Yurtbekler, Posof

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla


Yurtbekler
Ülke Türkiye Türkiye
İl Ardahan
İlçe Posof
Coğrafi bölge Doğu Anadolu Bölgesi
Nüfus
 (2000)
 • Toplam 167
Zaman dilimi UTC+03.00 (UDAZD)
İl alan kodu 0478
Posta kodu 75800
Resmî site
[1] -

Yurtbekler, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür. Eski adı Cakistskali'dir ve bu ad Türkçeye Caksu'ya dönüşmüştür. Köyün mekezi Ardahan kentine 97 km, Posof kasabasına 16 km uzaklıktadır.

Köyün eski adı[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün bilinen en eski adı Cakistskali’dir. Bu ad Gürcüceden (ჯაყისწყალი) Türkçeye geçmiş ve aynı anlama gelen Caksu’ya dönüşmüştür. Nitekim İçişleri Bakanlığı’nın 1968’de yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün eski adı Caksu, yeni adı da Yurtbekler olarak verilmiştir.[1]

Ne var ki Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği Samtshe-Saatabago toprakların ilk tahrirlerinden biri olan Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan’da Cakistskali yerleşim adı değil akarsu adı olarak geçmektedir. Bu defterde “Caki” kökünden gelen üç yer adı geçmektedir. Bunlar Cakismani (جاغسمان : Cağisman), Zeda Caki (زدهجاغ : Zedacağ) ve Rabat-i Caki’dir (رباط جاغ : Rabat-i Cağ). Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı tahrir defterini yayımlayan Sergi Cikia, Zeda Caki köyünün Cak Suyu kıyısında, Arila köyünün kuzeybatısında yer aldığı belirtir.[2] Bu bilgilerden hareketle Cakistskali köyünün 16. yüzyıldaki adının Zeda Caki (Zedacağ / Yukarı Caki) olduğu, aynı adı taşıyan dere kenarında bulunduğu için zamanla adının Cakistskali’ye dönüştüğü söylenebilir.

Köyün ad 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı yayında Caksu (جاقصو) olarak geçer.[3] Bu kayıt daha eski Osmanlı kaynaklarında "Cağ" (جاغ) biçiminde yazılan kökün zamanla "Cak" (جاق) biçimine dönüştüğünü de göstermektedir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihsel Samtshe bölgesinin Tao-Klarceti kısmında (Posof vadisi), Posof çayının sağ kolu olan Cakistskali (Caksu) kıyısında yer alan köyün kuruluşuna ilişkin bilgi yoktur. En eski adı büyük olasılıkla Zeda Caki (Yukarı Caki) olan köydeki kalenin varlığı, buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.[4] Zeda Caki ya da Cakistskali köyü, erken ortaçağda Gürcü Krallığı, geç ortaçağda Cakeli sülalesinin yönettiği Samtshe Atabeyliği sınırları içinde yer alıyordu. Osmanlılar 16. yüzyılın son çeyreğinde Samtshe Atabeyliği topraklarını ele geçirdi ve yaklaşık olarak bu topraklar üzerinde Çıldır Eyaleti’ni kurdu. Çıldır Eyaleti’nin Poshov livasındaki köylerden biri olan Zeda Caki’de, 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre 13 hane yaşıyordu.[5]

Daha sonraki dönemde belli başlı kaynaklarda Cakistskali ya da Zeda Caki adına rastlanmamaktadır. Bununla birlikte bu köyün yer aldığı bölge 1878-1918 arasında Rusya İmparatorluğu’nun, 1918-1921 arasında ise bağımsız Gürcistan’ın sınırları içinde kalıyordu. 1921 yılının başlarında Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti bu köyün de yer aldığı Ardahan ile Artvin bölgelerini, geçici olarak da Batum’u fiilen ele geçirdi. Sovyet yönetimiyle 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla Cakistskali’nin de içinde yer aldığı Ardahan ve Artvin bölgeleri Türkiye’ye bırakıldı.[6]

Köyün adı 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı yayında Caksu (جاقصو) olarak geçen köyün adı, 1968 yılından önce, büyük bir olasılıkla sınır köyü olduğu için “yurdu bekleyen yer” anlamında Yurtbekler olarak değiştirilmiştir.[1][3]

Tarihsel yapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün bilinen tek tarihsel yapısı Tuya Kalesi olarak da bilinen Cakistskali Kalesi’dir. Kare planlı bir kale-köşk olan Cakistskali Kalesi, köyün merkezinin 800 metre güneybatısında, Posof Çayı’nın sağ kıyısında yer alır.[4] Harç kullanılarak inşa edilen kalenin alt kısımlarında büyük blok taşlar, üst kısımlarında daha küçük taşlar kullanılmıştır. Cakistskali Kalesi, Türkiye-Gürcistan sınırında, askeri bölgede olduğu için fazla tahrip olmamış, belli ölçüde günümüze ulaşmıştır.[7]

Bugün Cak Kalesi ya da Yurtbekler Kalesi olarak adlandırılan kale, 2014 yılında, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde "Birinci Derece Arkeolojik Sit Alanı" kategorisinde korumaya alınmıştır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün yemek türleri çoğunlukla hamur işleri yapılır. Bu yörenin en meşhur yemekleri khinkal, bişi, kuymak ve cadi (Mısır Ekmeği) dir.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün iklimi, Türkiye'de Karadeniz ikliminin etki alanı içersindedir..

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıllara göre köy nüfus verileri
2007 158
2000 247
1997 167

Köyden dışarı da yaşayan Caksulular ise büyük çoğunluğu Avrupa'da ikamet etmektedir. Hollanda, Almanya, Fransa ve Belçika'da yoğun bir nüfus bulunmaktadır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün ekonomisi tarım,arıcılık ve hayvancılığa dayalıdır.

Altyapı bilgileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyde, ilköğretim okulu vardır ancak kullanılamamaktadır. Köyün içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi vardır. PTT şubesi ve PTT acentesi yoktur. Sağlık Ocağı ve Sağlık Evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 627.
  2. ^ Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt, 3. cilt, s. 455-456.
  3. ^ a b Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 762.
  4. ^ a b Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 410, ISBN 9789941478178.
  5. ^ Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Gürcüce ve Osmanlıca), (Yayıma hazırlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt, 3. cilt, s. 456.
  6. ^ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
  7. ^ "Murat Çiftçi, Ardahan Posof'un Eskiçağ Tarihine Bir Bakış". 14 Şubat 2020. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]