Sıfat-fiil

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Sıfat-fiil[1], ortaç veya partisip;[2] bir fiilin cümlede sıfat görevinde kullanılan hâli. Türkçedeki üç fiilimsi grubundan biridir. Fiillerin sonuna sıfat-fiil ekleri olan -en, -esi, -mez, -ar, -di(k), -di(ği),[3] -ecek ve -miş getirilerek oluşturulurlar.[4] Sıfat-fiiller kendinden sonraki sözcüklerle birlikte sıfat tamlaması oluştururlar.

  • Gelecek yıl işe başlayacak.
  • Polisler olası kazaları önlemek için kontrolü sağlıyorlardı.
  • Salonda hep bildik yüzler vardı.
  • Bastığın yerleri "toprak" diyerek geçme, tanı! (Mehmet Akif Ersoy)
  • Haşladıktan sonra, suyu iyice süzülmüş sebzeleri kâseye boşaltıyoruz.
  • Okuldan sonra koşar adım yanıma geldi.

Bunların haricinde bazı ağızlarda kullanılan ve -meli eki ile yapılan sıfat-fiiller de vardır.[3]

  • öğmeli güzel (övülecek güzel)

Bazı fiillerle birlikte -mekli halinde kullanılan ek de -meli ekinin değişikliğe uğramış hâlidir:[3]

  • ağlamaklı çocuk

Adlaşma[değiştir | kaynağı değiştir]

Adlaşma, aslen isim olmayan bir sözcüğün cümlede isim görevinde kullanılmasıdır. Sıfat-fiiller, arkalarından bir isim gelmediğinde -tıpkı sıfatlar gibi- adlaşırlar:[5]

  • Sinirli olduğu her halinden anlaşılıyor.[5]
  • Toplantıya gelmeyeceğini biliyordum.
  • Yoldan geçenleri gözlüyordu.

Bazı sıfat-fiiller kalıcı olarak isme dönüşürler. Bu durum "yaygın" olarak isim halinde kullanılmalarından ve sözlüklerde yer almalarından anlaşılabilir.

  • Gelecekte insanlar hiçbir cihaz kullanmadan haberleşebilecekler.
  • Geçmişte yaşanan olaylardan ders almalıyız.
  • Ne güzel yaratmış seni Yaradan. (Neşet Ertaş)
  • Eve gelirken bir tanıdığa rastladım.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ergin, Muharrem. ''Üniversiteler İçin Türk Dili.'' İstanbul: Bayrak Yayım, 2009.
  1. ^ "sıfat-fiil." Güncel Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu. Erişim: 2 Aralık 2012.
  2. ^ Ergin 309
  3. ^ a b c Ergin 310
  4. ^ Yıldız, Osman (Mayıs 2007). "Dâsitân-ı Sultân Mahmûd Mesnevisi'nde Fiiller". Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi: 129-150. http://www.sosbil.aku.edu.tr/dergi/II2/11-Gurer-gulsevin.pdf. Erişim tarihi: 28-04-2010. 
  5. ^ a b Sıfat-fiiler Türkçeciler.com. Erişim: 2 Aralık 2012.