Azerbaycan'da siyaset

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Bu makale serisinin bir parçasıdır:
Azerbaycan
devlet yapısı

Azerbaycan'ın siyaseti yarı başkanlık cumhuriyeti çerçevesinde gerçekleşirken, Azerbaycan Cumhurbaşkanı Devlet başkanı'dır, Azerbaycan'ın Başbakanı'sa, hükümet başkanlığı yapıyor. İcra gücü cumhurbaşkanı ve hükümet tarafından uygulanmaktadır. Yasama yetkisi hem hükümet hem de parlamentoya aittir. Yargı — yürütme ve yasama organından bağımsızdır.

Siyasi tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyet sonrası dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan, eski Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını 30 Ağustos 1991'de Azerbaycan Komünist Partisi'nin ilk Sekreteri Ayaz Mutallibov'un ülkenin ilk Cumhurbaşkanı haline getirmesiyle ilan etti. Mart 1992'de Dağlık Karabağ'da, Hocalı'da Azerbaycanlıların katledilmesinin ardından Mutalibov istifa etti ve ülke bir süre siyasi istikrarsızlık yaşadı. Eski muhafız, Mutallibov'u Mayıs 1992'de iktidara geri döndürdü, ancak bir haftadan daha kısa süre sonra, planlı cumhurbaşkanlığı seçimlerini erteleme ve tüm siyasi faaliyetleri yasaklama çabalarına cevap, muhalefetteki Azerbaycan Halk Cephesi Partisi (AHCP) bir direniş hareketi düzenleyip, iktidarı ele geçirdi. Reformları arasında, AHCP ağırlıklı olarak Komünist Yüksek Sovyeti feshetti ve işlevlerini milletvekili yasama organının 50 üyeli üst meclisine devretti.

Haziran 1992'de yapılan seçimlerde, AHCP lideri Ebulfez Elçibey ülkenin ikinci cumhurbaşkanı seçildi. 7 adayla yapılan ulusal cumhurbaşkanlığı seçimleri, 7 Haziran 1992'de Elçibey oyun 54% alarak, Azerbaycan'ın ilk demokratik olarak seçilen, komünizm yanlısı olmayan Cumhurbaşkanı oldu. Elçibey 1992 yazında, Sovyet ordusunun varlığı olmayan ilk ve tek eski Sovyet cumhuriyeti olan (Baltık devletlerinin ardından), Azerbaycan'dan Sovyet ordusunun tamamen geri çekilmesini sağladı. Aynı zamanda, Elçibey hükümeti ulusal Hazar Deniz Kuvvetleri'ni kurdu ve Rusya ile Bakü'de bulunan Sovyet Hazar Deniz Kuvvetleri'nin dörtte birini almaya karar verdiler.

Ulusal Konsey, cumhurbaşkanı yetkilerini Haydar Aliyev'e devretti, Azerbaycan Komünist Partisi (1969-81) eski Sekreteri ve daha sonra Sovyetler Birliği Politbürosu, KGB ve SSCB Başbakan Yardımcısı (1987 yılına kadar). Elçibey, Ağustos 1993'te, ulusal referandumla resmi olarak görevden alındı ve Aliyev Ekim ayında cumhurbaşkanı olarak 5 yıllığına seçildi. Aliyev, ciddi usulsüzlüklerle gölgelendikten sonra, 1998 yılında 5 yıllık bir süre daha seçildi.

2003 yılında, Haydar Aliyev'in sağlığındaki ciddi soruna göre, Türkiye'de bir hastaneye getirildi. Ağustos 2003'te, İlham Aliyev yeni başbakan seçildi, ancak 1996 yılından beri başbakan olan Artur Rasizade, başbakan görevlerini yerine getirmeye devam etti ve böylece İlham Aliyev cumhurbaşkanlığı seçimlerine konsantre olabildi. Ekim 2003'te yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, İlham Aliyev kazanan ilan edildi.[1] Ayın sonunda Aliyev cumhurbaşkanlığına ant içti ve Rasizade yine başbakan oldu.

Yönetim Bölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhurbaşkanı ve başbakanı, ülkenin kanun yapan birimlerinden ayrı. Cumhurbaşkanı, devletin ve yürütme organının başıdır. Vatandaşlar cumhurbaşkanını seçer, Başbakan cumhurbaşkanı tarafından atanır ve Azerbaycan Ulusal Meclisi tarafından onaylanır.

2008 yılından beri Azerbaycan Anayasası değiştirilerek, Cumhurbaşkanlığı görev süresinin sona ermesi sağlandı.[2]

Yasama Bölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan Millî Meclisi (Azerice: Milli Məclis) Azerbaycan'da hükümet yasama dalıdır. Tek meclislilik Ulusal Mecliste 125 milletvekili bulunuyor, daha önce 100 üyelik Meclis, tek kişilik seçim bölgelerinde beş yıllık dönem için seçildi ve 25 üye orantılı temsilcilikle seçildi. Son seçimlerden itibaren, 125 milletvekilinin tamamı, tek üyeli seçim bölgelerinden seçilmiştir. Milli Meclis, Meclis Başkanı, Meclis Başkanı Birinci Yardımcısı ve iki yardımcı başkan tarafından yönetiliyor. Ogtay Asadov meclisin şu andaki Başkanı, Ziyafet Asgarov Birinci Başkan Yardımcısı, Bahar Muradova ve Valeh Alasgarov da yardımcı başkanlar.[3]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ The Azerbaijan “Elections” October 15, 2003
  2. ^ Elections in Azerbaijan; embarrassment for the West, EastWeek, November 2010
  3. ^ "Milli Məclisin tərkibi. Rəhbərlik". 8 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: December 7, 2010.  Bilinmeyen parametre |trans_title= görmezden gelindi (yardım)