Osmanlı-İran Savaşları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 39°05′19.87″K 44°19′37.19″D / 39.0888528°K 44.3269972°D / 39.0888528; 44.3269972

Osmanlı-İran Savaşları
Osmanlı Savaşları
Sekumname1525 Chaldiran battle.jpg
Çaldıran Savaşı
Tarih 1514-1823
Bölge Doğu Anadolu
Gürcistan
Azerbaycan
Irak
Batı İran
Sonuç 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması, bugünkü Türk-İran sınırının çizilmesi
Taraflar
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu Safevîler

Afşarlar
Zendler
Kaçarlar

Komutanlar
Osmanlı İmparatorluğu Yavuz Sultan Selim

Osmanlı İmparatorluğu Hersekzade Ahmed Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Kanuni Sultan Süleyman
Osmanlı İmparatorluğu Pargalı Damat İbrahim Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Elkas Mirza
Osmanlı İmparatorluğu Şehzade Mustafa
Osmanlı İmparatorluğu II. Murat
Osmanlı İmparatorluğu Özdemiroğlu Osman Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Lala Mustafa Paşa
Osmanlı İmparatorluğu I. Ahmet
Osmanlı İmparatorluğu IV. Murat
Osmanlı İmparatorluğu Tayyar Mehmed Paşa 
Osmanlı İmparatorluğu Kemankeş Mustafa Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Hafız Ahmed Paşa
Osmanlı İmparatorluğu Hüsrev Paşa
Osmanlı İmparatorluğu III. Ahmet
Osmanlı İmparatorluğu Damat İbrahim Paşa
Osmanlı İmparatorluğu I. Mahmut
Osmanlı İmparatorluğu Hekimoğlu Ali Paşa
Osmanlı İmparatorluğu I. Abdülhamit
Osmanlı İmparatorluğu II. Mahmut

Şah İsmail

Ustacluoğlu Mehmet Han 
I. Tahmasp
II. İsmail
Muhammed Hüdabende
İmam Kulu Han
Tokmak Han
I. Abbas
I. Safi
Bektaş Han
II. Tahmasp
Nadir Han
Nadir Şah
Zend Kerim Han
Feth Ali Şah

Güçler
800.000+ 600.000+

Osmanlı İran Savaşları, 15. yüzyıl-19. yüzyıllar arasında Osmanlı Devleti ile İran'daki otoriteyi elinde bulunduran hanedanlar arasında gerçekleşmiştir. Osmanlı Devleti ile İran arasındaki ilk savaş 1514 Çaldıran Savaşı'dır. Son savaş ise 1821-1823 Osmanlı-İran Savaşı'dır.

Çaldıran Savaşı (1514)[değiştir | kaynağı değiştir]

Şah İsmail ve Safeviler'in Anadolu'da Şiilik propagandası yapması ve Anadolu topraklarına göz dikmesi, Şehzade Ahmed, Şehzade Korkud ve Şahkulu İsyanı'na sebep olmaları, Osmanlı ülkesinde casusluk yaparak bilgi sızdırmaları, Osmanlılar'a karşı batıdaki Hristiyan devletlerle ve Memlükler, Dulkadiroğulları Beyliği gibi devlet ve beyliklerle ittifak arayışları vb. birçok sebeple Yavuz Sultan Selim doğu seferine çıkmıştır.

Yavuz Sultan Selim; ilk önce abileri olan Şehzade Ahmed ve Şehzade Korkud'un isyanlarını bastırarak ikisinide idam ettirdi. Ardından ihanet içindeki Sadrazam Koca Mustafa Paşa'yı da idam ettirdikten sonra İran'a doğru ilerlemeye başladı.

Şah İsmail; sürekli geri çekilerek geçtiği yerleri yakıp yıkıyor ve böylece Osmanlı ordusunda iaşe sıkıntısı vb. sebeplerle isyan çıkmasını, bu karışık durumda da Osmanlı ordusuna hücum ederek onları perişan etmeyi planlıyordu. Fakat bu planı tutmayınca Çaldıran Ovası'na ordugah kurdu. Daha sonra Osmanlı ordusuda ovaya geldi ve harp başladı. Safevi ordusu savaşta ağır bir yenilgi aldı ve kumandanlarından Ustacluoğlu Mehmet Han'ı kaybetti. Şah İsmail ise canını zor kurtardı. Böylece Osmanlılar; doğudaki Safevi tehlikesini bertaraf etti ve Anadolu'daki Şii sorunu geçici olarak çözüldü. Ayrıca Van ve Kars hariç Doğu Anadolu'nun tamamı Osmanlı egemenliğine girdi ve bölgedeki tüm beyler ve aşiretler, Osmanlı egemenliğini kabul ettiler.

Irakeyn Seferi (1534)[değiştir | kaynağı değiştir]

Şah İsmail'in 1524 yılında ölümüyle birlikten yerine oğlu I. Tahmasp geçti. Şah Tahmasp tahta çıktığında henüz 10 yaşındaydı. Bu yüzden ilk yılları savaşsız geçen Şah Tahmasp; tahta çıktıktan 10 yıl sonra Osmanlı İmparatorluğu ile mücadeleye başladı. Bunun için Osmanlı İmparatorluğu'nun batıdaki düşmanları olan Avusturya Arşidüklüğü ve Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ile ittifak yapmaya çalıştı. Aynı zamanda Doğu Anadolu'yu hakimiyet almak için harekete geçti. Şah Tahmasp'ın bu zararlı çalışmaları üzerine Kanuni Sultan Süleyman; Pargalı Damat İbrahim Paşa'yla beraber ilk doğu seferine çıktı.

Safevî ordusu; hayla Çaldıran Savaşı'nın etkisindeydi ve bu yüzden Osmanlı ordusunun karşısına çıkmaya cesaret edemiyordu. Kanuni ise çoktan Doğu Anadolu'ya gelmiş ve ardından Tebriz ile tüm Azerbaycan'ı topraklarına katmıştı. Kanuni'nin Azerbaycan'dan sonra Hemedan'a yönelmesi üzerine Şah Tahmasp, İran içlerine kaçtı. Bu fırsattan yararlanan Kanuni rotasını Irak'a çevirdi ve Bağdat ile Basra'yı fethetti. Böylece Safevîler'in sindirildi ve savaş kesin Osmanlı üstünlüğüyle bitti.

Bu savaşla beraber Bağdat, Basra, Van, Tebriz ve Azerbaycan; Osmanlı topraklarına katıldı. Aynı zamanda İpek Yolu'nun bir kısım hattı daha kontrol altına alındı ve Hint ticaret yolunun Basra kısmı Osmanlı denetimine girdi. Türk şair Fuzulî'de bu savaşla beraber Osmanlı hizmetine girdi.