Zeki Müren

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Zeki Müren

Beklenen Şarkı albüm kapağı
Genel bilgiler
Doğum 6 Aralık 1933(1933-12-06)
Bursa, Türkiye
Ölüm 24 Eylül 1996 (64 yaşında)
İzmir, Türkiye
Meslekler Şarkıcı, besteci , oyuncu
Etkin yılları 1950-1996
Tarzlar Klasik Türk müziği
Resmî sitesi http://www.zekimuren.net/

Zeki Müren (6 Aralık 1933[1][2], Bursa - 24 Eylül 1996, İzmir), Klasik Türk müziği sanatçısı. Aynı zamanda besteci, söz yazarı ve oyuncudur. Sanat Güneşi ve Paşa olarak anılan Müren, Türk sanat müziğinin en büyük isimlerinden kabul edilir.

Konu başlıkları

Çocukluğu ve eğitimi [değiştir]

6 Aralık 1933'de Bursa'nın Hisar semtinde, Ortapazar Caddesi'ndeki 30 numaralı ahşap evde Kaya ve Hayriye Müren çiftinin tek çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi Üsküp'ten Bursa'ya göç etmişti. Babası kereste tüccarıydı. Ufak tefek ve çelimsiz bir çocuktu. 11 yaşında Bursa'da sünnet oldu.[1]

İlkokulu Bursa Osmangazi İlkokulunda (sonradan Tophane İlkokulu ve Alkıncı İlkokulu) okudu. Henüz ilkokuldayken yeteneği öğretmenleri tarafından keşfedildi ve müzikli okul müsamerelerinde baş rolleri oynamaya başladı. Hayatındaki ilk rolü, bu müsamerelerden birindeki çoban rolüdür.[1]

Ortaokulu yine Bursa'da, Tahtakale'deki 2. Ortaokulda tamamladı. Ortaokulu bitirdikten babasına İstanbul'a gitme arzusunda olduğunu açıkladı ve onun da onayıyla İstanbul'daki Boğaziçi Lisesi'ne yazıldı. Bu okulu birincilikle bitirdi.[1] Olgunluk imtihanlarını pekiyi dereceyle verip İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisine (şimdiki Mimar Sinan Üniversitesi) girdi.[1] Yüksek Süsleme Bölümü Sabih Gözen atölyesinden mezun oldu. Desen çalışmalarını öğrencilik yıllarından başlayarak pekçok kez sergiledi.

Müzik kariyeri [değiştir]

Zeki Müren, Bursa'da tamburi İzzet Gerçeker'den aldığı solfej ve usul dersleriyle musiki bilgileri öğrenmeye başladı. 1949'da, Boğaziçi Lisesi'nde okurken Agopos Efendi (sinema yönetmeni ve senaryo yazan Arşavir Alyanak'ın babası) ile Udi Krikor'dan aldığı derslerle de musiki eğitimini sürdürdü. Daha sonra fasıl musikisini iyi bilen ve geniş bir repertuvarı olan Şerif İçli'den çeşitli eserler meşk etti; Refik Fersan'dan, Sadi Işılay'dan, Kadri Şençalar'dan yararlandı.

1950 yılında henüz üniversite öğrencisiyken TRT İstanbul Radyosunun açtığı ve 186 adayın katıldığı solist sınavını birincilikle kazandı.[1] 1 Ocak 1951'de, İstanbul Radyosunda canlı olarak yayımlanan bir programda ilk radyo konserini verdi ve bu konseri çok beğenildi. Bu konserde kendisine eşlik eden saz ekibi Hakkı Derman, Serif İçli, Şükrü Tunar, Refik Fersan ve Necdet Gezen'den oluşuyordu. Konserden sonra Hamiyet Yüceses stüdyoyu arayarak kendisini tebrik etti. O yıllarda TRT Ankara Radyosu Anadolu'da en çok dinlenen radyo idi ve İstanbul Radyosu Anadolu'dan net olarak dinlenemiyordu. Aynı hafta ses sanatçısı Şükrü Pınar Müren'i Yeşilköy'deki kendisine ait plak fabrikasına götürerek yine kendi eseri olan Muhabbet Kuşu şarkısını plağa doldurttu. Bu plak sayesinde Müren tüm Anadolu'da tanındı.[1]

Zeki Müren, bu başarılı ilk konserden ve plak çalışmasından sonra Türkiye radyolarında düzenli olarak eserler seslendirmeye başladı. Radyo programları on beş yıl sürdü, bunların çoğu canlı yayın programlarıydı. Müren bundan sonra kendini daha çok sahne ve plak çalışmalarına verdi. İlk sahne konserini 26 Mayıs 1955 tarihinde verdi. Genellikle kendi dizayn ettiği sahne kıyafetlerini giyiyordu. Saz heyetine tek tip kıyafet giydirmek ve T podyum kullanmak gibi çeşitli yenilikler getirdi.[1]

Maksim Gazinosu sahnelerinde aralıksız 11 yıl Behiye Aksoy ile dönüşümlü olarak sahne aldı.

Eserleri [değiştir]

Zeki Müren 600'ü aşkın plak ve kaset doldurdu. Plağa okuduğu ilk şarkı Şükrü Tunar'ın "Bir muhabbet kuşu" güfteli şarkısıdır. Müren 1955'te "Manolyam" adlı şarkısıyla Türkiye'de ilk kez verilen Altın Plak Ödülü'nü[3] kazandı. 1991 yılında Devlet Sanatçısı seçildi.[4]

300 dolayında şarkı besteledi. On yedi yaşındayken bestelediği "Zehretme hayatı bana cânânım" mısrasıyla başlayan acemkürdi şarkı bestelediği ilk şarkıdır. "Şimdi Uzaklardasın" (suzinâk), "Manolyam" (kürdilihicazkâr), "Bir demet yasemen", "Gözlerinin içine başka hayal girmesin" (nihavend) güfteli şarkıları sık sık okunan, en sevilen şarkılarıdır. Müren bu şarkıları plaklara da okumuştur.

Oyunculuk kariyeri [değiştir]

Zeki Müren 1954'te Beklenen Şarkı adlı filmde sinema oyunculuğuna başladı. Büyük bir ticarî başarı kazanan bu filmden sonra, şarkılarının çoğunu kendisinin bestelediği 28 filmde daha oynadı. 1965'te de Arena Tiyatrosu'nca sahneye koyulan Çay ve Sempati adlı oyunda baş rolü oynadı.

Diğer uğraşları [değiştir]

Zeki Müren, başarılı yorumculuk ve oyunculuk kariyerlerinin yanı sıra yüksek eğitimini aldığı desen tasarımına da devam etti. Sahne kıyafetlerinin pekçoğunu kendisi tasarladı. Resimle de uğraşan Müren öğrencilik yıllarından itibaren gerek desenlerini, gerekse resimlerini pekçok ilde sergiledi.

1965 yılında 100'e yakın şiirinin yer aldığı "Bıldırcın Yağmuru" adlı şiir kitabını çıkardı.[1] Bu kitabında yer alan şiirlerinden bazıları Pembe Yağmurlar, Bursa Sokağı, İkinci Sadık Dost, Çim Makası, Son Kavga, Bu Bestecikler Sana, Alınyazım, Kazancı Yokuşu ve Kendimi Arıyorum'dur.[5]

Rahatsızlığı ve vefatı [değiştir]

Zeki Müren kalp rahatsızlığı ve şeker hastalığı nedeniyle yaşamının özellikle son 6 yılında sahne hayatından ve medyadan uzaklaştı. Bodrum'daki evinde inzivaya çekildi. Bu dönemi "kendini dinlemek" olarak tarif eder.[6] 24 Eylül 1996 Salı günü, TRT İzmir Televizyonunda kendisi için düzenlenen tören sırasında geçirdiği kalp krizi sonucu hayata gözlerini yumdu. Cenazesi çok büyük bir halk kalabalığının katıldığı büyük bir törenle kaldırıldı. Mezarı, doğum yeri olan Bursa'da Emirsultan Mezarlığı'ndadır.

Vasiyetinde tüm mal varlığını Türk Eğitim Vakfı ve Mehmetçik Vakfına bıraktı. 2012 yılına kadar 1800'den fazla öğrenci Zeki Müren'in yardımlarıyla eğitim aldı.[7] Ölümünün ardından sanatçının Bodrum'da son yıllarını yaşadığı ev müze haline getirildi.

Özel hayatı [değiştir]

Zeki Müren hayatı boyunca hiç evlenmedi. 1950'lerin Türkiye'sinde alışılmış kalıpları zorlayan elbiseleri ve sahne davranışı ile halkın ilgisini sürekli olarak üstünde tutmayı başardı. Mesleğe başladığı ilk yıllarda daha sıradan kıyafetler ve saç stilleri taşımasına rağmen ileriki yıllarda kadınsı kıyafetler, saç modelleri ve makyajı ile sahnelerde yer aldı. Kendisi hiçbir zaman cinsel yönelimi ile ilgili bir açıklama yapmadı ve zaman zaman adı kadınlarla anıldı[8] ancak genel kanı eşcinsel olduğu yönünde idi.[9][10]

Notlar [değiştir]

Diskografi [değiştir]

Ana madde: Zeki Müren diskografisi

Zeki Müren, sanat hayatı boyunca Grafson Plak, Coşkun Plak LP, Kalan, Türküola LP, Minareci Kaset, Sahibinin Sesi Greece, Balkan Plak, Yavuz Plak, Lider Plak ve Elenor LP ile çalışmıştır.

Albümleri [değiştir]

* Zeki Müren, yukarıda belirtilenler dışında, 1968-1974 yılları arasında Grafson Plak'tan kendi adıyla anılan 12 farklı albüm daha yayınlamıştır.

Ölümünden sonra yayınlanan albümler [değiştir]

Filmografi [değiştir]

Yıl Film Rol Notlar
1953 Beklenen Şarkı Zeki
1955 Son beste Zeki Müren
1957 Berduş
1958 Altın kafes Aynı filmde müzik yönetmenliği yaptı.
1959 Kırık plak
Gurbet Zeki
1961 Aşk hırsızı Zeki
1962 Hayat bazen tatlıdır
1963 Bahçevan
1964 İstanbul kaldırımları Zeki
1965 Hep o şarkı
1966 Düğün gecesi Aynı filmde müzik yönetmenliği yaptı.
1967 Hindistan cevizi
1968 Kâtip
1969 İnleyen nağmeler Zeki Müren
Kalbimin sahibi
1970 Aşktan da üstün
1971 Rüya gibi Zeki

Dış bağlantılar [değiştir]

Kaynakça [değiştir]

Wikiquote-logo-tr.png
Vikisöz'de, Zeki Müren sözleri bulunmaktadır.
  1. ^ a b c d e f g h i j "Batmayan Güneş Zeki Müren" belgeseli. Yapımcı: Kürşat Özkök. TRT. Yayımlanma tarihi: 10-12 Eylül 1996.
  2. ^ 53. yaş gününde kendi sesinden doğum tarihini söylüyor.2.dk 12.ve 14 saniyedeBBC Türkçenin Zeki Müren mülakatı, 1983
  3. ^ Plak Ödülü İlk ödül Zeki Müren'in
  4. ^ "1991 Yılında Seçilen Devlet Sanatçıları". T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. http://guzelsanatlar.kulturturizm.gov.tr/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF63F3FD91FC2A1E7D1084D1ED2B222F12. Erişim tarihi: 4 Nisan 2010. 
  5. ^ "Eserleri hakkında". Türkiye Gazetesi. 26 Eylül 1996.
  6. ^ http://www.youtube.com/watch?v=ush3zLc5_fQ
  7. ^ Zeki Müren commemorated Hurriyet Daily. Erişim: 25 Ekim 2011
  8. ^ Zeki Müren'e Sarıyer'de "çakma aşk" Aykut Işıklar. Sariyerhaber.com. Erişim: 15 Nisan 2012.
  9. ^ Türkiye Zeki Müren'dir Sefa Kaplan. Hürriyet.com.tr. 15 Ekim 2011. Erişim: 19 Ocak 2012.
  10. ^ Zeki Müren için yuvarlak masa KAOS GL. 25 Eylül 2006. Erişim: 19 Ocak 2012.
  11. ^ Yasemin Bozkurt röportajı, 1985 Youtube.com. Erişim: 17 Ocak 2012.
  12. ^ "Makaleler" KaragözHacivat.com Erişim: 19 Ekim 2009
Zeki Müren
Albümleri
Senede Bir Gün (1970) ·Pırlanta 1 (1973) ·Pırlanta 2 (1973) ·Pırlanta 3 (1973) ·Pırlanta 4 (1973) ·Güneşin Oğlu (1976) ·Mücevher (1977) ·Nazar Boncuğu (1978) ·Sükse (1979) ·Kahır Mektubu (1981) ·Eskimeyen Dost (1982) ·Hayat Öpücüğü (1984) ·Aşk Kurbanı (1985) ·Masal (1986) ·Helal Olsun (1987) ·Gözlerin Doğuyor Gecelerime (1988) ·Ayrıldık İşte (1989) ·Zirvedeki Şarkılar (1989) ·Dilek Çeşmesi (1990) ·Doruktaki Nağmeler (1991) ·Sorma (1992) ·
"http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Zeki_Müren&oldid=13367506" adresinden alındı.