngilizce). Bağdat: Militant Islam Monitor. 28 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140528204847/http://www.militantislammonitor.org/article/id/1303. 
  36. ^ Abedin, Mahan (28 Mart 2006). "Mujahideen Shura Council in Iraq: Fact or Fiction?" (İngilizce). The Jamestown Foundation. 30 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20150930180947/http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=717&no_cache=1.