Hasan Cemil Çambel

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Hasan Cemil

Hasan Cemil Çambel (1879, Çanakkale[1][2] - 9 Aralık 1967, İstanbul), Türk asker, devlet adamı, milletvekili, siyasetçi ve tarihçi.

TBMM III. (Ara Seçim), IV., V., VI., VII. ve VIII. dönem Bolu milletvekillidir. Türk Tarih Cemiyeti kurucu üyeliği ve başkanlığı yapmıştır. Atatürk’ün yakın dostlarından olan Çambel, akşam sofralarının devamlı konuklarından birisi idi.[3]

Ünlü arkeolog Halet Çambel'in babasıdır.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1879 yılında dünyaya geldi. Kuleli Askeri İdadisi'ni tamamladıktan sonra, Harp Akademisi'nden yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu. Kurmay Yüzbaşı olarak Almanya'ya gönderildi ve 1902 yılında öğrenimini Prusya Harp Akademisi’nde tamamladı.[4]

Askeri yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir süre Karlsruhe'de General Hindenburg'un Karargâhında çalıştıktan sonra yurda dönen Hasan Cemil Bey, Selanik'te Rumeli Genel Müfettişliği ve Jandarma Islahat Müfettişliği’nde görevlendirildi. Balkan Savaşı’nda Genel Karargâh harekât şubesi müdürlüğü yaptı. 1913'te Berlin Büyükelçiliği Askeri Ataşesi oldu. Büyükelçi İbrahim Hakkı Paşa’nın kızı Remziye Hanım ile evlendi, dört çocuk sahibi oldu. Hukukçu ve gazeteci Leyla Çambel, kanser araştırmacısı Perihan Çambel, arkeolog Halet Çambel, mühendis Bülent Çambel’in babasıdır.

I. Dünya Savaşı'nda Irak cephesi'nde 51. tümen komutanlığına atandı ve tümeni ile Felâhiye Savaşı'na katıldı. 1917'de yaralı olarak yeniden Berlin Askeri Ataşeliğine gönderildi. Şehzade Vahdettin'in Berlin ziyaretinde askeri müşavirliğini yaptı.

Yurda dönüşü[değiştir | kaynağı değiştir]

Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından sonra Kurmay Albay rütbesinden emekliye ayrılan Hasan Cemil Bey Anadolu’nun işgal altında olması ve bozulan sağlığının tedavi gerektirmesi nedeniyle hemen yurda dönemedi.[5] Ailesi ile birlikte İsviçre'de ve Avusturya'da bir süre kaldıktan sonra 1924’te İstanbul’a döndü. 1925-1928 yılları arasında Haliç Vapur İşletmesi Şirketi Müdürlüğü yaptı.

Milletvekilliği[değiştir | kaynağı değiştir]

1928 yılında Bolu milletvekili seçilerek, TBMM’nin 3.döneminden 8.dönemine kadar milletvekilliğini sürdürdü. Bu görevde kaldığı süre içerisinde Dışişleri Encümeni, Parlamentolar arası Derneği ve Birleşmiş Milletler Derneği üyeliklerinde bulundu.

Soyadı Kanunu çıktıktan sonra kendisine Atatürk tarafından “Çambel” soyadı verildi.

Türk Tarih Kurumu Başkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

1935 yılında Yusuf Akçura'nın ölümü üzerine Türk Tarih Kurumu Başkanlığı'na getirildi. 1941'e kadar bu görevini sürdüren Çambel, 1936'da I. Büyük Türk Tarih Kongresi'ni düzenledi . Türk tarih araştırmalarının ve Kurumu’nun modern bir biçimde organize edilmesine önayak oldu. “Türk Tarihinin Ana Hatları” eserinden başlayarak Türk Tarih Kurumu’nun yayınlarını yönetti. 1939’da Berlin'deki Alman Arkeoloji Enstitüsü'nün onur üyesi seçildi.

Yazı yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Çeşitli gazete ve dergilerde tarih, edebiyat, felsefe alanında yazılar yayımlayan Çambel; Cumhuriyet, Hâkimiyet-i Milliye ve Ulus gazetelerindeki başyazıları, İstanbul Türk Ocağı’ndaki çalışmaları ve konferansları, Türk Yurdu’ndaki yazılarıyla Atatürk inkılâplarını desteklemiştir. Çambel'in 1927-1960 tarihlerinde yayınladığı çoğu Atatürk'e ilişkin anıları, “Makaleler Hatıralar” adlı kitapta toplanmıştır.

Çambel, 9 Aralık 1967'de, 88 yaşında İstanbul'da öldü. Cenazesi, Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.[6]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Attila’dan Atatürk’e
  • Attila’dan Atatürk’e (2.bölüm)
  • Gençlik Ruhu ve Gençleşme – Konferans, 1934
  • Türkler, Dilleri ve Kaderleri, 1949
  • Bakacak Kahvesi, 1947
  • Atatürk ve Tarih, 1939
  • Türk Gençliği Nasıl Yetiştirilmelidir?, 1932 (Konferans)
  • Yeni Ruh, 1929
  • Jüpiter, 1927
  • Jüpiter, 1928

Çevirileri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Alman Ruh Tarihine Dair Tetkikler, 1932 (Wilhelm Dilthey)
  • Fichte ve Fichte’nin Hitabeleri-Türk Gençliğine Bir Armağan, 1927
  • Cannae’dan Can, 1327 (Feldmareşal von Schlieffen)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 6 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Kasım 2020. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2020. 
  3. ^ "Mehmet Yaşin, Atatürk'ün Sofrası, Mehmetyasin.com ,15.12.2013, Erişim tarihi:15.01.2014". 16 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  4. ^ "Zekiye Kopaçlı, Atatürk Araştırma Merkezi Kütüphane ve Arşivi'ni Zenginleştirme Çalışmaları ve Hasan Cemil , Atam Dergisi, Sayı:40, Cilt:14, Mart 1998, Erişim tarihi:14.01.2014". 16 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  5. ^ "Yaşamını Arkeolojiye ve Anadolu'ya Adamış Bir Bilim Kadını Halet Çambel, TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi Sayı:359, Ekim 1997" (PDF). 24 Ocak 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
  6. ^ "Çambel'in Cenazesi Törenle Kaldırıldı, Cumhuriyet Gazetesi, 13.12.1967, Erişim tarihi:15.01.2014". 16 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2014. 
Akademik görevi
Önce gelen:
Yusuf Akçura
Türk Tarih Kurumu Başkanı
23 Mart 1935 - 17 Aralık 1941
Sonra gelen:
Şemsettin Günaltay