Rize

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Rize (merkez) sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 41°00′N, 40°00′E

Rize
—  İlçe  —
Siyasi haritası il = Rize
Siyasi haritası

il = Rize

Türkiye'deki yeri.
Türkiye'deki yeri.
Koordinatlar: 41°00′K 40°00′D / 41°K 40°D / 41; 40
Ülke Türkiye
İl Rize
Coğrafî bölge Doğu Karadeniz Bölgesi
Yüzölçümü
 - Toplam 3.920 km2 (1.513,5 mi2)
Rakım m (20 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 139,150
 - Kır 34,159
 - Şehir 104,991
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 53100
İl alan kodu 0464
İl plaka kodu 53
İnternet sitesi: http://www.rize.bel.tr

Rize (Antik Yunanca: Ριζαίον (Rizeon), Yunanca: Ριζούντα (Rizunda) Lazca: რიზინი "Rizini"), Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz bölümünde yer alan bir şehirdir.

Doğuda Çayeli ve Güneysu ile, güneyde İkizdere, batıda Derepazarı ve Kalkandere, kuzeyde Karadeniz ile çevrilidir. Şehrin nüfusu 2009 yılına göre 96.503'tir. 1927'de 14.000 olan nüfusu 1990'da 52.743'e, 2000'de 78.144'e, 2007'de 94.800'e çıkmıştır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Antik Çağ yazılı kaynaklarında Rhizus (Πιζοῦς) olarak anılan Rize adının Yunanca "ριζα" (riza) isminden geldiği sanılmakta olup anlamı "Dağ Eteği"'dir. Bazı yazarlar kent adını yine Yunanca "pirinç" anlamına gelen rizi (ρύζι) ile "kök, temel, esas" anlamına gelen Riza (ῥίζα) kelimesiyle ilişkilendirmiş, hatta Lazca İrizeni "Düzlükler" kelimesi de önerilmiştir. [2]. Şehrin Gürcüce adı: "რიზე", Lazca adı ise: "Rizini"'dir

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

2009 yılında il nüfusu 319.569 olup, 1990 yılında 348.776 olduğu göz önüne alındığında büyük şehirlere göç yüzünden il nüfusu azalmaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski dönemlerde burada Kulku veya Kulha denilen bir asya topluluğu yaşamaktaydı. Bölgeyi MÖ 765-735 yılları arasında Urartu kralı II. Sardur elegeçirmiştir. MÖ 714'te Kimmerler tarafından fethedilen bölge, MÖ 680 İskitlerin eline geçmiş ve MÖ 626'da Saka Kralı Madovanın öldürülmesiyle Med İmparatorluğuna bağlanmıştır. MÖ 670 yılında Milet sehir devletlerine ve Büyük İskender'in doğu seferi sırasında Kapadokya ve Bitinya ile beraber Pontos eyeletinin bir parçası olmuştur. MS 10'dan MS 395 kadar Roma İmparatorluğunun Bu tarihten sonra Bizans İmparatorluğunun bir parçası olmuştur. Romalı gezgin Arrian burada yaşayan halkı Lazlar olarak tanımlamıştır.

Rize

Malazgirt Savaşından sonra 1080 Posof kusatmasında yenilen Gürcü Krallıgından alınan Rize, Türk Beyliklerini eline geçmiştir. 1098'de yeniden Bizansların elnine geçen şehir Gürcistan üzerinden yoğun kuman iskanına uğramıştır. 1204'te Trabzon Rum İmparatorluğu bağlanmış. 1470'te Fatih Sultan Mehmet tarafından feth edilmiştir[3].

Rize 19. yüzyılın ikinci yarısında Batum'un Ruslar'a bırakılmasının ardından, Trabzon Vilayetine bağlı Lazistan Sancağının merkezi olmuş, Cumhuriyet döneminde il merkezi olmuştur. I. Dünya Savaşında yaklaşık iki yıl süren Rus işgalinin ardından özellikle çay ekiminin yaygınlaşması ile önemli bir gelişme göstermiştir.

Rize ilinin ilçeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize İli merkeze bağlı belde ve belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kendirli Beldesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize Kendirli Beldesi Panoramik Görüntüsü

Karadenizin doğusunda Rize ilinin merkezine 27 km uzaklığında ve sahilden Trabzon-Rize il sınırlarında bulunan iyidere deresinin denize döküldüğü yerden 9 km içerde yer alan Kendirli Beldesi, 1967 yılına kadar kalkandere ilçesine bağlı idi ve 1967 yılında Refah Partisinden Ali Serdar belediye başkanlığıyla belde olmuş Rize Merkez ile bağlı kalmıştır. Ali Serdar 1967 - 1977 yıllarına kadar başkanlık yaptı.

Ardından başkanlığı yine Refah partisinden Mehmet Fazlıoğlu 1977 - 1984 yılları arasında başkanlığını devam ettirdi. Belde, ilk olarak adını 1982 Anayasasına toplu şekilde “red” oyu vermesiyle duyurmuş. Daha sonrasında ise Refah, Fazilet ve Saadet Partisi’ne verdiği destekle gündeme gelen Kendirli, 2009 yılında ilk kez bir başbakan tarafından ziyaret edildi.

Eşref Uzun başkanlık dönemi de Fazilet partisi ve 2001 yılında akpartiye geçerek 1984 - 2004 yıllarında devam etti. 2001 de Ak partiye geçen Eşref uzun 2004 yerel seçimlerinde Rize akp millet vekilliğinden girdiği seçimlerde kaybetti Şimdide son olarak 2004 yılı seçimlerin galibi yine Erbakan'ın kalesi Kendirli Beldesi'nde saadet'li Salih Uzun başkanlık dönemi başladı. 2009 Yılında ki seçimleri de 64 oy farkıyla AKP, Erbakan'ın Kalesini zorlayarak Kendirli Beldesi Saadet Partisi Belde başkanlığıyla devam etmektedir.

Kendirli Beldesi halkının geçimi tamamen çaya bağlıdır. Belde insanı çay keserek ve sezon olarak çay fabrikalarına çalışarak geçimleini sağlamaktadırlar.

Kendirli Beldesi'nin tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kendirli Merkez Camii ve Rumlardan kalma Tarihi 98 Yıllık minaresi

Kendirli Beldesi'nin fazla tarihi kaynağı bulunmamaktadır. 1928 yılında harf inkilabından sonra osmanlıca yazılmış eserlerin kaybolması, Ruusların işgali, tekke ve zaviyelerin kaldırılmasından sonra zamanla Kendirli Beldesi Tarihinide kaybetmiştir. Buna öncülük yapan insanlarında beldedeki en yaşlılarından öğrenebildikleri en fazla üç kuşak öteye kadar olmuştur. Buna istinaden beldenin eski tarihinde medreseler beldesi olarak bilindiği rivayetler arasında. Beldedeki en eski tarihi eserin 98 Yıllık Kendirli Merkez Camii Minaresidir.

Rize ilinin Gözde beldesi Kendirli,Cumhuriyetin ilanından önce Rumca Ğoloz adını taşıyan beldenin ismi civardaki dağlık ve engebeli arazi yapısına göre bulunduğu alanın düz bir yapıya sahip olmasi sebebiyle "Ğoloz" adını almıştır. Rumca düzlük anlamına gelmekte ve halen halk arasında ğoloz olarak da telafüz edilmektedir. Cumhuriyetin ilanından sonra resmi olarak Ğoloz isminin değiştirilerek Kendirli isminin verilmesiyle o dönemlerde belde ve civarinda kendir yetişimi yoğun olduğu sanılıyor. Kendirli ismini de yetiştiricilği olan kendir den almış olabilirliği rivayetler arasındadır.

Kendirli Beldesi'nin coğrafi yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Karadenizin doğusunda Rize ilinin merkezine 27 km uzaklığında ve sahilden Trabzon-Rize il sınırlarında bulunan iyidere deresinin denize döküldüğü yerden 9 km içerde yer alan Kendirli Beldesi çok şirin bir yerleşim yeridir, Beldenin çevresindeki köylerde sırayla doğusunda Beştepe Köyü, kuzey de Esentepe Köyü, Kuzey batısında Maltepe Köyü, Batıda Kalecik Köyü, Güneyinde Dilsiz Dağı, Güney Batısında ise Geçitli Köyü bulunuyor. Bu köylere olan ulaşım çok kolaylıkla yapılmaktadır.

Topragında fosfor, granit ile bozalt ve antrasit kayaların karışımıyla meydana gelmiştir. Beldenin bölgesinde tüm mevsimlerde yağış görülmektedir, iklimi (subtropikal) yağışlı iklimdir. Yazın en sıcaklığında bile kuraklık yaşanmamaktadır ve kışında don yaşanmamaktadır. yıllık ortalama ısı derecesi +15 °C aralarındadır.

Kendirli beldesi'nin etrafı dağlarla çevrili ortada düz bir alandadır ve her yönünden dağlardan gelen dere ve çaylar geçmektedir. Batısından elma deresi, doğusundaki dağlar arasından ise çiyalar deresi akmaktadır. Dağlarla çevrili bir alana sahip olduğundan diğer bölgelere göre mevsimleri ılıman geçmektedir.

Beldenin yerleşiminde dağınıklık yok toplu bir yerleşime sahiptir. Ağaç türleri ise Kızılağaç, orman gülü, kayın, yabani karayemiş, ceviz, meşe ve ladin. Beldenin genel olarak çay bahçelerine sahiptir. Beldenin ulaşım problemi yoktur. Elektirik Tellerinin bile 1980 lı yıllarında toprak altından verilip çevre görüntü kirliliğine çözüm olmuştur.

Kendirli'ye ispandam'dan kuş bakışı

Beldenin girişinden uzanan ispandam asmalık mahallesi ve halaslar mahallesi arasında köyün içindeki en yüksek yerdir ve buradan beldenin her yeri kuş bakışı görünmekte ve manzarası eşsiz bir güzelliktedir.

Muradiye Beldesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çaykent Beldesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Gündoğdu Mahallesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Dağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Topraklarının % 78'i dağlarla kaplı olan Rize kenti, dar bir sahil şeridi üzerine kurulmuştur. Kıyıdan 10–15 km içeride yükseklik 400 metreyi aşmakta, güneye doğru gidildikçe yükseklik artmaktadır. İl topraklarındaki önemli dağlar şunlardır.

Bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ormanlar alçak kesimlerde kızılağaç, gürgen, kestane, ıhlamur, kayın, meşe gibi yayvan yapraklı ağaçlar ve yerli halkın komar adını verdiği orman gülünden oluşmaktadır. Daha yüksek kesimler ise, ladin ve köknar gibi iğne yapraklı ağaçlarla kaplıdır.

Akarsular[değiştir | kaynağı değiştir]

Fırtına Deresi üzerindeki tarihi Hala kambur köprüsü

Göller[değiştir | kaynağı değiştir]

İl içinde önemli büyüklükte göl olmamakla birlikte Kaçkar dağlarının zirvelerinde küçük buzul gölleri bulunmaktadır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıyı kesiminde ılık ve çok yağışlı bir iklim hüküm sürmektedir. Rize ili, Türkiye'nin en çok yağış alan bölgesidir. Bu durum Rize'de sel baskını ve heyelanların görülme sıklığını da arttırmaktadır.[4]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize ekonomisi çay sektörüne dayalıdır. 48 yaş çay işleme ve çay paketleme fabrikası ve 17.000 çalışanı ile sektöre yön veren kuruluş geçmişte olduğu gibi günümüzde de Çaykur'dur. Paketlenmiş çayda Çaykur'un pazar payı %65 özel sektörün payı %35'tir. Rize'de kivi üretimine de son yıllarda önem verilmeye başlanmıştır. Balıkçılığın payı ise günden güne azalmaktadır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize bölgesinde ağırlıkda olan dil Türkçe, Lazca ve Rumca'dır. Pazar, Fındıklı ve Ardeşen ilçeleri ve Çamlıhemşin'in yedi köyünde Lazlar, ilin geri kalanında Çepni ve Rum kökenli Türkler yaşar. Hemşinliler ise Ardeşen, Fındıklı, Çayeli, Pazar, İkizdere, Çamlıhemşin ve Hemşin ilçelerinin dağlık kesimlerinde yerleşiktir. Rize Hemşinlilerinin anadilleri, Hopa Hemşinlilerinden farklı olarak Türkçedir, kendilerine özgü Türkçe Hemşin ağzı denilen yöresel dilleri vardır. Hopa Hemşinlileri Ermenicenin bir lehçesi olan Hemşince'yi tam olarak konuşurlar.

Folklor[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize folkloru, yörede atma veya kesme türkü olarak adlandırılan maniler, atasözleri, deyimler ve bilmeceler bakımından çok zengindir. Halk oyunları açısından horon ve karşılama yöre olan Rize'de sahil kesiminde kemençe iç kesimlerde ise tulum oyunlara eşlik çalgısı olarak kullanılmaktadır. Güneysu yöresinde ağız armonikası ve bazı Laz ve Hemşinli köylerinde şimşir kaval seyrek de olsa aynı amaçla kullanılmaktadır.

Giyim/Kuşam[değiştir | kaynağı değiştir]

Kadın[değiştir | kaynağı değiştir]

Sahil[değiştir | kaynağı değiştir]

Hemşinliler ve Lazlar tarafından "Horum" olarak adlandırılan sahil halkının diğer kültürel özellikleri Trabzon ile küçük ayrıntılar dışında ortaktır. Belde peştemal (çoğunlukla kavuniçi,- siyah çizgili), üstte fermene adı verilen yelek, kamis adı verilen keten içlik giyilip başta çeşan örtülmektedir.

Hemşin[değiştir | kaynağı değiştir]

Peştemal özellikle yaşlı kadınlar tarafından tercih edilmektedir. Koknoç adı verilen önlük ve başa bağlanan şar- puşi ikilisi Hemşinli kadının sembolüdür.

Yöre kadınları içte "foga" denen elbise veya etek-bluz giyer. Altta uzun çorap ve lastik ayakkabı, üstte ise, bele peştamal dolanır, başa "çeşan" örtülür.

Erkek[değiştir | kaynağı değiştir]

Ceket veya zıpka denilen üstü bol, dizden aşağı dar pantolon giyilir. Gömlek üzerine yelek de giyilebilir. Ayağa ise "çapula" giyilir. "Kukula" denilen başlıkları vardır. Kemerde süslü fişeklik, barut kabı, tütün ve para kesesi ile silahlığında karakulak bıçağı (yatağan) bulunur.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize bölgesine ulaşım ağırlıkda olarak oto yol (Karadeniz sahil yolu) ile giderilmekdedir. Bunun yanı sıra, deniz yolu da ulaşım araçı olarak kullanılır.

Rize'de yerel medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerel TV kanalları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerel radyo kanalları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yayın olmayan kanalları[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize Karadeniz bölgesinin eğitim ve kültür seviyesi en yüksek illerden biridir. Rize Merkez ve ilçelerinde eğitim oranı %95'lerin üzerindedir.

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize’de Günbatımı.

Yeşillikler kenti olan Rize'de, çoğu Osmanlı döneminde yapılmış çok sayıda mimari eser bulunmaktadır. Rize ilinin tarihi zenginliklerinin yanı sıra, doğa güzellikleriyle de çekici bir turizm merkezi olup özellikle Hemşin ve İkizdere yaylalarıları son yıllarda yayla turizminin en çok rağbet gören durakları olmuştur. Rize ilinin dikkate değer tarihi ve turistik yerleri şunlardır:

Tarihi yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğal güzellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVE9qnB. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ Özhan Öztürk, Pontus: Antiçağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis Yayınları. Ankara, 2005. s. 739-740
  3. ^ http://Gen.wikipedia.org/wiki/Rize_Province#cite_note-0
  4. ^ milliyet.com.tr - Rize'den Sel ve Heyelan Görüntüleri