Archaeopteryx

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Archaeopteryx
Archaeopteryx lithographica (Berlin specimen).jpg
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Aves (Kuşlar)
Takım: Archaeopterygiformes
Familya: Archaeopterygidae
Cins: Archaeopteryx
Meyer, 1861
Türleri

A. lithographica Meyer, 1861

Sinonimler

* Griphosaurus Wagner, 1861

  • Griphornis Woodward, 1862
  • Archaeornis Petronievics, 1917
  • Jurapteryx? Howgate, 1985
  • Wellnhoferia? Elżanowski, 2001
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Archaeopteryx ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Archaeopteryx ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Archaeopteryx, kuşumsu bir dinozor, uçamayan tüylü dinozorlar ve modern kuşlar arası geçiş, cinsidir. 19. yy sonu ve 20. yy başı arası dönemde Archaeopteryx, paleontologlar ve popüler kitaplarca bilinen en eski kuş olarak kabul görmekteydi (Avialae grubu üyesi)[1]. İlerleyen süreçte Anchiornis, Xiaotingia ve Aurornis gibi daha yaşlı potansiyel avialanlar tanımlandı.[2]

Archaeopteryx yaklaşık 150 milyon yıl önce Geç Jura döneminde Güney Almanya'da yaşadı. Yaklaşık olarak Avrasya saksağanı boyutunda olup, en büyük bireyleri muhtemelen bir kuzgun boyutuna ulaşabilen[3] Archaeopteryx 0.5 m uzunluğa ulaşabilmekteydi. Küçük boyutu, geniş kanatları ve uçabilme veya havada süzülebilme yetenekleri olduğuna kanaat getirilmesine rağmen Archaeopteryx diğer küçük Mesozoik dinozorlarla, modern kuşlarla barındırdığından daha çok ortak özellik barındırmaktadır. Keskin dişli çene, pençeli üç parmak, uzun bir kemikli kuyruk, ileri derecede genişletilebilen ikincil ayak parmağı, tüyler (ki sıcakkanlı olduğuna işaret eder) ve çeşitli iskeletsel özellikleri gibi yönleri bilhassa dromaeosauridler ve troodontidler ile paylaşmaktadır.[4][5]

Bu özellikler Archaeopteryx'i net bir şekilde uçamayan dinozorlar ve kuşlar arasında bir geçiş fosili adayı yapmaktadır.[6][7] Bu nedenle Archaeopteryx sadece dinozorlar alanında değil aynı zamanda kuşların kökeni alanında yapılan çalışmalar için önemli bir role sahiptir. 1861 yılında bir tüyden yola çıkarak isimlendirilmiş[8] ve aynı yıl ilk defa bütün halinde Arhaeopteryx örneği bulunduğu duyurulmuştur. İlerleyen süreçte on fosil daha gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu fosiller arasında farklılıklar olmasına rağmen birçok uzman bulunan fosilleri tartışmalı şekilde tek bir tür olarak tanımlamıştır.

Bu on bir fosilin çoğu tüy izleri barındırmaktadır. Fosillerdeki tüylerin gelişmiş bir formda (uçuş tüyleri) olması, tüylerin evriminin Geç Jura'dan önce başladığının ispatıdır.[9] Archaeopteryx'in tür örneği, Charles Darwin'in Türlerin Kökeni kitabının yayınlanmasından iki yıl sonra keşfedilmiştir. Archaeopteryx Darwin'in teorilerini doğrulamakta ve bulunduğundan itibaren kuşların kökeni, ara geçiş formları ve evrim konuları için anahtar kanıt niteliğini taşımaktadır.

Oxford Üniversitesi Müzesi'nde bulunan Archaeopteryx modeli

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Xing Xu; Hailu You; Kai Du; Fenglu Han (28 July 2011). "An Archaeopteryx-like theropod from China and the origin of Avialae". Nature 475 (7357): 465–470. DOI:10.1038/nature10288. PMID 21796204. http://www.nature.com/nature/journal/v475/n7357/full/nature10288.html. 
  2. ^ Godefroit, Pascal; Cau, Andrea; Hu, Dong-Yu; Escuillié, François; Wu, Wenhao; Dyke, Gareth (2013).
  3. ^ Erickson, Gregory M.; Rauhut, Oliver W. M.; Zhou, Zhonghe; Turner, Alan H.; Inouye, Brian D.; Hu, Dongyu; Norell, Mark A. (2009).
  4. ^ Yalden D. W. (1984).
  5. ^ L. M. Chiappe; L. M. Witme, eds. (2002).
  6. ^ Archaeopteryx: An Early Bird - Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley, Museum of Paleontology. 18 Ekim 2006.
  7. ^ Ancient birds flew on all fours - Nick Longrich, Calgary Üniversitesi. Discusses how many wings an Archaeopteryx had and other questions.
  8. ^ Griffiths, P. J. (1996). "The Isolated Archaeopteryx Feather". Archaeopteryx 14: 1–26. 
  9. ^ P. Wellnhofer (2004).

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]