Gottfried Leibniz

Gottfried Wilhelm Leibniz
Doğumu	1 Temmuz 1646 Leipzig, Kurfürstentum Sachsen
Ölümü	14 Kasım 1716 (70 yaşında) Hanover, Kurfürstentum Braunschweig-Lüneburg
Çağı	17. yüzyıl felsefesi
Bölgesi	Batı felsefesi
İlgi alanları	Metafizik, matematik, théodicée
Önemli fikirleri	Sonsuz küçük kalkülüs Monadoloji İyimserlik Leibniz'in pi için formülü Leibniz'in harmonik üçgeni Leibniz'in determinantlar için formülü Leibniz integral kuralı Principium rationis sufficientis Şematik düşünce Türevler için notasyon Fermat'nın küçük teoreminin ispatı Kinetik enerji Entscheidungsproblem
Etkilendikleri Kitab-ı Mukaddes, Eflatun, Aristoteles, Augustinus, Skolastik felsefe, Llull, Aquinas, Suárez, Descartes, Thomasius, Spinoza
Etkiledikleri Wolff, Hume, Kant, Russell, Varisco, Kurt Gödel, Heidegger, LaRouche, Nietzsche
İmzası

İkili sayı sisteminde (binary) sayıları Hareketli toplar ile hesaplayan Hesap makinesi. Gottfried Wilhelm Leibniz Hannover Üniversitesinde bulunmaktadır.

Leibniz, Gottfried Wilhelm (1646-1716); bir Alman filozofu, bilim dünyasının önemli sistemci düşünürlerinden biridir. Matematik, metafizik ve mantık alanlarında ileri sürdüğü yeni düşünce ve görüşleriyle tanınır.

Leibniz, Leipzig'de doğdu. Babası buradaki üniversitede ahlâk felsefesi dersleri veriyordu. Leibniz babasının ölümünden sonra okuldan çıkarak kendi kendini yetiştirmeye başladı. Tarihe karşı büyük bir ilgi duyuyordu. 8 yaşına geldiği zaman Latince'yi öğrenmişti. 12 yaşında ise Yunanca öğrenmeye başladı. Bir yandan da mantık bilimiyle ilgili kitaplar okuyordu. 15 yaşında Leipzig Üniversitesi'ne girdi. Almanya'da felsefe tarihinin kurucusu sayılan Jakob Thomasius'tan felsefe okudu. 1663'te Jena'ya giderek buradaki matematik bilginlerinden ders aldı.

Leibniz, 25 yaşına geldiği sırada yayınlanmış birçok önemli eseri vardı. Bir ara politika ile ilgilendi, bu konuda da bazı eserler verdi.

Politika çalışmaları hiçbir zaman Leibniz'in felsefe ve matematik alanlarındaki çalışmalarına engel olmadı. Leibniz 1672 yılında, 26 yaşında ileri modern matematik çalışmalarına başladı. Bundan 3 yıl sonra Isaac Newton'dan bağımsız olarak Calculus'un temel teoremini keşfetti (Fundamental Theorem of Calculus). Pek çok yıl Leibniz ve Isaac Newton taraftarları arasında kimin Calculus'u keşfettiğine dair bir tartışma olsa da şuan Leibniz ve Isaac Newton Calculus'un babaları olarak kabul edilmektedir.

1700'de görevini bırakarak Viyana'ya gitti, 1714'de kadar bu şehirde yaşadı. 1700'de bir davet üzerine, Berlin'e gitti. Berlin Üniversitesi'nin kurulmasını sağlayarak üniversitenin ilk müdürü oldu.

1711'de görevini bırakarak Viyana'ya gitti, 1714'e kadar bu şehirde yaşadı. 1712'de Leibniz'e baron payesi verildiyse de dört yıl sonra Hannover'de öldüğü zaman fakir bir adam gibi gömüldü. Onun arkasından ağlayan tek adam olan, arkadaşı J. G. von Erckhart, sonradan yazdığı hatıralarında bu cenazeyi, 'ülkesinin şerefini temsil eden bu adam, bir dilenci gibi toprağa verildi' cümlesiyle anlatmıştır.

Leibniz'in Felsefesi

Leibniz, 17.yüzyıl filozoflarının çoğu gibi, felsefesinde Descartes'in töz kavramından hareket eder. Leibniz'e göre dünyanın, varlıkların temelinde 'monad'lar (tek tek varlıklar, bölünmez özler) vardır. Monadlar kendi kendilerine hareket edebilen, algılayabilen temel varlıklardır. Yalnız monadların özü 'kuvvet' olduğu için, ne bir şekli ne hacmi, ne parçaları vardır. Monadları özü 'edim' (faaliyet) olan ruhsal noktalar gibi düşünmek gerekir. Bundan dolayı monadlar, kendi kendilerine harekete geçerler. Onları, Demokritos'un, maddecilerin atomlarından ayıran husus, maddesel olamamaları, kendi kendine hareket edebilmeleridir. Monadların her birinin edimi, geçmişin sonucu geleceğin belirleyicisidir.

Leibniz'e göre monadlar önceden belirlenmiş bir düzen içinde bulunurlar. Buna önceden düzen kuramı denir.

Leibniz düşünce sistemine göre düşünce ilkeleri, genel fikirler, insan zihninde bir istihdat olarak bulunur, tecrübeyle gelişir. Leibniz 'Theodizee' adındaki eserinde, içinde yaşadığımız dünyanın, dünyaların en düzenlisi, en mükemmeli olduğunu söylemiştir. Leibniz'in bu görüşü Voltaire'in 'Candide' adındaki uzun hikâyesinde gülünç hale getirilmek istenmiştir.

Başlıca Eserleri

• Metafizik üstüne konuşmalar
• İnsan zihni üzerine yeni denemeler
• Theodise
• Monadoloji

Türkçe Leibniz Kaynakçası

• Monadoloji&Metafizik Üzerine Konuşma, (Çeviren: Atakan Altınörs), Ankara, Doğu-Batı yay., 2011
• BOUTROUX Emile (2009) Leibniz: Hayatı ve Felsefesi, (Çeviren: Atakan Altınörs), İstanbul, Paradigma yay.

Ayrıca bakınız

• Leibniz Ödülü
• Gottfried Leibniz Üniversitesi Hannover(ingilizce)
• Gottfried Leibniz Üniversitesi Hannover(Almanca)

Dış bağlantılar

Bekir S. Gür (2005), Leibniz'in matematik(sel) düşüncesi Matematik Dünyası, no: 3, s. 91-96.