Nutuk (Mustafa Kemal Atatürk)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Nutuk
Atatürk TBMM'de Nutuk'u Okuyor.jpg
Mustafa Kemal Atatürk Nutuk'u sunduğu konuşma sırasında
Yazar Mustafa Kemal Atatürk
Ülke Türkiye
Dil Türkçe
Konu Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşlarının 1919'dan 1927'ye kadar yaptıkları icraatların özeti
Tür Söylev
Yayım 1927 (İlk Baskı)
Tam metin Vikikaynak'ta Nutuk

Nutuk, yazıldığı dönemde Cumhuriyet Halk Fırkası umumi reisi olan Gazi Mustafa Kemal'in 15-20 Ekim 1927 tarihlerinde, 1919'dan 1927'ye dek kendisinin ve silah arkadaşlarının faaliyetlerini özetlediği konuşmasının metnidir.[1] Kültür Bakanlığı Yayınevi tarafından (belgeler bölümü dışında) yaklaşık 900 sayfalık bir kitap olarak yayımlanmıştır ve Türkiye'nin bu dönemle ilgili en temel resmî tarih kaynağı olma niteliğindedir.

Nutukun güncel Türkçeye çevrilmiş sürümleri pek çok yayınevi tarafından basılmış, bazıları Söylev adını tercih etmişlerdir.

Nutuk, belgeleri sayesinde, Atatürk'ün tarihçi kimliğini de ortaya koymaktadır. Atatürk, yaşanılan olaylarla ilgili kayıtlı belgeleri toplamış ve Nutuku yazarken bu belgelere dayanarak icraatlarını özetlemiştir. Nutuk, Gençliğe Hitabe ile sona erer.

Konuşma, objektifliği hususunda başta Halide Edib ve Kâzım Karabekir tarafından olmak üzere birçok kişinin eleştirisine hedef olmuştur.[2]

Nutuk'ta adı geçen kişiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Nutuk hakkında[değiştir | kaynağı değiştir]

Nutuk, Atatürk'ün Kurtuluş Savaşı dönemini birinci ağızdan aktardığı, Cumhuriyet tarihi açısından önemli bir eserdir.

Atatürk, Nutuk ile geçmişi anlatıp aynı zamanda gelecekte olabilecek tehlikelerin önceden sezilebilmesi için alınacak derslerden bahsetmektedir. Bazı sayfalarda açıkça belirttiği "sonraki yıllarda durumun kolay ve açıkça değerlendirilmesi için bu kadar ayrıntıya yer verilmiştir" sözü ile Atatürk ileri görüşlülüğünü bir kere daha ortaya koymuştur.[4][5]

Aynı zamanda bu kitap, şu an Türkiye'de okutulan T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük dersinin ders ve çalışma kitaplarının hazırlamasında en büyük rolü oynamıştır. Bu kitap Atatürk'ün Samsun'a çıktığı tarih olan 19 Mayıs 1919'dan, Cumhuriyet sonrası inkılap dönemine kadarki (1927) zaman diliminde olan olayları anlatmaktadır.

Dili[değiştir | kaynağı değiştir]

Atatürk'ün yetiştiği dönemde kullanılan söz dağarcığı ve cümle yapısı bakımından ulusal edebiyat devrinin temsil ettiği dildir. Klasik Osmanlıcaya göre oldukça sadeleştirilmiştir. O devirde kullanılan Arapça ve Farsça sözcükler ve bu dillerden alınan kurallarla oluşturulan tamlamalar, devlet dilinde kullanımından dolayı Nutuk'a girmiş sözcükler nedeniyle dili günümüze göre oldukça ağırdır. Dil kullanılırken anlatılan duruma göre bazen kısa ve keskin tümceler bazen de uzun ve hareketli söyleyişlere yer verilmiştir.

Murat Bardakçı'nın aktardığına göre Nutuk, ilk yazıldığında şimdi piyasada satılanlar gibi değildi. Nutuk, Mustafa Kemal'in ilk yazdığı Nüsha'da "1335 Senesi Mayıs'ının 19. günü Samsun'a çıktım." cümlesinden evvel yuvarlak içine alınmış bir şekilde "Ali Rıza paşa , Ahmet İzzet Paşa'ya "Cumhuriyet yapacaklar!" demiş, aleyhimde bulunmuş. İsmet Paşa'ya da İzzet Paşa söylemiş." yazan bir notla başlar. Şimdi piyasadaki Nutuk'a göre daha sert bir üsluba sahip ve daha uzun olan asıl Nutuk, Cumhuriyet Halk fırkası kurultayında okunan Nutuk mu bilmiyoruz zira ses kaydı bulunmamaktadır. Şuan orijinal ilk nüsha 1980'den beri ATASE Genelkurmay Arşivi'ndedir.


Değişik baskıları[değiştir | kaynağı değiştir]

Nutuk'un 1927'deki Osmanlıca baskısı. (üzerine tıklayarak okuyabilirsiniz)

1927'de Osmanlıca harflerle basılan Nutuk'un, sonraki yıllarda birçok kurum ve kitabevi tarafından sayısız baskıları yapılmıştır. 1960'lı yıllardan başlayarak bazı baskılarda, o tarihlerde TDK'nin yaygınlaştırmaya çalıştığı öz Türkçe kullanma akımına uyularak "Nutuk" yerine "Söylev" adı da kullanılmıştır. Bazı baskılarda hem Söylev hem de Nutuk adının birlikte kullanılması tercih edilmiştir. Belli başlı "Nutuk" baskıları şunlardır:

Yıl Adı Dili Yayınevi Notlar
1927 "Nutuk" Osmanlıca 543 sayfa, bez ciltli, 19x27 cm ebatlarında, başta Mustafa Kemal portresi ve sonda 7 tabaka halinde 10 ayrı harita eki mevcut. Nutuk ilk defa 1927 yılında, biri asıl metin, diğeri belgeler olmak üzere Arap harfleriyle iki cilt olarak yayımlanmıştır. Aynı yıl, tek cilt halinde lüks bir baskısı da yapılmıştır.
1927 "Discours du Ghazi Moustafa Kemal" Fransızca K. F. Kochler 677 Sayfa.
1928 "Der Weg Zur Freiheit (1919-1920)" Almanca K. F. Kochler
1929 "A Speech" İngilizce K. F. Kochler
1938 "Nutuk" Türkçe Devlet Basımevi 658 sayfa. Renkli, katlanmış harita eki var.
1950 "Nutuk, Kemal Atatürk" Türkçe Türk Devrim Tarihi Enstitüsü 3 Cilt (Son cilt "Vesikalar")
1963 "Söylev (Nutuk)" Türkçe Türk Dil Kurumu Yayınları 2 Cilt. Günümüz Türkçesine sadeleştirilmiş sürüm.
1973 "Nutuk" Türkçe Tercüman 1000 Temel Eser Cumhuriyetin 50. yılı için özel baskı, tam metin. 2 cilt
1984 "Nutuk Söylev" Türkçe Türk Tarih Kurumu Yayınları 2 Cilt.
1984 "Söylev" Türkçe Çağdaş Yayınları 3 Cilt (Cilt I, Cilt II ve Cilt III). İlk cildi 17 baskı yaptı.
1998 "Söylev "Nutuk" " Türkçe Dündar Yayınları
2000 "Nutuk Söylev" Türkçe Kaya Yayınları
2002 "Söylev (Nutuk) Seçmeler" Türkçe Betil Yayıncılık
2011 "Nutuk" Türkçe Yapı Kredi Yayınları Kutulu, tek cilt, 1197 sayfa, 17.5 x 11.5 cm ebatlarında, orijinaldeki 10 renkli harita dahil.
2015 "Nutuk Ve Vesikalar" Türkçe Kaynak Yayınları
2016 "Nutuk - Gençler İçin Fotoğraflarla" Türkçe Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Fotoğraflı özel baskı, 616 sayfa.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Kongresinde gerçekleştirdiği otuz altı buçuk saat süren tarihî konuşması ve onun metnidir. 1919 - Nutuk'un Deşifresi, Sinan Meydan, Truva Yayınları, önsöz
  2. ^ Kuyaş, Ahmet (Ekim 2017). "Atatürk'ün Nutuk'u, Halide Edip'in itirazı...". #tarih, 41. Kafa Grup. ss. 40-45. ISSN 2148-547X. 
  3. ^ "Ata'nın Okuduklarından: Outline of History". 28 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2015. 
  4. ^ Nutuk, Mustafa Kemal Atatürk
  5. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2007. 
  • Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk
  • Sinan Meydan, Nutuk'un Deşifresi
  • Mete Tunçay, Türkiye Cumhuriyeti'nde Tek-Parti Yönetiminin Kurulması, Yurt Yayınları, İstanbul, 1981.
  • Taha Parla, Türkiye'de Siyasal Kültürün Resmi Kaynakları - Cilt 1: Atatürk'ün Nutuk'u, İletişim Yayınları, İstanbul,
  • Mete Kaan Kaynar (Ed), Resmi Tarhi Tartışmaları-5, Nutuk, Özgür Üniversite Yayınları, Ankara

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

[1] Murat Bardakçı'nın "Asıl Nutuk neden yayınlanmaz?" isimli yazısı.

[2] Murat Bardakçı'nın ve Celâl Şengör'ün Nutuk hakkındaki söylemleri.