VI. Konstantin

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
VI. Konstantin
Bizans İmparatoru
Leo iv constantine vi coin.jpg
IV. Leo ve oğlu VI. Konstantin
Hüküm süresi 776–796
Önce gelen IV. Leo Hazar
Sonra gelen İrini
Doğum tarihi 771
Ölüm tarihi 797
Eşler Amnia'li Maria
Theodote
Hanedan İsaurya Hanedanı
Babası IV. Leo Hazar
Annesi İrini
Çocukları Euphrosyne
Irene
Leo

VI. Konstantin (Yunanca:Κωνσταντίνος Ϛ΄, Kōnstantinos VI) (d. 771–o. 797) 780 ile 797 doneminde Bizans İmparatorluğu imparatoru olmuştur.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Vİ. Konstantin İmparator IV. Leo Hazar ile Atinalı İrini'in tek oğluydu. Konstantin daha 5 yaşındayken 776da babası tarafından ortak imparator olarak ilan edilmiş ve törenle taç giymiştir. Babası 780de olduğu zaman daha 9 yaşında ve yetişkin değilken tek imparator olarak ilan edildi. İmparatorluğun idaresi taht naibi olarak seçilen annesi İrini oldu ve taht naibi olan İrini impartorluğu şahsen idareye başladı.

İrini'nin taht naibi olarak idaresi hemen muhalafet eden gruplarm, özelliklikle Anadolu'daki askerler tarafından hedef alındı. Hemen bir isyan çıktı ve biri bastırılınca diğer bir isyan takip etti.İsyancıların dayandıkları sırayal eski imparatorun 5 kardeşi de birini tutarak isteklerinin yasal ve muteber olduğunu iddia ettiler. Ama eski imparatorun 5 kardeşi de pek yeteneksizlerdi. İrini hemen duruma hakim oldu; isyancılara yakalanıp cezalandırıldılar ve eski imparatorun 5 kardeşi de keşiş olarak manastırlara atıldılar.

VI. Konstantin 782de Frankların Kralı Şarlman'ın üçüncü karısı Hildegard'dan olan kızı "Rotrude" ile nişanlandırıldı. Fakat bu nişanlılık taht naibi ve ana imparatoriçe olan Renee'in hoşuna gitmemişti ve 788de onun itirazları sonunda nisan sonunda 788de bozuldu.

Genç Konstantin'in babası Leo Hazar gibi "put kıran (ikonoklast)" sempatizanı olduğu bilinmekteydi. Hâlbuki annesi İrini kendi inançları doğrusunda bir "putsever (ikonodul)" idi. Kocası Leo Hazar'ın İrini'nin bazı putları saraydaki odasında sakladığını öğrendiği ve bundan sonra onunla karı-koca hayatı yaşamaktan çekindiği söylentileri her tarafa yayılmıştı. Taht naibi olarak da İrini genellikle başşehir halkının "putsever" olduğunu bilmekteydi. Fakat saray; kilise ve ordunun yüksek seviyeleri "putkiran" taraftarı idiler. Ordunun isyanını bir bahane olarak gören İrini ordunun üst seviyelerini putkiran taraftarı komutan ve subaylardan temizledi.

Fakat bu temizleme hareketi putkıranları demoralize edip taht naibi İrini elindeki imparatorluk idaresinden hoşnutsuz yaptı. Batıda Sicilya valisi "Elpidios" kendini bağımsız ilan etti. İrini bunu çok şiddetle bastırdı. Valinin Konstantinopolis'deki ailesine ağır ceza uyguladı. Bizans donanması hücuma gönderildi. "Elpidios" Tunus'da bulunan Araplara sığındı ve Sicilya'yı onlara terketmeye hazır olduğunu bildirdi.

Doğuda Abbası Halifesi Mehdi'nin oğlu (sonradan halife olacak) Harun Reşid 782de çok büyük bir ordu ile Bizans sınırından içeri girdi. Buna karşı duracak Bizans ordusu komutanı olan doğu sınırındaki "Bücellarıus" Theması askeri valisi (strategos) Ermeni asıllı general Tatzates ve ordusu hemen Abbasiler yanına geçti. Bizans merkezi hükümeti Harun Resid ile barış müzakerelerine girişti. Bizans'a çok büyük yük doğuran bir barış imzalamak zorunda kaldılar. Üç yıl süreli bu barışın en önemli şartı Bizans'ın üç yıl için her yıl 70.000 altın dinar para ve 10.000 adet özel işlemeli ipek elbise vermesi ve Arap tüccarlarına Bizans pazarlarının açılmasını kabul etmesi idi.

Taht naibi İrini'nin tek askeri Balkanlarda oldu. Balkanlardaki Bizans ordusu ülkenin batısından gelen askerlerden oluştuklarai için "putkiranlar" bu orduda önemli mevkilerde değillerdi. Slavlar kuzeyden gelip Bizans'ın Balkan arazilerinde yerleşmeye başlamışlardı ve bunları Bizans'a sadik olmadıkları zaman zaman çıkardıkları karışıklıklardan bilinmekteydi. 784de taht naibi İrini saraylı hadim Stavracius komutanlığında bir orduyu bunlar üzerine Balkanlara gönderdi. Bu ordu önce Makedonya'da sonra Teselya'da Slavların karışıklık ve isyanlarini önledi ve buralardan Slav göçmenleri atmaya çalıştı. Sonra son zamanlarda Bizans ordularının girmekten çekindiği Mora Yarımadası içlerine yöneldi; buraları talan etti ve çok büyük yağma malla Konstantinoplois'e geri döndü.

Bu başarıdan faydalanan taht naibi İrini bu sefer dinsel bürokrasiden putkıranları elemine etme politikası uygulamaya başladı. Patrik'in istifa etmesi sağlanıp yeni patrik olarak dinsel hiyerarşiden gelmeyen saraylı imparatoriçe sekreteri "Tarasıus" İstanbul Patriği seçildi. Bu kişi iyi eğitimli ve dinsel teorileri iyi bilmekte idi; ama dinsel doktirinlere yaklaşımı bir teorici dindar doktiriner papaz olarak değil de bir pratik bürokrat olacaktı.

Yeni patriğin ilk hedefi Roma ile doğu kilisesinin arasını bulmaktı. 29 Ağustos 785de taht naibi İrini ve imparator VI. Konstantin imzasıyla Papa Hadrian'a bir mektup gönderildi. Bu mektupla Konstantinopolis'de yeni bir dinsel konsil toplantısı için bati kilisesinin delegeleri çağırildı. Bu konsilin hedefinin daha önceki Patrik'in batı kilisesince beğenilmeyen doktirinlerini, özellikle putları tümüyle yasak etme doktrinini, elimine etmek olduğu da bu mektupta bildirdi. Buna Papa Hadrian'ın yanıtı, tümüyle bu yeni yaklaşımı kabul etmek yerine, ılımlı olarak pozitif yanıt vermek oldu.

Konstantinopolis Konsili 17 Ağustos 786de toplandı. Doğu kilisesinin üç önemli Patriği ve Papalık Roma'dan delegeler ve Bizans ülkesinin her tarafından piskoposlar bu Konsil toplantısına iştirak ettiler. İmpartoriçe ve Patrik Tarsius'un "ikonadul (putsever)" görüşleri burada hakim olduğu bilinmekteydi. Fakat putkiranların entrikaları unutulmuştu. Toplantı açılır açılmaz şehir garnizonu ve İmparatorluk muhafız güçleri askerler toplantı kilisesini bastılar ve iştirakçılar hemen buradan ayrılmazlarla durumlarin çok fena olacağını onlara bildirdiler. Papa delegeleri ve diğer delegeler bir panik halinde toplantı yerinden ayrılmak zorunda kaldılar.

Buna karsi olarak taht naibi İrini ve Patrik yeni bir strateji uygulamaya koydular. Eylül başında bir Arap hücumu çıktığı haberi alınması vesilesi ile Konstantinopolis'de bulunan ordu mensuplarının bunlar üzerine gönderilmesi karar verildiği açıklandı. Çoğu önceki harekete katılmış olan askerler toplanıp Anadolu'ya geçirildiler ve disiplinli bir ordu şeklinde doğuya yürüyüşe başlatıldılar. Fakat uzun zaman geçmeden bu arada askerlerinin hepsi zorla terhis edildiler ve ordu dağıltıldı. Yerlerine Bitinya'da tahta sadakatleri bilinen askerler Konstantinopolis'e getirildiler.

Önceki toplantıdan kaçmış olan delegeler ve dinsel kişiler toplanıp İznik'e götürülerek Eylül 787de İznik Ayasofya Kilisesine "Yedinci Ekümenik Konsili" ve "İkinci İznik Konsili" olarak yeni bir toplantı açıldı. Bu toplantıda "putkıranlık" doktrinini doğruluğu yanlışlığı ele alınmadı. Konsil putsevenlerin ikonaları sevenlerin doğru olduğunu kabul edip; tüm putkıran dinsel doktrinlerinin ortadan kaldırılması kararı alındı. Onyedi yaşında olan VI. Konstantin daha yetişkin olduğu kabul edilmediği için bu "İkinci İznik Konsili" kararlarını imzalayıp tasdik etmesi gerekti.

Fakat bu Papaya yaklaşma Bizans'ın İtalya'da bulunan arazilerini ellerine geçirmek isteyen Frankların Bizans arazilerine hücumunu önleyemedi. 788de İtalya'da Bizans'a ait olan Istriya ve Benevento Franklar tarafından zaptedildi.

Vİ. Konstantin ertesi yıl Paflogonyalı Amnia'li Mary ile evlilik yaptı ve devleti idaresini şahsen eline alması gerektiğini düşünmekteydi. İrini'nin otokratik hareket ve davranışlarından gocunmaya başladı. Fakat bağımsızlığını askeri bir komployla gerçeklekleştirmek için yaptığı uğraşlar önce boşa gitti. İmparatoriçe destekçilerini çok şiddetli güçle bastırdı. Buna karşılık İrini daha da iktidar gücünü tümüyle ele geçirme politikaları uygulamaya başladı. Saraylılar ve ordunun sadakat yemininin İrini adına yapılması emir verdi. Bu 790 ilkbaharında taht naibi İrini'ye karşı VI. Konstantin şahsen bir iktidar gücü kazanmayı başardı. Fakat devletin bütünlüğünü korumak kaygısıyla Konstantin ile annesi İrini arasında bir dostluk olduğu görüntüsü verilmeye yine devam ettirildi.

Konstantin'in 791de Bulgarlara karşı yapılan askeri sefere komutanlık etti ve bu sefer de başarısız oldu. İrini iktidara geçerse oğlunun "putkiranlar" politikası uygulayacağından ve bir iç isyanın ortaya çıkmasında mümkün olduğundan korkmaktaydı. Bu nedenle oğluna iktidarı vermekten çekinmekte ve devlet işlerini tamamen kendi üzerine almaya karar verdi. Bu hedef varmak için oğlunun hayatını feda etmeye hazırdı. En sonunda 792de İrini oğlunun bir önceki askeri başarısızlığını bir vesile olarak kendi lehine bir avantaj olarak kullandı ve resmen İmporatoriçe unvanını aldı. 792de de IV. Konstantin Bulgar Kralı Kardan'a karşı seferinde mağlup oldu. VI. Konstantin'in bu zayıflığı destekçileri arasında hoznutsuzluk yarattı. Sezar ünvanlı amcası Nekeforosu tutanlar bir komplo hazırladılar. Bunu öğrenen VI. Konstantin hemen fazla şiddet uygulayıp bunu bastırdı. Amcası Nikeforos'un gözlerine mil çektirdi. Daha önce İrini tarafından kesişliğe zorlanan babasının diğer dört kardeşinin de dillerini kestiritti. Ermeni asıllı general Aleksios Moselle'yi de kör ettirdi. Bu generalin taraftarı olan ve daha önce kendinin iktidara gelmesini sağlayan Ermeni asıllı muhafız birlikleri isyan ettiler. VI. Konstantin 793de bu isyanı da şiddetle bastırdı.

VI. Konstantin 15 Ocak 792de karısı Amnia'li Maria'yi erkek çocuk doğurmadığı nedeniyle boşayarak Bizans'da önemli ailelerden olan ve daha önce metresi olan Theodote ile evlendi. Böylece iktidarı eline geçirmek için destek sağlamak istemekteydi. Buna Patrik Tarasios hiç itiraz etmediyse de, İmparatoriçe İrini halka bu evlenmeyi uygunsuz bir davranış olarak tanıtmayı başardı. Böylece VI. Konstantin eski destekçilerini kaybetmiş oldu.

İmparatoriçe İrini "putseven" saraylılar; piskoposlar ve papazlarla çok becerikli bir entrika çevirmeye başladı ve kendi taraftarlarının bir komplo hazırlamalarına önayak oldu. VI. Konstantin bu komplodan kaçmak için Anadolu yakasına geçti ve Anadolu şehirlerine gidip destek sağlamak istediği sanılmaktaydı. Fakat kendine refakat eden saraylı bürokratlar da komployu hazırlayanlar ve İrini'nin adamlarıydı. Bu bürokratlar Boğaz'ın Asya yakasında onu yakaladıkları ve tutuklanarak Konstantinopolis'e saraya götürdüler. İmparatoriçe İrini'nin emir vererek genç oğlunun gözlerini mil çektirdi. VI. Konstantin bu operasyondan sonra birkaç gün yaşayabildi ve sonunda operasyon yaralarının iyileşemeden yaşamını kaybetti.

Annesi İmpartoriçe İrini tam yetkili bir imparator olarak "basileus (βασιλεύς)" unvanını aldı ve 803'e kadar imparator olarak hükümet surdu. Sonradan II. Mikhail'in imparatorluğu sırasında kendisinin VI. Konstantin oldugunu iddia eden bir maceracı imparatorluğu eline geçirmek için bir isyan yapmıştır.

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

VI. Konstantin ve birinci karısı "Amnia'lı Maria" 'nın iki kızı olmuştu:

  • "Euphrosyne", imparator II. Mikhail'in karısı;
  • İrini

Gözdesi ve sonradan ikinci karısı olan "Theodote' ile bir oğlu olmuştu:

  • Leo, 797de ölmüştür.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ostrogorsky, Georg (çev. Fikret Işıltan), (1999 5.baskı) Bizans Devleti Tarihi, Ankara:Türkiye Tarih Kurumu ISBN 975-16-0348-X (Orijinal 1.baskı:1940)
  • Gregory, Timothy E. (çev. Esra Ermert), (2008), Bizans Tarihi, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları ISBN 978-975-08-1507-2
  • Norwich, John Julius, (1988) Byzantium: Early Centuries, Londra:Penguin ISBN 0-14-011447-5, say.366-375 (İngilizce)
  • "Constantine VI" maddesi Kazhdan, Alexander (ed) (1991) The Oxford Dictionary of Byzantium - 3 Cilt New York: Oxford University Press . ISBN 0-19-504652-8 (İngilizce)
Resmî unvanlar
Önce gelen:
IV. Leo
Bizans İmparatoru
780–797
Sonra gelen:
İrini