Yüklem

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Örnekler
  • Ali topu Ayşe'ye attı.
  • Hava bugün çok güzel.

Yüklem; cümlede özne tarafından gerçekleştirilen eylemi, oluşu, hareketi veya bir olguyu ya da yargıyı bildiren sözcük veya sözcük grubu. Özne ile birlikte cümlenin ana öğelerinden biridir. Yüklemler fiil veya isim soylu olabilir:

  • Öğretmen sınav kağıtlarını dağıttı. (fiil yüklem)
  • Kapıyı çalan postacıymış. (isim yüklem)

Fiil cümlelerinde yüklem her zaman bir fiildir:

İsim cümlelerinde yüklem isim soylu bir sözcüktür. İsim soylu sözcükler, ek-fiiller ile yükleme dönüştürülür:

  • Tahsin gelemeyeceğini söyledi; çok yorgunmuş. ("yorgun" isim soylu)
  • Dün geceki tiyatro çok güzeldi. ("güzel" isim soylu)
  • Bugün çok dalgınsın. (-dır ek-fiili gizli durumda)

Yüklem öbeği[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğer yüklem tamlamalardan vs. oluşmuş bir sözcük grubuysa buna "yüklem öbeği" denir. Aşağıdaki cümlede yüklem öbeği kalın yazılmıştır:

Yüklemin cümledeki konumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe yüklemi cümle sonunda olan bir dildir ancak vurgu amacıyla bazen yüklemin yeri değişebilir:

  • Hastaneyi aramadın mı hâlâ?

Cümlede vurgulanmak istenen öğe yüklemin hemen önüne getirilir. Aşağıdaki cümlelerde yüklem kalın, vurgulanan öğe büyük harflerle yazılmıştır:

  • Hasan dün BAYRAM KARTLARINI postaladı. (Nesne vurgulanmak istenmiş.)
  • Hasan bayram kartlarını DÜN postaladı. (Zarf tümleci vurgulanmak istenmiş.)
  • Dün bayram kartlarını HASAN postaladı. (Özne vurgulanmak istenmiş.)

Yüklemi sonda olan cümleye kurallı (düz) cümle, cümlesi farklı bir konumda olan cümleye devrik cümle denir. Yüklemi gizli durumda olan cümleye ise eksiltili cümle denir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Sıla Ay. Essays on Turkish Linguistics sf. 232.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]