İçeriğe atla

Peşmerge

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Peşmerge
Kürtçe: پێشمەرگه
Pêşmerge
Etkin1946-1947, 2003 - günümüz
ÜlkeIrak
BağlılıkKürdistan Bölgesel Yönetimi
TipiOrdu
Büyüklük138.000 kişilik paramiliter güç[1]
RenkleriKırmızı, Sarı, Beyaz ve Yeşil
Marş"Ey Reqîb"[2]
Savaşları
Websitehttps://gov.krd/mopa-en
Komutanlar
BaşkomutanNeçirvan Barzani
Peşmerge BakanıŞoreş İsmail Abdullah

Peşmerge (Kürtçe: پێشمه‌رگه, Pêşmerge, kelime anlamı "ölümle yüzleşenler"), Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin askerî gücüdür. Irak Anayasası'na göre Peşmerge, güvenlik yan kuruluşlarıyla birlikte Kürdistan Bölgesi'nin güvenliğinden sorumludur.[3][4] Peşmerge'ye bağlı kuruluşlar arasında Asayiş (istihbarat teşkilatı), Parastin u Zanyarî (istihbarat yardım teşkilatı) ve Zeravani (Jandarma teşkilatı) bulunmaktadır.[5]

Peşmerge'nin tarihi 18. yüzyıla kadar uzanır. Osmanlılar ve Safevîler içinde askerî sınır muhafızı olarak tarih sahnesine çıktı ve 19. yüzyılda iyi eğitimli, disiplinli bir gerilla gücüne dönüştü. Özgür Kürt devleti hedefine ulaşmayı amaçlayan, bağımsızlıkçı Kürt hareketinin silahlı bir birimidir. 2003'te başlayan Irak müdahalesi'nde ABD ile birlikte koalisyon güçlerine eşlik ederek 2003 yılında Saddam Hüseyin'in devrilmesiyle birlikte Kürdistan Bölgesel Yönetimi Ordusu olarak resmiyet kazanmıştır.[6]

"Peşmerge" kelimesi "ölümle yüzleşenler" anlamına gelmektedir. İlk olarak kısa ömürlü Mahabad Cumhuriyeti'nde (1946–47) Cumhurbaşkanı Kadı Muhammed tarafından kullanıldığını belirtir.[7][8]

Kürt savaşçı geleneği, bağımsızlık özlemleriyle birlikte binlerce yıldır var olmuştur ve ilk Kürt savaşçı grupları çeşitli imparatorluklara karşı bağımsızlık için savaşmışlardır.[9]

Mustafa Barzani 1979'daki ölümüne kadar, Kürt davasının başlıca siyasi ve askeri lideri oldu

Peşmerge bir süreye kadar sadece gerilla kuvveti olarak var oldu, ancak bağımsızlık ilan eden Mahabad Cumhuriyeti'nde (1946-1947), General Mustafa Barzani liderliğindeki Peşmerge, cumhuriyetin resmi ordusu oldu.[10] Mahabad Cumhuriyeti'nin yıkılmasından ve devlet başkanı Kadı Muhammed'in idam edilmesinden sonra Peşmerge güçleri, 20.yüzyılın geri kalanında İran ve Irak hükûmetleriyle savaşmaya devam edecek gerilla grupları olarak yeniden yapılandı.[11]

Peşmerge'lerin çoğu Kürdistan Demokrat Partisi'nin kurucusu ve başkanı Mustafa Barzani tarafından yönetiliyordu.[12] 1975'te Peşmerge, İkinci Irak-Kürt Savaşı'nda yenildi. KDP'nin önde gelen üyelerinden Celal Talabani, direnişi canlandırmak için aynı yıl partiden ayrıldı ve Kürdistan Yurtseverler Birliği'ni kurdu. Bu olay, bugüne kadar Peşmerge güçlerini ve Kürdistan'daki Kürt toplumunun çoğunu bölen KDP ve KYB arasındaki siyasi tartışmanın temelini oluşturdu.

1979'da Mustafa Barzani'nin ölümünden sonra yerine oğlu Mesud Barzani geçti. KDP ve KYB arasındaki gerilim arttıkça, Peşmerge'lerin çoğu bir bölgeyi kendi partilerinin kontrolü altında tutmak için savaşırken, aynı zamanda Irak Ordusu'nun saldırılarına karşı da savaştı. Birinci Körfez Savaşı'nın ardından Irak Kürdistanı, iki büyük parti olan KDP ve KYB arasında Kürt İç Savaşı'nı gördü ve Peşmerge güçleri birbirleriyle savaşmak için kullanıldı.[13] İç savaş, Eylül 1998'de Barzani ve Talabani'nin resmi bir barış anlaşması kuran Washington Anlaşması'nı imzalamasıyla resmen sona erdi. Anlaşmada taraflar, gelir ve gücü paylaşma, Irak askerlerinin Kürt bölgelerine girmesine ve PKK'nın Kuzey Irak topraklarını kullanmasına izin vermeme konusunda anlaştılar. O zamana kadar her iki taraftan da yaklaşık 5.000 kişi öldü ve çok daha fazlası yanlış tarafta oldukları için tahliye edildi.[14] Sonraki yıllarda gerilim yüksek kaldı, ancak her iki taraf da birbirine yaklaştı ve 2003'te her iki parti de Irak Savaşı'nın bir parçası olarak Baas rejiminin devrilmesinde yer aldı. Diğer milis güçlerinin aksine, Peşmerge Irak yasaları tarafından hiçbir zaman yasaklanmadı.[15]

Peşmerge günümüzde Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin ana askerî gücü olarak bölgenin korunmasında ve savunmasında rol üstlenmektedir. Peşmerge Bakanı, Şoreş İsmail Abdullah'tır ve Peşmerge'nin Başkomutanı Bölgenin başkanı Neçirvan Barzani'dir.[3][4]

Peşmerge askerleri

Peşmerge çoğunlukla Kürdistan Demokrat Partisi'ne (KDP) ve Kürdistan Yurtseverler Birliği'ne (KYB) sadık güçler arasında bölünürken,[16] Kürdistan Sosyalist Demokrat Partisi gibi diğer küçük Kürt partilerin de kendi küçük Peşmerge birimleri vardır.[17] KDP ve KYB, güçlerinin bileşimine ilişkin bilgileri hükûmete veya medyaya açıklamamaktadır.[16] Bu nedenle, kaç Peşmerge savaşçısı olduğuna dair güvenilir bir sayı yoktur.[16] Medya kuruluşları 150.000 ila 200.000 Peşmerge olduğunu iddia etmektedir, ancak bu sayı oldukça tartışmalıdır.[18][19] Peşmerge, KDP-KYB arasındaki anlaşmazlıklardan ötürü Kürdistan Bölgesi'ni Dohuk Valiliği ve Erbil Valiliğini kapsayan KDP tarafından yönetilen bir "sarı" bölgeye ve Süleymaniye Valiliği ve Halepçe Valiliğini kapsayan KYB tarafından yönetilen bir "yeşil" bölgeye ayrıldı.[16][20][21] Her iki bölgenin de, diğer bölge ile koordine olmayan kendi yönetim kurumları ile kendi Peşmerge birimi vardır.[22]

Kürdistan bayrağını gösteren Kürt Peşmerge askeri

Peşmerge'nin bölünmüş yapısının bir sonucu olarak, tüm Peşmerge gücünden sorumlu bir komuta merkezi yoktur ve Peşmerge birimleri bunun yerine siyasi bağlılığa bağlı olarak ayrı askeri hiyerarşileri takip eder.[23] Peşmerge'yi 1992'den bu yana birleştirme ve siyasetten arındırma çabaları gerçekleştirildi. Ancak şu ana kadar birleştirme planları ve reformlar başarısız oldu[16] ve Peşmergelerin çoğu hala KDP'nin ve KYB'nin etkisi altındadır. 2014'teki Irak İç Savaşı olaylarının ardından, Amerika Birleşik Devletleri ve birkaç Avrupa ülkesi, KYB ve KDP'ye, yardım ve finansman şartı olarak karma Peşmerge tugayları kurmaları için baskı yaptı. KYB ve KDP, daha sonra Peşmerge İşleri Bakanlığı'nın komutası altına alınan Bölge Muhafız Tugayları altında 12 ila 14 tugayı birleştirdi. Ancak subaylar, kendilerine sadık kuvvetlerin konuşlandırılmasını kontrol eden ve cephe ve sektör komutanlarını atayan parti liderlerine rapor vermeye ve onlardan emir almaya devam etmişlerdir.

Peşmerge-PKK çatışması

[değiştir | kaynağı değiştir]

Peşmerge ile PKK düşman taraflar arasındadır ve günümüze kadar birçok halde birbirlerine karşı savaşmışlardır. Peşmerge ve PKK, İdris Barzani'nin çabaları sonucu bir dönem ateşkes ve barış yapmışlarsa da PKK ve PKK lideri Abdullah Öcalan'ın bölgedeki tek lider olmak istemesi, ulus Kürt devletine sıcak bakmamasının yanında Peşmerge'yi kendi bölgelerinden uzak tutma çabaları, Peşmerge'yi ve Barzani ailesini sürekli irdeleyip suçlamalarda bulunmasından dolayı ateşkesler kısa sürede bozulmuştur. Kürdistan Bölgesel Yönetimi, PKK'yı kendi topraklarını işgal eden illegal bir güç görmekte olduğu gibi PKK'ya karşı sert uyarılarda bulunmaktadır. PKK ise Irak'ta yapılan Türk operasyonlarının KDP-TSK işbirliğinde yapıldığını iddia edip Kürdistan Bölgesel Hükûmeti'ni suçlamaktadır.[24][25][26][27][28][29]

Peşmerge güçleri

CIA peşmergeleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

1995 yılına kadar Irak içinde 7.500 kadar Peşmerge ve Kürt STK'lar görevlileri CIA operasyonu ile ülkeden kaçırılarak ABD ordusunun Guam Üssü'ne taşındı. Irak'ın işgali sonrasında bu peşmergelerin eğitilerek Irak'ta önemli görevlere getirildiği savunulmaktadır.[30]

2015 yılı itibarıyla 35 bin Kürt askerin yanı sıra Irak ordusundan ve güvenlik güçlerinden ayrı olarak 300 ile 350 bin arasında Peşmerge bulunmaktadır.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi başbakanı Mesrur Barzani, günümüzdeki Peşmerge'lerin sayısını roket sistemleriyle donatılmış 5 bin zırhlı araç, 550 tank ve 25 savaş helikopterine sahip 270 bin kişi olarak açıklamıştır.

Yabancı savaşçılar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Gönüllü savaşçıların sayısı bilinmemekle birlikte sıklıkla Amerika, Avrupa ve Avustralya'dan Peşmerge'ye katılım olmaktadır.[31]

Peşmerge'ye Amerika, Avrupa ve Avustralya'dan silah ve lojistik destek olmaktadır.[32][33][34][35]

İsim Tür Kalibre Ülke Notlar
Walther P38Tabanca9x19mm ParabellumNazi Almanyası Nazi Almanyası8000 Almanya tarafından sağlanan.
Heckler & Koch MP5Hafif makineli silah9x19mm Parabellum Almanya
FAMASPiyade tüfeği5.56×45mm Fransa
M4Karabina5.56×45mm ABD
Heckler & Koch G36Piyade tüfeği5.56×45mm Parabellum Almanya8000 Almanya tarafından sağlanan.
HS Produkt VHSPiyade tüfeği5.56×45mm Hırvatistan
M16Piyade tüfeği5.56×45mm ABD
Armalite AR-15Piyade tüfeği5.56mm ABD
Heckler & Koch G3Muharebe tüfeği5.56mm NATO Almanya
Rheinmetall MG3Genel Amaçlı Makineli Tüfek5.56mm Almanya40 Almanya tarafından sağlanan.[36]
Franchi SPAS-12Savaş av tüfeği5.56mm NATO İtalya
Rheinmetall MG 3Genel Amaçlı Makineli Tüfek7.62mm NATO İtalya100 İtalya tarafından sağlanan.
M2 BrowningAğır makineli tüfek12.7×99mm ABD
M24 Sniper Weapon SystemKeskin nişancı tüfeği7.62×51mm ABD
Barrett M82Keskin nişancı tüfeği12.7×99mm ABD+100 İtalya, Fransa ve Birleşik Krallık tarafından sağlanan
Makarov PMTabanca9×18mm Sovyetler Birliği
Zastava M92Karabina7.62×39mm Sırbistan
AK-47Piyade tüfeği7.62×39mm Sovyetler BirliğiPeşmerge'ye ait (AK-47) ile birlikte standart Taarruz Tüfeği.[36]
AKMPiyade tüfeği7.62×39mm Sovyetler BirliğiPeşmerge'ye ait (AKM) ile birlikte standart Taarruz Tüfeği
RPKGenel Amaçlı Makineli Tüfek7.62×39mm Sovyetler Birliği
PK makineli tüfeğiGenel Amaçlı Makineli Tüfek7.62×54mmR Sovyetler Birliği
DŞKAğır makineli tüfek12.7×108mm Sovyetler Birliği
Tabuk Sniper RifleKeskin nişancı tüfeği7.62×39mm Irak
Dragunov SVDMKeskin nişancı tüfeği7.62×54mmR Rusya
Zastava M91Keskin nişancı tüfeği7.62×54mmR Yugoslavya
Zastava M93Anti-malzeme tüfek12.7×108mm Sırbistan

Tanksavar silahlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
İsim Tür Kalibre Ülke Notlar
RPG-7Roket güdümlü el bombası40mm Sovyetler Birliği
RB M57Roket güdümlü el bombası44mm Yugoslavya
Panzerfaust 3Roket güdümlü el bombası60mm Almanya
AT4Tanksavar40mm İsveç/ ABD
Carl Gustav recoilless rifleTanksavar84mm İsveç/ Almanya
HJ-8Güdümlü tanksavar füzesi120mm Çin
MILANGüdümlü tanksavar füzesi115mm Fransa/ Almanya
M40Geri tepmesiz tüfek106mm ABD
Breda FolgoreGeri tepmesiz tüfek80mm İtalya
İsim Tür Kalibre Ülke Notlar
2B9 VasilekHavan82mm Sovyetler Birliği
M224 mortarHavan60mm ABD
M252 mortarHavan81mm Birleşik Krallık
M29 mortarHavan81mm ABD
M1938 mortarHavan120mm Sovyetler Birliği

Man-taşınabilir hava savunma sistemi

[değiştir | kaynağı değiştir]
İsim Tür Kalibre Ülke Notlar
Strela-2Man-portable air-defense system72 mm Sovyetler Birliği
SA-18 GrouseMan-portable air-defense system72 mm Sovyetler Birliği
SA-18 GrouseMan-portable air-defense system72 mm Sovyetler Birliği

Zırhlı araçlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
İsim Tür Miktar Ülke Notlar
T-62Ana muharebe tankı100 Sovyetler Birliği
T-55Ana muharebe tankı130 Sovyetler Birliği
BMP-1Piyade savaş aracı30 Sovyetler Birliği
MRAPZırhlı personel taşıyıcı1000+ ABDMaxxpro ve Cougar gibi zırhlı personel taşıyıcılar
ATF DingoZırhlı personel taşıyıcı23 Sovyetler Birliği
kurdish

Light Armored Vehicle

Zırhlı personel taşıyıcı50+ ABD
M1117 Armored Security VehicleArmored car (military)45 ABD
BRDM-2Armored car (military)10 Sovyetler Birliği

Lojistik ve ticari araçlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
İsim Tür Sayı Ülke Notlar
Ural-5323Ana muharebe tankı339 Rusya
MackAna muharebe tankı391 ABD
Mercedes-Benz AtegoAna muharebe tankı170 Almanya
Mercedes-Benz ZetrosAna muharebe tankı619 Almanya
Navistar 7000 seriesAna muharebe tankı752 ABD
KrAZ-6322Ana muharebe tankı339 Ukrayna
GAZ-33097Ana muharebe tankı391 Rusya
GAZ-66Ana muharebe tankı170 Sovyetler Birliği
Ural-4320Ana muharebe tankı619 Sovyetler Birliği
UAZAna muharebe tankı752 Sovyetler Birliği
UnimogAna muharebe tankı104 Almanya
Yüksek Hareket Kabiliyetli Çok Amaçlı Vasıtailitary light utility vehicle732 Almanya
AGF Servalilitary light utility vehicle619 ABD
Toyota Land CruiserMilitary light utility vehicle758 Japonya

Ağır silahlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
İsim Tür Sayı Ülke
2S1 GvozdikaKundağı Motorlu Topçu Sistemi18 Sovyetler Birliği
BM-21 GradÇok namlulu roketatar24 Sovyetler Birliği
Type 63 multiple rocket launcherÇok namlulu roketatar40 Çin
M119Obüs60 ABD
D-30Obüs6 Sovyetler Birliği
M-46Obüs7 Sovyetler Birliği
D-20Obüs24 Sovyetler Birliği
İsim Tür Sayı Ülke Notlar
20 mm modèle F2 gunkAnti-aircraft warfare8 Fransa
80 mm air defence gun M1939 (52-K)Anti-aircraft warfare28 Sovyetler Birliği
ZU-23-2Anti-aircraft warfare16 Sovyetler Birliği
ZU-23-4Anti-aircraft warfare21 Sovyetler Birliği
ZSU-57-2Anti-aircraft warfare11 Sovyetler Birliği
130 mm air defense gun KS-30Anti-aircraft warfare8 Sovyetler Birliği
Type 63 anti-aircraft gunAnti-aircraft warfare8 Çin
İsim Tür Sayı Ülke Notlar
CH-47 ChinookMALE İHA4 ABD
UH-1Utility helicopter7 ABD
MD Helicopters MD 500Utility helicopter2 ABD
Ikarus C42ALight-sport aircraft5 Birleşik Krallık
Lockheed C-130 HerculesTransport aircraft4 ABD
Mil Mi-17Military transport aircraft12 Sovyetler Birliği
Eurocopter EC635Utility helicopter6 Fransa
Eurocopter EC135Utility helicopter3 Almanya
Bell 206Utility helicopter3 ABD
Bell 407Utility helicopter2 ABD
Eurocopter AS350 B3+Helicopter3 Fransa
Bell OH-58 KiowaHelikopter17 ABD
  1. ↑ "Lead Inspector General Report on Operation Inherent Resolve Q2 FY2025" (PDF). U.S. Department of State Office of Inspector General. Mayıs 2025. ss. 49-50. 21 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Haziran 2026. The planned end strength for Peshmerga under the MoPA’s command is 138,000.
  2. ↑ "IKBY Kobani". 17 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2021.
  3. 1 2 "Irak Anayasası" (PDF). 30 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)2 Şubat 2022.
  4. 1 2 "وزارة البيشمركة". web.archive.org. 12 Ocak 2015. 12 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022.
  5. ↑ Bawa, Twana Faris (31 Ocak 2015). The Privatisation of Security in the Kurdistan Region of Iraq (İngilizce). Legend Press Ltd. ISBN 978-1-78955-133-4. 12 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2022.
  6. ↑ "Peşmerge'nin tarihi". 27 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi2 Şubat 2022.
  7. ↑ Valentine, Those Who Face Death, KDP, 2018.
  8. ↑ Koerner, Brendan (21 Mart 2003). "What does the Kurdish word peshmerga mean?". Slate Magazine (İngilizce). 17 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022.
  9. ↑ "Peşmerge yeniden mi yapılanıyor?". Independent Türkçe. 8 Temmuz 2019. Erişim tarihi: 2 Haziran 2022.
  10. ↑ "Gobierno Regional del Kurdistán | President" (İngilizce). 30 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022.
  11. ↑ Meiselas, Susan (2008). Kurdistan: In the Shadow of History (2nd ed.). University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-51928-9.
  12. ↑ "President". Kurdistan Regional Government Representation in Spain. 2015. Retrieved February 14, 2015.
  13. ↑ S. R. Valentine, Peshmerga: Those Who Face Death, KDP, 2018, chapter six.
  14. ↑ "Asia Times Online :: Middle East News, Iraq, Iran current affairs". web.archive.org. 22 Şubat 2010. 22 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022.
  15. ↑ "Profile: Who are the Peshmerga?". BBC News (İngilizce). 12 Ağustos 2014. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2022.
  16. 1 2 3 4 5 Helfont, Samuel (March 1, 2017). "Getting Peshmerga Reform Right: Helping the Iraqi Kurds to Help Themselves in Post-ISIS Iraq". Foreign Policy Research Institute. 16: 13.
  17. ↑ "Kaka Hama, head of Kurdish Socialist Party joins Mosul battle plan with force". Rûdaw. 26 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2022.
  18. ↑ "Over 150,000 enlisted as Peshmerga troops in Kurdistan Region, official data shows". Rûdaw. 23 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2022.
  19. ↑ "Kurdish peshmerga divisions hamper war effort - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East". www.al-monitor.com (İngilizce). 23 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2022.
  20. ↑ Chapman, Dennis. Security Forces of Kurdistan Regional Government, US Army War College. 2009, page. 3.
  21. ↑ "Wayback Machine" (PDF). 23 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Haziran 2022.
  22. ↑ S. R. Valentine, Peshmerga: Those Who Face Death, KDP, 2018, chapter 9.
  23. ↑ "Lebanonwire.com | Kurdish Peshmerga Forces Have Room to Grow". web.archive.org. 13 Ocak 2015. 13 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2022.
  24. ↑ "Terör örgütü PKK, Duhok'ta Peşmerge güçlerine saldırdı". Anadolu Ajansı. 13 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022.
  25. ↑ "Terör örgütü PKK Peşmerge güçlerine saldırdı". TRT Haber. 9 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022.
  26. ↑ "Teröristbaşının dört ay önceki telefonunu hatırlıyor musunuz - article - ODATV". www.odatv4.com. 16 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022.
  27. ↑ "Serbest Ferhan Sindi | PKK ve IKB arasındaki gerginlik ve çıkmazlar". Independent Türkçe. 5 Kasım 2020. 5 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022.
  28. ↑ "'Peşmerge Kobani'den nasıl döndüyse, PKK da Sincar'dan çekilmeli'". Anadolu Ajansı. 13 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022.
  29. ↑ Şafak, Yeni (22 Nisan 2022). "PKK, Kürtlerin akrebidir". Yeni Şafak. 22 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ağustos 2022.
  30. ↑ "Esrarengiz Bay Bob'un kimliği Hürriyet EnisBerberoğlu, 7 Ekim 1997". 11 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2009.
  31. ↑ "Cephede 20 Amerikalı peşmerge". 22 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2015.
  32. ↑ "Arşivlenmiş kopya". 10 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2015.
  33. ↑ "ABD'den peşmergeye doğrudan silah yardımı". 30 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2015.
  34. ↑ "ABD'den Kürt peşmergelere silah yardımı". 5 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2015.
  35. ↑ "ABD'den peşmergeye silah yardımı". 15 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mayıs 2015.
  36. 1 2 Gunter, Michael M. (2018). Historical dictionary of the Kurds (3. bas.). Lanham: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 978-1538110492.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]