Eşanlamlı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Eş anlamlı sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Örnekler
  • kara - siyah
  • sene - yıl
  • fiil - eylem
  • kelime - sözcük
  • ulaşmak - varmak

Eşanlamlı,[1] anlamdaş veya sinonim; yazılışları farklı olduğu halde anlamları aynı veya çok yakın olan sözcükler.[2]

Bu tür kelimeler genelde birbirlerinin yerini tutabilir. Türkçede anlamdaş kelimelerin birisi genellikle yabancı kökenlidir.

  • kıymet-değer, cevap-yanıt, sene-yıl, medeniyet-uygarlık, imkân-olanak, acele-ivedi, zelzele-deprem, yoksul-fakir, misafir-konuk, sınav-imtihan, yöntem-metot, mesele-sorun, vasıta-araç.

Öztürkçe kelimeler arasında da eşanlamlılık olabilir:

  • deprem - yer sarsıntısı

Eşanlamlılık sadece isim soylu sözcüklerde görülmez. Eşanlamlı fiiller de mevcuttur:

  • saklamak - gizlemek, duymak - işitmek

Bileşik isim, deyim ve atasözlerinde yerleşmiş şekilde kullanılan sözcüklerin yerine anlamdaşı kullanılmaz. Örneğin kara bahtlı bileşik sözcüğü yerine siyah bahtlı kullanılmaz.

Kısmî eşanlamlılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Birden fazla anlamı olan sözcüklerde bu anlamlardan biri veya birkaçı başka bir sözcükle eşanlamlı olabilir:

  • Pasaportum için resim çektirmeye gidiyorum.
  • Okulda bugün fotoğraf çekimi var.

Yukarıdaki ilk örnekte resim sözcüğü fotoğraf anlamında kullanıldığı için eşanlamlı görevi üstlenmiştir ancak "Bugün okuldaki suluboya resim sergisini gezmeye gideceğim." cümlesindeki anlamı fotoğraf değildir.

Kısmî eşanlamlı sözcüklere örnek olarak koymak-bırakmak, göz-çekmece, gezmek-dolaşmak, doğru-gerçek verilebilir.

Konotasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Konotasyon

Eşanlamlı sözcükler arasında konotasyon farkı olabilir. Sözcüklerden biri daha olumlu iken diğeri daha olumsuz bir çağrışım yapıyor olabilir. Örneğin kilolu, tombul, şişman ve şişko sözcükleri eşanlamlı olmasına rağmen konotasyonları farklıdır. "Kilolu" sözcüğü normal bir diyalogda kabul edilebilirken, "şişko" hakaret kabul edilebilir. "Tombul" sözcüğü bazen sevimlilik anlamı da taşır. Bu tür eşanlamlı sözcük gruplarına örnek olarak züğürt-yoksul, kısa-bücür, ölmek-vefat etmek, ceset-naaş-leş, sakat-engelli-özürlü ve bedava-beleş verilebilir.

Kulağa kaba veya keskin gelebilecek bir söz yerine daha olumlu konotasyona sahip bir anlamdaşını kullanmaya "hüsnütabir" denir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "eşanlamlı." Dildernegi.org
  2. ^ "synonym." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]