Ünlü daralması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İnce Kalın
Düz Yuvarlak Düz Yuvarlak
Dar i ü ı u
Geniş e ö a o

Ünlü daralması, Türkçedeki ses olaylarından biri. "a, e" düz-geniş ünlüleriyle biten sözcükler "-yor" eki ile çekimlendiğinde sözcüğün son hecesinde bulunan geniş ünlüler "ı, i, u, ü" dar ünlülerine dönüşür:

  • sakla + yor > saklıyor
  • dile +yor > diliyor
  • kutla + yor > kutluyor

-yor ekinden önce gelen -me olumsuzluk ekindeki e ünlüsü her zaman daralır:

  • gelme + yor > gelmiyor
  • öpme + yor > öpmüyor
  • yazma + yor > yazmıyor

y kaynaştırma ünsüzünden önce gelen "a, e" düz-geniş ünlülerinde daralma meydana gelmez:

  • boyayacak
  • saklayacak
  • dileyen
  • kutlayalım
  • anlayabilir

Ancak "demek" ve "yemek" eylemlerinin gelecek zaman kipi daralmış şekilde yerleşmiştir:

  • de + y + ecek > diyecek
  • ye + y + ecek > yiyecek