İdris-i Bitlisî

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İdris-i Bitlisî
Doğum Bitlis, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 1520
İstanbul
Meslek Siyasetçi

İdris-i Bitlîsî' veya Bitlisli İdris (1452-57 - 1520), Kürt kökenli Osmanlı devlet adamı.

Mevlana Hüsameddin Ali-ül Bitlisî'nin oğlu, Ebul Fadl Mehmet Efendi'nin babasıdır. Bitlis’te doğmuştur, bundan ötürü Bitlisî lâkabı ismine eklenmiştir. Doğum tarihi hakkında çeşitli görüşler vardır.[kaynak belirtilmeli]

Babası gibi bir süre Akkoyunlu Devleti'ne hizmet etmiştir. Vefatına kadar Uzun Hasan'ın hizmetinde bulunmuş; ardından 1490 senesine kadar Uzun Hasan'ın oğlu Yakup Bey'in divan hizmetinde bulunmuştır. Osmanlı padişahı II. Bayezid tarafından İstanbul'a davet edilmiş bu takiben İstanbul'a gitmiştir. Özellikle I. Selim döneminde Osmanlı siyasetinde aktif bir rol oynamıştır. Çaldıran Muharebesi'nden sonra Doğu ve Güneydoğu Anadolu vilâyetlerinin savaş olmaksızın Osmanlı yönetimine geçmesi için görevlendirilmiş ve bunda başarılı olmuştur.

İdris-i Bitlisinin Safevilerin kontrolündeki Doğu Anadolu toprakların Osmanlı Devletine katılmasında önemli rolü oldu. 16. yüzyılda bölgede ana güç olan Safeviler ve Osmanlıların arasındaki ihtilâflar sonucu 1514 yılında I. Selim ordusu ile Safevi topraklarına girdi ve Kürtleri Osmanlı safında yer almaya teşvik etmek için İdris-i Bitlisî'yi bölgeye yolladı. Kürtlerin önce Akkoyunlular, sonra ise Safeviler ile olumsuz ilişkileri olmuş ve bu sebepten İdris-i Bitlisi bölgedeki Kürt topluluklarının çoğunluğunun desteğini almayı başardı.

Çaldıran Muharebesinde Sefevileri yenen Osmanlı Ordusu Tebriz'e girdi, fakat bir hafta sonra I. İsmail taraftarları ile meskun bir bölgede kalmasını tehlikeli bulan I. Selim, Tebriz'i terk edip once Nahçivan yoluyla Karabağ'a, daha sonra ise Batı Anodoluya çekilmek zorunda kaldı. Bu ara I. İsmail de ordusunu toparlayarak Tebriz'e döndü ve Karahan’ı Diyarbakır valisi tayin etti.[1]

Kürt beylerini bir araya getirmeyi başaran İdris-i Bitlisi Farsça yazdığı Selimname eserinde Kürtleri Kızılbaşlar ile savaşa teşvik ettiğini, onların da kılıç zoruna Anadolu'yu Kızılbaşlardan temizlemek için yemin ettiklerini ve bu arada 40 bin Kızılbaşın (Alevinin) öldürüldüğünü yazmıştır.[2][3]

I. İsmail'in Diyarbakır valisi Karahan öldürüldü ve bu topraklar Osmanlı Devletine katıldı. İdris-i Bitlisî 1515 yılında I. Selim'in verdiği yetkilere dayanarak Osmanlılar ile işbirliği yapmış olan Kürt beylerini vali olarak atar ve bu dönemden de sonra onlara, valiliğin babadan oğula geçişi gibi ayrıcalık tanımış oldu.[4]

Ayrıca Urfa ve Musul'un fethinde önemli rol oynamış ve bölgenin iç işlerini tanzim etmiştir. İdris-i Bitlisî, ömrünün son yıllarını İstanbul'da geçirmiş ve 1520 yılında vefat etmiştir.

Divan edebiyatına birçok eserle katkıda bulunmuştur. Eserlerini Arapça ve Farsça yazmıştır. Eserlerinden bazıları:

  • Heşt Behişt
  • Selimname
  • Risâle-i Hazâniyye
  • Münâzara-i Savm u İyd
  • Mecmuât-ül-Fevâid-il Müteferrika

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Abdüsselam Uygur. "Kanun-i Şehinşâhî" Tercümelerinde Rastlanan Bazı Çeviri Hataları ve Bunların Tashihi. Türkiyat Araştırmaları Dergisi. Tam metin
  • biyografi.net
  • Ahmet Güneş. Tarih, Tarihçi ve Meşruiyet (History, Historian and Justification) Tam metin

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Mesela Hakan Özoğlu, Kurdish notables and the Ottoman state. SUNY Press, 2004. p.48
  2. ^ Doç. Dr. Erhan Afyoncu. Sorularla Osmanlı İmparatorluğu. 2004. ISBN 9756480122 - “Yavuz’un İran seferi sırasında Anadolu’da Şah İsmail’i destekleyen 40 bin Türkmen’i öldürttüğü söylenir. Ancak bu bilgi devrin kaynaklarından sadece İdris-i Bitlisi’nin Selim Şah-nâme’sinde vardır.”
  3. ^ Bağımsız dergisi, Şubat 2013, Necdet Saraç.
  4. ^ Yavuz Sultan Selim'in 'Kürt açılımı