Ünlü düşmesi

Ünlü düşmesi, Türkçe'de görülen bir ses olayıdır. Türkçede birkaç çeşit ünlü düşmesi vardır. Bunlar aşağıda listelenmiştir.

Çeşitleri

İki heceli sözcüklerde ünlü düşmesi

İki heceli sözcükler ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlüler düşer. Bu durum genellikle insan organlarında, akraba adlarında ve farklı oluşumlarda görülür.

• Bazı organ isimleri ünlü ek aldıklarında orta hece ünsüzü düşer.
• Ek olan bazı kelimeler orta hece ünlüsünü düşürürler.
• Bazı birleşik kelimlelerde ses düşmesi görülür.

Örnekler

• burun-um = burnum (aradaki u harfi düşmüş.)
• boyun-um = boynum (aradaki u harfi düşmüş.)
• ağız-ım = ağzım (aradaki ı harfi düşmüş.)
• alın-ım = alnım (aradaki ı harfi düşmüş.)
• karın-ım = karnım (aradaki ı harfi düşmüş.)
• isim-im = ismim (aradaki i harfi düşmüş.)
• fikir-imiz=fikrimiz (aradaki i harfi düşmüş.)

İsim köklerinde ünlü düşmesi

İsim köklerine ünlü ile başlayan yapım ekleri gelerek, fiil gövdesi haline gelmeleri sonucunda oluşur.

Örnekler

• sarar - sarı-ar
• kokulamak - koklamak (kokulamak zamanla değişmiş ve koklamak olmuştur)

Eylem köklerinde ve isimlerde ünlü düşmesi

Fiil köklerine gelen yapım ekleri ile isim olan sözcüklerde görülür.

Örnekler

• uyu +ku uyku (u düşmüş)
• kıvır +m kıvrım (ı düşmüş)
• devir +m devrim (i düşmüş)

1. • çevir +m çevrim (i düşmüş)

Yabancı kökenli sözcüklerde ünlü düşmesi

Kimi Arapça sözcüklerin yardımcı eylemle birleşmesi ile oluşan ünlü düşmesidir.

Örnekler

• kayıp - kaybetmek
• emir - emretmek
• seyir - seyretmek
• fikir - fikretmek
• zikir - zikretmek
• şükür - şükretmek
• sabır - sabretmek