Azerbaycan (İran)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İran üzerinde Güney Azerbaycan.

Azerbaycan (Farsça: آذربایجان Āzarbāijān), Güney Azerbaycan[1](Azerice: Güney Azərbaycan/گۆنئی آزربایجان - Cənubi Azərbaycan/جَنوبي آذربایجان) veya İran Azerbaycanı, İran'ın kuzeybatısında yer alan bölge. Günümüzde İran'ın Doğu Azerbaycan, Batı Azerbaycan, Erdebil ve Zencan Eyaletilerini oluşturmaktadır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Azerbaycan Bölgesi 170.000 - 220.000 km²[2]. bir sahayı kapsar ve kuzeyde Aras Nehri, güneyde Hamse, doğuda Gilan ve Hazar Denizi, batıda Türkiye ve Irak ile çevirilir.[2]

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Azerbaycan Bölgesinde çoğunlukta olan Azerbaycan Türkleri[3][4] dışında Kürtler (%7) ve Ermeniler(%0,1) gibi çeşitli etnik gruplar yaşamaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Güney Azerbaycan Türkleri 25-30 milyon olarak tahmin edilmektedir.[5][6][7][8][9] [10][11] [12] [13] [14] [15] [16][17]

Bölgede yaşayan Türk boyları[değiştir | kaynağı değiştir]

Afşar boyu, Kaşkaylar, Şahseven, Kaçarlar, Karapapaklar, Hamse Türkmenleri, Mişkinler, Delikanlu aşireti, Kelişanlu aşireti, Şabsanlı, Mukriler, Kapanaklar, Çardovlu, Mukaddem boyu, Darilu, Beybağlu, Çeğini, İmarluları, Kasımluları, Kiresunlu, Karakoyunlu, Akkoyunlu, İlhanlı, Kızılayak, Başoğuz, Uğurlu, Kovanlı, Karasanlı, Karadolaklı, Tahtakapılı, Karababalı, Kalaçlı, Muganlı, Hıtaylı, Avkanlı, Kızılkeçili, Karaenikli, Karaçaylı, Osanlı, Umanlı, Kıyamandili, Çarıklı, Porsunlu, Develi

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Azerbaycan'ın adı konusunda değişik görüşler bulunmaktadır.

  • Medya döneminde bugün İran'ın Doğu ve Batı Azerbaycan eyaletlerinin bulunduğu bölgede Atropates (Yunanca: Ατροπατης/Atropatēs) adlı savaşçı isyan çıkardıktan sonra Aturpatene (Ατροπατηνη/Atropatēnē) olarak hitap edildiği söylenmektedir. Pehlevice ve Partça'da Atropatenes, "Ādur (Ateş, Alev) koruyucusu" amlamına gelen "Ādur-pād", "Aturpatene" ise "Āturpādakān" ya da "Ādurbādagān" olarak telaffuz edilmiştir.[kaynak belirtilmeli]
  • Sasani döneminde bölgede ateşgahlar bulunmuş ve Şiz ve "Ādur Gushāsp"ın Taht-ı Süleyman arkeolojik sitesi olduğu düşünülmektedir. İslam dininin bölgeye girişinden sonra Farsça "آذربيجان Ādharbayjān" ve Pehlevice "آذرباذكان Ādhurbādhakān" olmak üzere iki ad kullanılmıştır.[kaynak belirtilmeli]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan Milli Hükûmeti[değiştir | kaynağı değiştir]

1941'de İran Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği tarafından işgal edilip bölünmüştür. 1946'da İran'ın Azerbaycan Bölgesinde Sovyetler Birliği Azerbaycan Milli Hükûmetini kurdurmuştur. Fakat Sovyetlerin Doğu Avrupa'daki çıkarları karşılığında bölgeden geri çekilmesiyle Azerbaycan Milli Hükûmeti Batı Bloğu ve İran devletine teslim etmiştir. Pehleviler Azerice eğitim veren okulları kapatmıştır.[kaynak belirtilmeli]

İran İslam Devrimi[değiştir | kaynağı değiştir]

İran İslam Devrimi de bu topraklardan başlayıp[kaynak belirtilmeli] İran'ın diğer bölgelerine sıçradı. Ancak Devrim sonrasında da beklentileri karşılanmayan Azeriler bir daha ayaklanmaya başladılar.[kaynak belirtilmeli]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Edebiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

Fuzûlî, Şehriyar, Nebati, Pirus dilenci gibi önemli şairler bu bölge doğmuştur.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgenin başlıca dini İslam, yaygın mezhebi Şiilik'tir.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Brown, Cameron S. 2002 (Dec.). "Observations from Azerbaijan." Middle East Review of International Affairs: v. 6, no. 4, (LINK)
  2. ^ a b Ahmet Caferoğlu, Türk Kavimleri, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1988, s. 64 - 72.
  3. ^ Britanika ansiklopediyasıÖzet: The population consists mainly of Azeri-speaking Turks...
  4. ^ Nesib Nesibzade,Meseleye-Azerbaycan-der iran,№ 3,tehran 1381,s 73
  5. ^ "Peoples of Iran" in Looklex Encyclopedia of the Orient. Retrieved on 22 January 2009.
  6. ^ "Iran: People", CIA: The World Factbook: 24% of Iran's total population. Retrieved on 22 January 2009.
  7. ^ G. Riaux, "The Formative Years of Azerbaijani Nationalism in Post-Revolutionary Iran", Central Asian Survey, 27(1): 45-58, March 2008: 25% of Iran's total population (p. 46). Retrieved on 22 January 2009.
  8. ^ "Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity" in The Azerbaijani Population by Brenda Shaffer, pp. 221–225. The MIT Press (2003), ISBN 0-262-19477-5.
  9. ^ Swietochowski, Tadeusz; Collins, Brian C. (1999). Historical dictionary of Azerbaijan. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3550-9. pg 28: "15 million (1999)"
  10. ^ The Continuum political encyclopedia of the Middle East by Avraham Sela Publisher: Continuum International Publishing Group; Rev Upd edition (October 2002) ISBN 0-8264-1413-3 ISBN 978-0-8264-1413-7"
  11. ^ The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute"
  12. ^ UNPO : Southern Azerbaijan
  13. ^ BABEK, NATIONAL HERO OF SOUTHERN AZERBAIJAN, DISTURBS IRAN
  14. ^ AZERBAIJAN AND THE CHALLENGE OF MULTIPLE IDENTITIES: IN SEARCH OF A GLOBAL SOUL
  15. ^ AZERBAIJANI PUBLIC OUTRAGED BY SLAUGHTER OF AZERIS IN IRAN
  16. ^ http://www.photius.com/rankings/languages2.html
  17. ^ http://www.petroleumworld.com/issues090506.htm