Ünlem

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Sevinç, üzüntü, kızgınlık, korku, şaşkınlık gibi duyguları belirten, doğa seslerini yansıtan veya bir kimseyi çağırmak için kullanılan sözcüklere ünlem denir. Ünlemler tek başına kullanıldıklarında genelde bir anlam ifade etmezler.

Türkçede Ünlem Olan Sözcükler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe'de ünlem olan sözcükler temelde ikiye ayrılırlar:

  • Bir Kimseye Seslenmeye Yarayan Ünlemler: Be,eee,ha,haydi,hı,hey,hişt gibi.
    Örnek: Oradan çekilsene be!/Ha, evet, anladım!/Hişt, buraya bakar mısın?
  • Sevinç, üzüntü, kızgınlık, korku, şaşkınlık gibi duyguları belirten ünlemler: A, aaa, aman, bravo, ay, ey, eyvah, hoppala, oh,ahhh, of, üf gibi.
    Örnek:Ay, başım çok ağrıyor!/ Hoppala, bu da nereden çıktı!/Vah vah, evlerine hırsız girmiş!

Türkçede Ünlem Olarak Kullanılan Sözcükler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı sözcükler aslen ünlem olmadıkları halde ünlem görevi üstlenirler.

  • Adlar:
    • Bir seslenme veya bir başkasına hitap sırasında adlar ünlem olarak kullanılır. Örnek: Ahmet! / Nurten Hanım!
    • Şaşkınlık, acıma, korku gibi duyguları ifade ederken bazı adlar ünlem görevini üstlenir. Örnek: Sakın anneme bir şey olmasın!/biçiminde kullanılır. Örnek: Zavallı kadın!/ Alçak adam!

Belirteçler de ünlem görevi üstlenirler. Örnek: Buraya gelin!/ Çabuk giyinin! Fillerin ünlem olarak kullanıldığı durumlar da va durumdaki genelde emir kipindedirler. Örnek: Dikkat et,deprem oluyor!/Yangın var, bak!

Türkçede Yansıma Ünlemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğa seslerini yansıtan ve hayvan seslerinin taklidine dayanan sözcüklerdir. cıvıl cıvıl, foşur foşur, cik cik gibi. Örnek: Şelalenin suları gürül gürül akıyordu!/Tak, tak! Birdenbire kapı çalmıştı.

Türkçede Ünlem Öbekleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Birden çok sözcükten oluşan ünlemlerdir. Örnek: Hadi canım sen de, sen bu işten ne anlarsın!/Hadi oradan, yalan söyleme!

Diğer Dillerde Ünlem[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizce[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizcede en çok kullanılan ünlemler ugh, wow, ouch, scat, alas, ve eurekadır.

"Hello" (merhaba) ve "Goodbye" (güle güle) gibi selamlama kelimeleri de İngilizcede ünlem olarak kabul edilirler. "Excuse me!" (afedersiniz), "Sorry!" (özür dilerim-afedersiniz), "Cheers!" (şerefe) ve "Hurray!" (yaşa) kelimeleri de genelde ünlen kategorisinde değerlendirilmektedir. Bu kelimeler genelde sonuna ünlem işareti alırlar.

Bazı İngilizce uzmanı dilbilimciler "yes" (evet), "no" (hayır), "amen" (amin) ve "okay" (tamam) kelimelerini de tek başlarına kullanıldıklarında ünlem sınıfında değerlendirmektedirler.

İngilizcede deyimler ve cümleler de ünlem olabilir. Örnek: As I entered the room — Oh, my goodness! What I saw! — he was still standing there. (Odaya girdiğimde - Aman tanrım! Bir de ne göreyim!- hala orada duruyordu.)

Bulgarca ve Güney Slav Dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • "evich" - Türkçedeki "ah"ın karşılığıdır. Bir şok veya acıyı anlatan bir ünlemdir.
  • "Yaoo" - "Cidden mi?"
  • "Opa!" - Hay Allah!

İbranice[değiştir | kaynağı değiştir]

  • nu - İyi!
  • em - kararsızlık belirten bir ünlemdir
  • ups
  • oj
  • waj
  • waw
  • wow

Çince[değiştir | kaynağı değiştir]

  • "Aiya!" (噯呀 or 哎呀)- Hayalkırıklığı ve memnuniyetsizlik ifade eden bir ünlemdir.
  • "-ah!"- Çincede çok çok anlamı olan bir ünlem olarak kabul edilir.

Litvanyaca[değiştir | kaynağı değiştir]

  • ak (Türkçe "ah!")
  • ai (İngilizce "Ouch!")
  • cit
  • che
  • ei (Kararsızlık ünlemi)
  • ė
  • hm
  • o
  • oho (Beğenme anlami)
  • oi
  • ša (Sus! anlami)
  • ts
  • ačiū
  • bravo (Beğenme anlami)
  • deja
  • dėkui
  • vaje

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]