Newport, Galler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Newport (Galler) sayfasından yönlendirildi)
Jump to navigation Jump to search

Koordinatlar: 51°35′16″K 2°59′54″B / 51.58778°K 2.99833°B / 51.58778; -2.99833

Newport
Casnewydd-ar-Wysg
Dinas Casnewydd
City of Newport
Newport Şehir İdare Merkezi
Newport Şehir İdare Merkezi
Newport
Arma
Slogan: "Terra Marique" "Karayla ve denizle "
Galler Ülkesi içinde Newport
Galler Ülkesi içinde Newport
Koordinatlar: 51°35′16″K 2°59′54″B / 51.58778°K 2.99833°B / 51.58778; -2.99833
Ülke Birleşik Krallık Birleşik Krallık
Kurucu Ülke Galler Galler
Tek-Seviyeli Yerel İdare Newport Şehri
Sehir statusu 2002
Yüzölçümü
 - Toplam 190 km2 (73,4 mi2)
Zaman dilimi BAZD (UTC±00:00)
 - Yaz (YSU) BAYZD (UTC+01:00)
Alan kodu 01633
İnternet sitesi: http://www.newport.gov.uk

Newport (Galce: Casnewydd-ar-Wysg) Birleşik Krallık'taki Galler ülkesinin şehir statüsünü taşıyan kentlerinden birisidir. Newport, Usk Nehiri kıyısında kurulmuş olup yaklaşık olarak Cardiff ile Bristol şehirleri arasında bulunmaktadır. Şehrin Galce ismi Usk-Üzerindeki-Yeni-Kaledir; ancak bu yeni kale 1840da demiryolu yapılırken yıkılmış olup, şimdi şehirde bulunan bir başka kaleye Newport Kalesi adı verilmektedir.

2002'de Kraliçe II. Elizabeth'in saltanatının 50. yıl Altın Jubilesi kutlaması dolayısla Birleşik Krallık'taki birkaç kente özel olarak şehir statüsü bahşedilmiş ve bunlar arasında Galler ülkesinde tek olarak Newport şehir statüsü kazanmıştır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Newport ismi şöyle ortaya çıkmıştır: Önceleri Usk Nehri üzerinde bulunan denizden daha uzakta bulunan Carleon Galler ülkesinin önemli eski limanı idi; ama deniz ticareti için kullanılan gemilerin büyümesi nedeniyle ile Usk Nehrine girip nehirden Carleon'a gelmeleri imkânsizlaşmaya başlamış ve (şu anda Newport'ta Nehir Sahili Sanat Merkezi olan mahalde) yeni doklarla yeni bir liman (İngilizce New Port) olan Newport şehri kurulmuştur.

Newport özellikle 19. yüzyılda büyümüş ve Galler'de üretilen kömür ve demir cevherinin nakliyatı için en önemli liman olmuştur. Ayrıca Newport'da önemli Demir-Çelik fabrikaları da bulunmaktaydı. Özellikle Galler'de demir cevherinin bitmesi ile Newport'u demir cevher ithalat merkezi olmasına da neden olmuştur. 20. yüzyıl ortasında devletleştirilmiş olan British Steel şirketinin, sonra özellestirilmiş Corus şirketinin, çok büyük ince çekilmiş çelik levha fabrikası doğu Newport'ta LLanwern Fabrikası adı ile bulunmaktaydı. Ancak 20. yüzyıl sonlarında ve 21. yüzyılda Birleşik Krallık'ın özellikle otomotiv endüstrisinden ve bu nedenle çelik üretiminden çekilmesi ile Llanwern'de çelik üretimi sona ermiş ve ince çekilmiş çelik levha üretimi de azalmıştır.

Yerel idare[değiştir | kaynağı değiştir]

Newport şehri tek-seviyeli-yerel-idare sistemine uygun olarak Newport Şehri Yerel Idaresi tarafından idare edilmektedir.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşik Krallık 2002 Nüfus Sayımı'na göre Newport şehrinin nüfusu 140.100; fakat yörel idare alanı içinde bulunan kentleşmiş olan bölge nüfusu 116.143'dur ve böylece Galler ülkesinin üçüncü büyük şehridir.[1] Newport şehri sakinlerine Newportianlar adi verilmektedir. Yine ayni kaynağa göre nüfusun %71,9'u Hıristiyan,  %2,6si Müslüman ve %1 Hindu, Budist ve diğer dindedir; %8'1 ise din hakkındaki sayım sorusuna yanıt vermemişlerdir. Şehirde 50yi aşkın kilise, 7 camii ve 1 havra bulunmaktadır.[2][3][4]

Coğrafi konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehrin birçok mahallesi ve sanayi bölgeleri genellikle deniz seviyesinin biraz üstünde duz arazide, çok defa kurutulmus batakliklardan kazanilan arazi üzerinde, kurulmuştur; ancak doğuda bazı küçük tepeler de bulunmaktadır. şehrin varoşları sehre gelen yollar etrafında genişlemis ve bu nedenle şehrin haritada belli bir geometrik sekil göstermiyen carpik bir gorunusu bulunmaktadır. Bu gelişip genişleyen varoşlarda büyük otomobil parkları olan alisveris merkezleri kurulmuştur.

Birlesik Krallık Ulusal Istatistik ofisinin yeni hazırladığı Calisma Alanlarina Seyahat istatistiklerine göre Newport Monmouthshire vilayetinin hemen tumu için bir istihdam merkezidir.[5] Newport şehrinde uc değişik çalışma merkezi bulunmaktadır: şehir merkezi, doğuda M4 otoyolunun 24 numarali kavsagi etrafi ve ayni M4 otoyolunun batıda 28 numarali kavsagi etrafi.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Newport'un en büyük isvereni devlettir. Cesitli Ingiliz hukumetleri devlet idaresini Londra'dan dağıtma politikasi uygulamışlar ve Birleşik Krallık için önemli devlet daireleri Newport'ta yerleskelenmiştir. Bunlar arasında ulkenin güney ve batısi için Pasaport Ofisi kismi, Hayirlar Komisyonu merkezi, Britanya Kizilhac merkezi, eskiden adi Patent Ofis olan Birlesik Krallik Zihinsel Mulkiyet Ofisi ve Majesteler'nin Tutuklama Hizmetleri (HM Prison Service)'in ortak ikmal merkezi bulunmaktadır.

Idari ve üretim merkezleri Newport'ta bulunan büyük özel şirketler olarak Galler ve Bati Elektrik Şirketi, Panasonic ve Internatioanal Rectifier sayılabilir. Şehirdr birçok sayıda orta ve küçük sanayi, perakende satis ve hizmet sektoru şirketleri de bulunmaktadır. Son on yılda Newport önemli üretim merkezlerini de kaybetmiştir. Bunlar arasında LG Group için insa edilen sanayi parkında eletronik malzeme üretimi fabrikasi butun yatirim yapıldıktan sonra kismen acilip sonradan kapatilmiştir. Son yüzyılda British Steel (ozellestirilince Corus) tarafından acilip işletilen doğu Newport'ta Llanwern'de bulunan büyük celik üretim ve bundan ince celik levha cekimi fabrikasında 2001de celik üretimi kismi büyük issizlik yaratacak sekilde kapatilmis; fabrika sadece azalmis hacimde ince celik levha üretimine yonelmiştir.

Ozellikle büyük sanayilerini kaybetmis olan Newport şehri yörel idaresi yeni bir tekrar gelişme ve rejenerasyon plani Newport unlimited adi altında hazırlamış ve uygulamaya başlamıştır.[6]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Newport unlimited gelişme ana planin ilk etabında şehrin içindeki yol ve ulasim sistemi, yeni kopruler dahil, geliştirilmiştir.

Newport şehri cesitli ulasim sistemleri için merkez olmaktadır. M4 otoyolu şehir merkezinin yaklaşık 1,5 km yakınan gelir ve Newport şehrine (numaraları 24-28 arasında buluna) alti değişik kavsak ile bağlıdır. Diğer önemli karayollar A467, A4045 ve A449 olup güney-kuzey eksenli cift seritli yollardır.

Londra'yi Cardiff'e bağlayan özel Great Western' demiryolunun ana hatti şehrin ortasından gecmekte Newport Tren Istasyonu önemli bir durak olmaktadır. Newport'u İngiltere'nin güney ve güney-batı sahillerine ve Galler ülkesinin kuzeyine bağlayan demiryollarını diğer özel şirketler işletmektedir.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Newport Nehir Sahili Sanat merkezi adi verilmis olan yeni ve özel hedefe uygun olma planli ile bir sanat merkezi ve tiyatro'ya sahiptir. Bu merkezde Dolman Tiyatrosu faailyet göstermektedir. Şehirde birçok heykel, anit, mozaik, duvar resmi ve halkin görebileceği sanat eserleri bulunmaktadır. İki tane muze (Newport Muzesi, ve Caerleon'da Romalı Lejyoner Muzesi) vardir. Her Temmuz'da Carleon'da bir festival ve Romalı'ları anma gösterileri yapılmaktadır.

Şehirde popüler müzik konserleri düzenleyen Newport Şehri Arenası ve Newport Boş Zaman Geçirme Merkezi adlı iki konser salonu vardır. Şehirde bulunan birçok pub, bar ve gece kulübü hareketli bir gece hayatı oluşturmaktadır.

Newport şehri içinde cesitli amator spor tesisi bulunmaktadır; ornegin Newport'taki Newport Uluslararasi Spor Koyunde ulkede pek esi bulunmayan kapali bisiklet sporu velodromu bulunmaktadır. Profesyonel spor olarak Newport Rugbi Futbol Klubu'nun tarihi galibiyetleri hala konusulmakla beraber son yillarda rugbi oyunu reorganizasyonu dolayisiyla onemini kaybetmistir. Ayni sekilde 49 sezon ana Ingiltere Lig'inde oynayan Newport County futbol kulübu ligden atılmış ve bir bölgesel futbol takımı haline girmiştir. Newport Unlimited gelişme planına göre yeni bir spor stadı yapılacaktır.

Newport'ta Wales Üniversitesi'ne dahil (Caerleon'da ve Allt-yr-yn'da) iki kampüs bulunmaktadır. Şehir merkezinde yeni bir üniversite kampüsü kurma Newport Unlimited gelişme planına dahil edilmiştir. Bu kampüslerde en önemli ve iyi bilinen bölüm Newport Sanat, Medya ve Tasarım Okuludur.

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Halen Newport'un resmen dört şehirle kardeş şehir bağlantısı bulunmaktadır:[7]

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]