Deniz Gezmiş

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Deniz Gezmiş
Deniz Gezmiş Portr.jpg
Doğum Deniz Gezmiş
28 Şubat 1947(1947-02-28)
Ayaş, Ankara, Türkiye
Ölüm 6 Mayıs 1972 (25 yaşında)
Ulucanlar, Altındağ, Ankara
Ölüm sebebi İdam
Defin yeri Ankara Karşıyaka Mezarlığı
Milliyet Türk
Vatandaşlık  Türkiye
Eğitim İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi (1969'da ihraç edildi.)
Organizasyon Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu
Meslek Devrimci
Tanınma nedeni Politik Aktivist
Ebeveyn(ler)i Cemil Gezmiş (ö. 2000)
Mukaddes Gezmiş (ö. 2014)

Deniz Gezmiş (d. 28 Şubat 1947; Ayaş, Ankara – ö. 6 Mayıs 1972; Altındağ, Ankara), Türk sosyalist devrimci, öğrenci lideri ve siyasi aktivist. Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO)'nun kurucu üyelerinden biridir.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Deniz Gezmiş, 28 Şubat 1947'de Ankara'nın Ayaş ilçesinde doğdu.[1] Dedeleri Rize'nin İkizdere ilçesine bağlı Cimil köyündendir. Babası Ilıca (Aziziye), Erzurum nüfusuna kayıtlı ilköğretim müfettişi Cemil Gezmiş, annesi ise Erzurum'un Tortum ilçesinden ilkokul öğretmeni Mukaddes Gezmiş'tir. Ailenin üç erkek çocuğundan ikincisidir. Ağabeyi Bora Gezmiş, Hukuk Fakültesinden ayrılıp bankacılık yapmıştır. Kardeşi Hamdi Gezmiş mali müşavirdir.

Deniz Gezmiş, ilk ve orta öğrenimini Sivas'ta, liseyi İstanbul'da Haydarpaşa Lisesinde okudu. Henüz lise öğrencisiyken sol düşünceyle tanıştı ve kendini dönemin eylemleri içinde buldu.

Siyasi yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1965'te Türkiye İşçi Partisi'nin (TİP) Üsküdar ilçe başkanlığına üye oldu. İlk gözaltısını 31 Ağustos 1966'da Ankara'dan İstanbul'a yürüyen Çorum Belediyesi temizlik işçilerinin Taksim Anıtı'na çelenk koymaları sırasında işçileri destekleyen ve Türk-İş yöneticilerini protesto eden gösteri sırasında yaşadı.

7 Kasım 1966'da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi. Ardından 19 Ocak 1967'de Türkiye Millî Talebe Federasyonu (TMTF) binasının yedd-i emine verilmesi sırasında çıkan olaylarda yakalandı ve bir gün sonra iki arkadaşıyla çıkarıldığı mahkeme tarafından serbest bırakıldı. 22 Kasım 1967'de öğrenci örgütlerinin düzenlediği Kıbrıs Mitingi sırasında Aşık İhsani ile birlikte ABD bayrağını yaktıkları gerekçesi ile gözaltına alınıp daha sonra serbest bırakılan Deniz Gezmiş, Hukuk Fakültesi'nde birlikte okuduğu arkadaşlarıyla birlikte 30 Ocak 1968'de "Devrimci Hukukçular Örgütü"'nü kurdu. 7 Mart 1968'de İÜ Fen Fakültesi konferans salonunda düzenlenen toplantıda konuşma yapan Devlet Bakanı Seyfi Öztürk'ü protesto ettiği için tutuklandı. 2 Mayıs'a kadar tutuklu kalan Gezmiş, 30 Mayıs'ta 6. Filo'yu protesto ettiği için yargılandı ve beraat etti. Öğrenci eylemleri içinde etkinliği giderek artan Deniz Gezmiş, 12 Haziran 1968'de İstanbul Üniversitesi'nin işgal edilmesinde önderlik etti. İşgal Konseyi adına İÜ Senatosu ile Baltalimanı'nda yapılan görüşmelere katılan öğrenci heyetinin içinde yer aldı; öğrenci haklarının elde edilip işgalin sona erdirilmesinde etkili oldu. İşgalden kısa bir süre sonra İstanbul'a gelen 6. Filo'yu protesto eylemlerinde yer alan Gezmiş, 30 Temmuz'da bu eylemlerden dolayı tutuklandı ve 20 Eylül'de serbest bırakıldı. Bütün bu olaylardan sonra öğrenci hareketinin efsanevi lideri haline geldi.

TİP içinde yoğunlaşarak, ayrılıklara ve tartışmalara yol açan ideolojik sorunlarda Millî Demokratik Devrim (MDD) görüşünü benimseyen Deniz Gezmiş, bu görüşün özellikle devrimci öğrenciler arasında yayılmasında etkili oldu.

Mustafa Kemal yürüyüşü posteri.

Ekim 1968'de eylemlerde birlikte olduğu Cihan Alptekin, Mustafa İlker Gürkan, Mustafa Lütfi Kıyıcı, Devran Seymen, Cevat Ercişli, M. Mehdi Beşpınar, Selahattin Okur, Saim Kurul ve Ömer Erim Süerkan'la birlikte Devrimci Öğrenci Birliği (DÖB)'ni kurdu. 1 Kasım 1968'de TMGT (Türkiye Millî Gençlik Teşkilatı), AÜTB, ODTÜÖB ve DÖB'ün başlattığı Samsun'dan Ankara'ya Mustafa Kemal Yürüyüşü'nü düzenledi. Ardından 28 Kasım 1968'de ABD büyükelçisi Kommer'in gelişi sırasında Yeşilköy Havaalanı'nda düzenlenen protesto gösterileri nedeniyle tutuklandı ve bir süre sonra serbest bırakıldı.

İstanbul Üniversitesi'nde sağcı güçlerin 16 Mart 1969'da girişmiş olduğu hareketlere öğrenci kitlesiyle birlikte karşı koyan Gezmiş, bu eylemi gerekçe gösterilerek 19 Mart'ta yeniden tutuklanarak 3 Nisan'a kadar hapis yattı. Ardından 31 Mayıs 1969'da İÜ Hukuk Fakültesi öğrencilerinin, reform tasarısının gerçekleşmemesini protesto için giriştikleri işgale önderlik etti. Üniversitenin kapatılıp, polise teslim edilmesi nedeniyle çıkan çatışmalarda yaralandı. Hakkında gıyabi tutuklama kararı olmasına rağmen hastaneden kaçan Gezmiş, Haziran'ın sonunda Filistin'e gitti. Filistin'e gitmeden önce 23 Haziran 1969'da TMGT'nin topladığı 1. Devrimci Milliyetçi Gençlik Kurultayı'na kendisi gibi haklarında tutuklama kararı olan FKF Genel Başkanı Yusuf Küpeli ile birlikte bir mücadele programı gönderdi.

Eylül'e kadar Filistin'de gerilla kamplarında kalan Deniz Gezmiş, 1 Eylül 1969'da, 10 Haziran'da "üniversiteyi işgal" ettiği gerekçesiyle Hukuk Fakültesi'nden ihraç edildi. Hakkında tutuklama kararının olduğu bu dönemde gazetecilere gizlendiği yerden demeçler verdi. 23 Eylül 1969'da Hukuk Fakültesi'nde olduğu sırada haber verilen polislerin de fakülteye gelmesi üzerine teslim olan Gezmiş, 25 Kasım'da serbest bırakıldı. Ancak Yıldız Devlet ve Mühendislik Akademisi'nde Battal Mehetoğlu'nun sağcılar tarafından öldürülmesinden sonra okulda yapılan aramada, ele geçirilen dürbünlü bir tüfeğin Gezmiş'e ait olduğu öne sürülerek hakkında yeniden tutuklama kararı alındı. 20 Aralık 1969'da yakalanan Gezmiş, kendisiyle birlikte tutuklanan Cihan Alptekin'le birlikte 18 Eylül 1970'e kadar tutuklu kaldı. Bundan sonra öğrenci eylemlerinden uzaklaşarak, mücadelesini değişik alanlarda sürdürdü. Sinan Cemgil ve Hüseyin İnan'la birlikte THKO'yu kurdu. 11 Ocak 1971'de THKO adına Ankara İş Bankası Emek Şubesi'nin soygununu gerçekleştirenler arasında yeraldı. 4 Mart 1971'de dört ABD'li askerin Balgat'taki Tuslog Tesisleri'nden kaçırılması eyleminde de bulundu. Kaçırılan erler daha sonra serbest bırakıldılar.

Yakalanışı ve İdamı[değiştir | kaynağı değiştir]

12 Mart Muhtırasının ilk günlerinden sonra Yusuf Aslan ile birlikte Sivas'a gitmekteyken motosikletleri bozuldu. Bir ihbar sonucu polislerin gelmesi üzerine çıkan çatışmada Aslan ile birbirlerini kaybettiler. Aslan o esnada Elmalı'da iken, Gezmiş ise 16 Mart 1971 salı günü Sivas'ın Gemerek ilçesinde etrafı sarılarak yakalandı ve Kayseri'ye getirildi.[kaynak belirtilmeli] Buradan Ankara'ya zamanın İçişleri Bakanı Haldun Menteşeoğlu'nun makamına götürüldü.

Mahkemesi 16 Temmuz 1971 günü Altındağ Veteriner Okulu binası'nda Tuğgeneral Ali Elverdi başkanlığında Baki Tuğ savcılığında Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 no'lu Mahkemesi'nde başladı ve 9 Ekim 1971 günü bitti. Deniz ve arkadaşları 16 Temmuz 1971'de başlayan THKO-1 Davası'nda TCK'nin 146. maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle, 9 Ekim 1971'de 146/1 maddesi uyarınca idam cezasına çarptırıldı. Mahkeme kararı;

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Mahkememiz Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın tamamını; bir kısmını tağyir, tebdil veya ilgaya cebren teşebbüs suçunu işlediğinizi sabit gördü. Türk Ceza Kununun 146/1 maddesi uyarınca ölüm cezası ile tecziyenize karar verdi. Hüküm bir hafta içinde kabulu temizdir, tutukluluğunuz devam edecektir.[2][3]

İdam cezaları o zamanlar senato tarafından onaylanmak zorundaydı. İsmet İnönü "siyasi suçlar idamla cezalandırılmamalıdır" diyerek Bülent Ecevit ile birlikte ret oyu kullanır. AP genel başkanı Süleyman Demirel ise infazdan yana oy kullanır.

Ankara Karşıyaka mezarlığında bulunan mezarı

Olaydan 15 yıl sonra, Süleyman Demirel bir gazeteciye verdiği demeçte idamlar için: " soğuk savaşın talihsiz olaylarından biri " yorumunu yapar. Mahkûmların özür dilemesi istenir. Hiçbiri yaptıklarından özür dilemez. Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay ise idamları onaylar.[4]

Alman Der Spiegel dergisinde konuyla ilgili çıkan yazıda idam edilmeden önce şunları söylediği yazmaktadır[5]:

Yaşasın tam bağımsız Türkiye! Yaşasın Marksizm-Leninizm. Yaşasın Türk ve Kürt halklarının kardeşliği! Yaşasın işçiler, köylüler! Kahrolsun emperyalizm!

İdama tanık olan avukatı Halit Çelenk'e göre ise son sözleri şöyledir[6]:

Yaşasın tam bağımsız Türkiye. Yaşasın Marksizm-Leninizm'in yüce ideolojisi. Yaşasın Türk ve Kürt halklarının bağımsızlık mücadelesi. Kahrolsun emperyalizm. Yaşasın işçiler, köylüler

Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan ile birlikte 6 Mayıs 1972 tarihinde, gece 1:00-3:00 arası, Ulucanlar Cezaevi'nde asılarak idam edildi.[7] İdam yaftaları sonradan müze olan Ulucanlar Cezaevi Müzesi'ne Anadolu Ajansı muhabiri Burhan Dodanlı tarafından bağışlandı.[8] İdam yaftaları;

Ankara 1 nolu Askeri Mahkemesinin 8.10.1971 tarih ve 971-13 esas 971-23 karar sayılı hükmü ile TCK 146-1 maddesi uyarınca ölüm cezasına mahkum edilmiştir.[9]

Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının 1969'da öldürülen Taylan Özgür'ün yanına gömülme isteği yerine getirilmedi.[10] İdamından sonra bayraklaşarak devrim mücadelesinin çok önemli bir sembolü oldu; birçok sol örgüt başka konularda fikir ayrılıkları olmasına rağmen mutabık kaldıkları nadir konulardan birisi Deniz Gezmiş'in devrim önderliğidir.[11]

Görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Deniz Gezmiş'in Atatürkçülük hakkındaki görüşleriyle ilgili olarak kardeşi Bora Gezmiş şöyle demiştir:[12]

Deniz'in Atatürk'ü sevmediğini iddia etmek için bir delil ortaya koymanız lazım. Yalnız Deniz değil, 68 Kuşağı'nın yüzde 90'ı Atatürk'ü referans alarak '2. Kurtuluş Savaşı'nı başlattığını' söyler. Deniz hem sosyalistti, hem Atatürkçüydü.
Bunu söylemek o kadar kolay ki; Deniz'in Atatürk'le ilgili Samsun'dan Ankara'ya Atatürk yürüyüşünde 'Türk halkına' diye açıklamaları var. Bazıları da diyor ki; önce Atatürk'ü referans alıyordu ama sonra sosyalizme kaydı. O zaman da Deniz'in Mamak'taki en son savunmasını okuyacaksın. Mahkemede savcının "Bunlar Atatürk demezler, Mustafa Kemal'in kalpaklı resmini kendilerine referans alırlar..." şeklinde iddiada bulunması üzerine Deniz, "Atatürk'ü en çok koruyan biziz der

Mirası[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi Mirası[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Deniz Gezmiş'in idam edildiği 6 Mayıs tarihi, 70'li yıllardan beri Türkiye'deki pek çok sol görüşlü örgüt, parti ve demokratik kitle örgütü tarafından bir anma gününe dönüştürülmüş, anısı ve mirası yaşatılmaya çalışılmıştır. Ailesi, 2015 yılında "Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının anısını, devrimci mücadeleye kattıkları değerleri yaşatmak" amacıyla Deniz Gezmiş Özgürlük ve Bağımsızlık Vakfı'nı kurdu.[13]
  • 1980'de eski başbakan Nihat Erim, Deniz Gezmiş'in intikamının alınması adına Devrimci Sol tarafından suikast sonucu öldürüldü.[14][15]
  • İstanbul'dan Ankara'ya Deniz Gezmiş için bağımsızlık yürüyüşü, Yurtsever Cephe önderliğinde 1 Mayıs 2007'de İstanbul'dan başlamıştır. Deniz Gezmişlerin 1972'de idam edildiği Ankara'da, Karşıyaka Mezarlığı'nda sona eren yürüyüşe katılanlar çeşitli duraklarda durarak amaçlarını anlatan şenlikler düzenlemiştir. Yürüyüş öncesinde Çanakkale Sulh Mahkemesi, afişin üzerinde yer alan kişilerin idam hükmü giymiş tutuklular olduğunu beyan ederek afişlerin toplatılmasına karar vermiştir.[16]

Popüler kültürde Deniz Gezmiş[değiştir | kaynağı değiştir]

Hakkında Yazılan Kitaplar
Yıl Kitap Yazar
1976 Deniz Gezmiş Anlatıyor Erdal Öz[17]
1976 Dar Ağacında Üç Fidan Nihat Behram[18]
1978 İdam Gecesi Anıları Halit Çelenk[19]
1986 Gülünün Solduğu Akşam Erdal Öz[20]
1996 Bizim Deniz Turhan Feyizoğlu[21]
1998 Üç Asılmışların Hikayesi Ahmet Kahraman[22]
2002 Denizler İdama Giderken Oral Çalışlar[23]
2003 Defterimde Kuş Sesleri Erdal Öz [24]
2005 Deniz Gezmiş Albümü Özgür Erdem (ed.)
2006 Savunma Deniz Gezmiş[25]
2007 Deniz Fırtınalı Yıllar Tarkan Tufan[26]
2008 Hepiniz Suçlusunuz Burhan Dodanlı
2009 Deniz: Yaşamı ve Mücadelesi Özgür Erdem[27]
2010 Herkesin Bir Deniz Gezmiş Öyküsü Vardır Atilla Keskin[28]
2011 Bir Dava İki Devrimci Unutmak İhanettir Hüseyin Turan[29]
2011 Ağlasın Gökyüzü Vehbi Bardakçı[30]
2011 Denizler ve Filistin Turhan Feyizoğlu[31]
2012 Arkadaşım Deniz Gezmiş Doğu Perinçek[32]
2012 Deniz Gezmiş Destanı Alper Özbek[33]
2014 Bir Defter-i Hatırat-ı Zindan Hasan İhsan [34]
2014 Adı Deniz Esen Rüzgar[35]
2014 Abim Deniz Can Dündar[36]
2014 Hırçın Bir Deniz Hikayesi Ahmet Tahir Can[37]

Kültür ve Sanat[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmler
Film Notlar
Hoşçakal Yarın Deniz Gezmiş rolünü Berhan Şimşek üstlenmiştir.[38]
Aşk Olsun Sana Çocuk Deniz Gezmiş rolünü Barış Koçak üstlenmiştir.
Diziler
Dizi Notlar
Hatırla Sevgili Deniz Gezmiş rolünü Barış Koçak üstlenmiştir.[39]
Belgeseller
Yıl Belgesel Yapımcı
2000 12 Mart: İhtilalin pençesinde demokrasi Mehmet Ali Birand
2012 Deniz Gezmiş Belgeseli / Delikanlım Can Dündar [40]
Tiyarolar
Oyun Notlar
Aşk Olsun Sana Çocuk Samsun Sanat Tiyatrosu, 2011 yazında ilk oyununu oynamıştır. [41]
"Deniz Diye Bir Delikanlı" Ankara Sanat Tiyatrosu, Yazan ve Yöneten Metin Balaydır
Şiirler
Şiir Şair
Mare Nostrum Can Yücel
Mahur Beste Attilâ İlhan
Neyleyim Nevzat Çelik
Şarkılar
Sanatçı Şarkı
Ahmet Aslan Susarak Özlüyorum
Ahmet Kaya Mahur
Ahmet Kaya Beni Tarihle Yargıla
Ahmet Kaya Dosta Düşmana Karşı
Nesimi Çimen 6 Mayıs Ağıdı
Ruhi Su Mahsus Mahal
Zülfü Livaneli Hoşçakal Kardeşim Deniz
Zülfü Livaneli Şarkışla
Edip Akbayram Aşk Olsun Sana Çocuk
Cem Karaca Parka
Moğollar Geri Sar
Sevinç Eratalay Ankara'dan Bir Haber Var
Sevinç Eratalay Şarkışla
Selda Bağcan Denizlerin Dalgasıyım
Grup Yorum Özgürlük Türküsü
Grup Yorum Şarkışla
Metin-Kemal Kahraman Deniz Koydum Adını
Kardeş Türküler Deniz'e Yakılan Türkü
Duman Manası Yok
Mor ve Ötesi Darbe
Grup Özgürlük Deniz'e
Grup Adalılar Ankara'dan bir haber var
Grup Adalılar Biz de geliriz
Grup Yol Denizlerin Türküsü
Fevzi Kurtuluş Deniz'e Şikayet
Fevzi Kurtuluş Bizim Deniz
Hüseyin Karakuş Adı Deniz Olmalı
Çilekeş Her Deniz
Hüsnü Arkan 5 Mayıs
Soner Olgun Delikanlım Deniz
Emeğe Ezgi Adım Deniz
Mesth Devrim

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Vikikaynak'ta Deniz Gezmiş ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.

Vikisöz'de Deniz Gezmiş ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Deniz Gezmiş kimdir? Deniz Gezmiş’in hayatı". Sözcü. 6 Mayıs 2014. http://www.sozcu.com.tr/2014/gundem/deniz-gezmis-kimdir-deniz-gezmisin-hayati-503292/. Erişim tarihi: 1 Eylül 2015. 
  2. ^ "Deniz Gezmiş-1/2 video...". dogalhayatbelgesel.com. 31 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140531202140/http://www.dogalhayatbelgesel.com/videoizle.asp?id=291. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2013. 
  3. ^ "1. Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu Davası". https://www.youtube.com/watch?v=g1vFLJj3W54. 
  4. ^ Deniz, Bir İsyancının İzleri yazar Turhan Feyizlioğlu sf:294
  5. ^ "Gerçekleri makaslamak, halının altına süpürmek!". milliyet.com.tr. 07 Mayıs 2008. 29 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131029233730/http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=YazarDetay&ArticleID=524856&AuthorID=63&Date=07.05.2008&ver=61. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2013. 
  6. ^ Çelenk, Halit. İdam Gecesi Anıları, Tekin Yayınevi, 2002, 14. Basım, s. 86.
  7. ^ 14 Mayıs 2012 tarihli mynet haberi
  8. ^ "Deniz Gezmiş idamdan sonra 52 dakika yaşadı". sabah.com.tr. 14.05.2012. 9 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150609032459/http://www.sabah.com.tr:80/gundem/2012/05/14/deniz-gezmis-idamdan-sonra-52-dakika-yasadi. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2013. 
  9. ^ "Deniz Gezmiş'in idam yaftası". sabah.com.tr. 9 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150609100159/http://www.sabah.com.tr:80/multimedya/galeri/turkiye/deniz-gezmisin-idam-yaftalari-ulucanlar-cezaevinde?. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2013. 
  10. ^ http://www.haberveriyorum.net/haber/bora-gezmis-olulerinden-bile-korkuyorlardi
  11. ^ Erdal Öz, Gülünün Solduğu Akşam, Can Yayınları, İstanbul, 1987, s. 245
  12. ^ http://www.odatv.com/n.php?n=deniz-gezmis-ataturku-sevmez-miydi-1203121200
  13. ^ Deniz Gezmiş Vakfı kuruldu, 27 Mayıs 2015. Cumhuriyet gazetesi, 21 Ağustos 2015'te erişildi.
  14. ^ Meydan-Larousse Büyük Lügat ve Ansiklopedisi, Cilt:4 s.319. Meydan Yayınevi, İstanbul.
  15. ^ "Nihat Erim öldürüldü". http://gecmisgazete.com.+20 Temmuz 1980. 8 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20130308013051/http://gecmisgazete.com/?Nihat_Erim_olduruldu&icerik=1750. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2013. 
  16. ^ http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=220609
  17. ^ Deniz Gezmiş Anlatıyor, Erdal Öz
  18. ^ Dar Ağacında Üç Fidan, Nihat Behram
  19. ^ İdam Gecesi Anıları, Halit Çelenk
  20. ^ Gülümün Solduğu Akşam, Erdal Öz
  21. ^ Bizim Deniz, Turhan feyizoğlu
  22. ^ Üç Asılmışların Hikayesi, Ahmet Kahraman
  23. ^ Denizler İdama Giderken, Oral Çalışlar
  24. ^ Defterimde Kuş Sesleri, Erdal Öz
  25. ^ Savunma, Deniz Gezmiş
  26. ^ Deniz Fırtınalı Yıllar, Tarka Tufan
  27. ^ Deniz: Yaşamı ve Mücadelesi, Özgür Erdem
  28. ^ Herkesin Bir Deniz Gezmiş Öyküsü Vardır, Atilla Keskin
  29. ^ Bir Dava İki Devrimci Unutmak İhanettir, Hüseyin Turhan
  30. ^ Ağlasın Gökyüzü, Vehbi Bardakçı
  31. ^ Denizler ve Filistin,Turhan Feyizoğlu
  32. ^ Arkadaşım Deniz Gezmiş, Doğu Perinçek
  33. ^ Deniz Gezmiş Destanı, Alper Özbek
  34. ^ Bir Defter-i Hatırat-ı Zindan, Hasan İhsan
  35. ^ Adı Deniz, Esen Rüzgar
  36. ^ Abim Deniz, Can Dündar
  37. ^ Hırçın Bir Deniz Hikayesi, Ahmet Tahir Can
  38. ^ Berhan Şimşek IMDb profili
  39. ^ Konuşulmak için ‘sağcıydım solcu oldum’ dedim Zaman
  40. ^ Can Dündar'dan yeni belgesel CNN Türk
  41. ^ Aşkolsun Sana Çocuk Milliyet

Dış Bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]