Samtshe

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Samtshe bölhesindeki önemli kalelerden biri olan Hertvisi Kalesi.

Samtshe (Gürcüce: სამცხე; okunuşu: "samtsh'e"), Gürcistan’nın güneybatı kesiminde tarihsel bir bölgedir. Tarihsel Mesheti bölgesinin de bir parçasıdır. Geç orta çağda, Gürcü atabeglerin yönetimindeki Samtshe-Saatabago tarihsel Mesheti topraklarına genişleyince, Samtshe adı daha geniş bir alanı ifade ediyordu. Coğrafi koşulları açısından Samtshe dağlık bir bölgedir; yüzeyi küçük düzlükler ve vadilerle kaplıdır.[1]

Bugünkü Ahaltsihe, Aspindza, Adigeni belediyeleri ile bugün Türkiye sınırları içinde bulunan bu bölgeye bitişik toprakları kapsıyordu. Samtshe'nin bugünkü Gürcistan sınırları içinde kalan kısmı, Cavaheti bölgesiyle birlikte Samtshe-Cavaheti idari bölgesini oluşturmaktadır.

Samtshe’nin tarihsel sınırlarını, batıda Arsiani Dağları, kuzeyde Persati (Ğado) Dağları, güneyde Eruşeti Dağları, Kasri Tepesi, Gumbati ve Van gölleri, doğuda Çobi Vadisi (Kura Irmağı’nın sağ kolu) çiziyordu. Odzrhe ve Atskuri, Samtshe’nin en eski merkezleriydi. Samtshe preslerinden birinin, Samdzivari’nin ikametgâhı burada bulunuyordu. Samdzivari Andria Hristiyanlığı ilk kabul eden kişi olmuş, Atskuri Kilisesi için Meryemin ikonasını yaptırmıştır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Samtshe adı, "üç kale" anlamındaki Gürcüce "sami tsihe"den (სამი ციხე) gelir. Bu kaleler, Lomisa Kalesi (Ahaltsihe Kalesi), Odzrhe Kalesi (Abastumani Kalesi) ve Cvaristsihe kaleleriydi ve bu bölgenin en önemli üç kalesiydi. Sahtsihe adı zaman içinde Samtshe'ye dönüşmüştür.[2]

Samtshe, 1040-50’lerde büyük feodal Laparit Bağvaşi’ye, daha sonra ise krallığa bağlıydı. Bu dönemde feodal Sula Kalmaheli, merkezi yönetimin oluşmasına öncülük etti ve Cakel-Tsihiscvarel ailesi Samtshe preslerinin başı oldu. Moğollar tarafından Samtshe’nin istila edilmesinden sonra, 1266 yılında, prens Sargis Cakeli Moğolların doğrudan egemenliğini kabul etti. 12-14. yüzyıllarda Samtshe ekonomik ve kültürel açıdan önemli gelişme gösterdi. Burada Sapara, Zarzma, Bieti, Çule kiliseleri inşa edildi; kanun kitabı (Beka-Ağbuğa’nın Kanunnamesi) hazırlandı. 16. yüzyılın ilk yarısında Samtshe ve çevresindeki topraklarda güçlü feodal yönetim Samtshe-Saatabago ortaya çıktı.

16. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak Osmanlılar Samtshe’yi aşama aşama ele geçirdiler. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra Samtshe’nin bir bölümü yeniden Gürcistan’a katıldı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Tao-Klarceti: Tarih ve Kültür Araştırmaları, (Editöler) Buba Kudava ve Goça Saitidze; Türkçeye çevirenler: Hasan Çelik ve Kevser Ruhi; Tiflis, 2018, s. 24, ISBN 9789941963629.
  2. ^ Samshe-Cavaheti (Gürcüce), Yazarlar (Dali Nikolaişvili, Davit Sartania, Avtandil Ucmacuridze, Lamzira Lağidze, Vaja Trapaidze, Tinatin Nanobaşvili), Tiflis, 2016, s. 5, ISBN 978-9941-0-8626-7