Özgür Suriye Ordusu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Özgür Suriye Ordusu
الجيش السوري الحر‎
Al-Jayš Al-Suri Al-Ḥurr
Syrian National flag.svg
Özgür Suriye Bayrağı
Etkin 29 Temmuz 2011 - günümüz
Ülke Suriye
Bağlılık Suriye Ulusal Konseyi
Tipi Ordu
Büyüklük 40,000 - 50,000 asker (Aralık 2013) [1]
Takma Adı Özgür Memurlar Hareketi
(Arapça: حركة الضباط الأحرار)
Renkleri Yeşil, Siyah, Beyaz ve Kırmızı
Marş Devrim veya ölüm
(Arapça: ننتصر أو نموت)
Savaşları Suriye İç Savaşı
Website ÖSO Websitesi
Komutanları
Başkomutan General Abdul-ilah el Beşir
(16 Şubat 2014-günümüz)
General Salim İdris
(Aralık 2012-16 Şubat 2014)
Mareşal Riyad el-Esad
(Eylül 2011-Aralık 2012)
Yardımcı Komutan Albay Malik Kürdi
Kurmay Başkanı Albay Ahmet Hicazi
Askeri Konsey Başkanı General Mustafa el-Şeyh

Özgür Suriye Ordusu veya Hür Suriye Ordusu, (Arapça: الجيش السوري الحر) Suriye Arap Cumhuriyeti'nde kurulan, ve Suriye Arap Cumhuriyeti'ni ve Devlet Başkanı Beşşar Esad'ı devirmek için savaşan, silahlı bir örgüttür.[2] Suriye İç Savaşı sırasında rejimi yıkmak isteyen, askerler ve paralı savaşçılar tarafından, 29 Temmuz 2011 tarihinde Riyad el-Esad liderliğinde kurulmuştur. Siyasi kanadı Suriye Ulusal Konseyi'dir ve ona bağlıdır.

Üyelerinin büyük bir çoğunluğunu, Beşşar Esad'e bağlı Suriye Silahlı Kuvvetleri'nden ayrılan asker ve subaylar oluşturmaktadır.[3]

Kuruluşu 29 Temmuz 2011 tarihinde duyurulan Özgür Suriye Ordusu, internet ortamında yayınladıkları videolarda Suriye Arap Cumhuriyeti askerlerini mevcut görev yerlerini terk ederek, devletle karşı kendilerine katılmaya çağırmaktadır. Ne kadar üyesi olduğu kesin olarak bilinmemektedir.[4] Kendi websitesinden yapılan açıklamada 40,000 asker olarak tanımlanmıştır.[1]

Cumhuriyet'i devirmek için savaş veren örgüt, bazı Arap ve başta Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'den olmak üzere çoğu batılı ülkelerden Suriye Arap Cumhuriyeti Devlet Başkanı Beşşar Esad'ı devirmek için hem askeri hem parasal destek almaktadır.[5][6][7]

Kuruluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Suriye Ordusu'nun sivillere ateş açması ve gösterileri zor kullanarak bastırmaya çalışması, pek çok asker ve subayın ordudan ayrılmasına yol açmıştır. Bazı siviller de silahlanarak direnişe katılmışlardır. Tüm bu gruplar 29 Temmuz 2012 tarihi öncesi dağınık haldeydi. Bu tarihte Suriye Hava Kuvvetleri albaylığından istifa eden Riyad el-Esad ve silah arkadaşları tüm milis-asker gruplarını tek çatıda birleştirmek amacıyla Özgür Suriye Ordusu'nu kurdular.

Hedefi[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu resmi internet sitesine göre hedefleri "Esad rejiminin tiranlığından Suriye ve Suriyelilerin korunup kurtarılmasıdır".[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Mart 2011'de sivil ayaklanma olarak başlayan Suriye İç Savaşı'nın başlarında bir grup subay Suriye ordusundan ayrıldı ve Esad rejimini devirmek amacıyla Özgür Suriye Ordusu'nu kurdu. Komuta merkezini Türkiye'nin Hatay ili olarak ilan etti. Kamuoyunda oluşan tepkiler üzerine Eylül 2012'de komuta merkezini Suriye'de Şam'a taşıdığını açıkladı.[8][9]

Örgüt 2011 sonunda Suriye genelinde aktif olmakla birlikte, en çok yoğunlaştığı bölgeler Hama ve Humus idi. 2011 Kasım ayında bir tür muhalifler koalisyonu olan ve barışçı yollarla rejimi devirmekten yana olduğunu ileri süren Suriye Ulusal Konsey'ini tanıdığını açıkladı.

CIA ve ABD'nin özel operasyon birimlerinin Suriyeli isyancıları Türkiye ve Ürdün'de eğitimden geçirdiği basında yazıldı. Washington Post, bunun için Türkiye'de bir Amerikan üssünün kullanıldığını yazdı.[10] Özgür Suriye Ordusu'nun disiplinsiz, iç anlaşmazlıkları olan ve yolsuzluğu bulaşmış olmasından dolayı bir miktar Özgür Suriye Ordusu militanının daha iyi donanmış, daha istekli ve finanse edilmiş olan El-Nusra saflarına geçtiği haberleri çıktı.[11]

19 Şubat 2014'te ABD, Türkiye ve Özgür Suriye Ordusu arasında bir eğit-donat anlaşması yapıldı. 2 bin kişi Türkiye'de Türk ve ABD'li askerler tarafından Kırşehir'de eğitilmek üzere seçilecekti.[12] Ancak eğitilip Suriye'ye gönderilen 60 kişiden 18 kişilik bölümü El-Nusra Cephesi tarafından alıkonuldu.[13] Eğitilip 18 Eylül 2014'de Suriye'ye gönderilen 62 kişilik ikinci grup da ABD tarafından kendilerine tahsis edilen 10 kadar araç ve havan topları ile birlikte El Nusra'ya katıldıklarını açıkladılar.[14] Bunun üzerine ABD projeyi askıya aldığını duyurdu.[15] 384 milyon dolara mal olan ve 6.000 personelin çalıştığı projede 60 Özgür Suriye Ordusu militanı eğitilebildi ve proje başarısız oldu.[16][17]

  Özgür Suriye Ordusu ve müttefiklerinin kontrolündeki bölgeler

Örgütsel bilgiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Komuta heyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

ÖSO'nun başkomutanı ve kurucusu Riyad el-Esad'dır. Bütün askeri hareketlerin koordinatör başıdır. Suriye Hava Kuvvetleri'nden istifa etmiş ve ÖSO'yu kurmuştur. Başkomutan yardımcısı olarak Albay Malik Kürdi, Kurmay Başkanı olarak da Albay Ahmet Hicazi ilan edilmiştir.[18]

Cephanelik[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu'nun genellikle hafif silahlarla başlayan mücadelesi zaman içinde özellikle yurtdışından alınan ağır silahlarla desteklenmiştir. En son olarak bir yetkili tarafından yapılan açıklamada kimyasal silah yapabilecek kabiliyette oldukları açıklanmıştır.[19]

Dış destek[değiştir | kaynağı değiştir]

Uluslararası destek[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikileaks tarafından ortaya çıkartılan Amerika Birleşik Devletleri diplomatik belge sızıntısı belgelerine göre aralarında ABD, Fransa, İngiltere, Ürdün, İsrail ve Türkiye'nin olduğu ülkeler Suriye'ye gizli görevlerle silahlı personel göndermiştir. Bu iddianın halihazırda fiili olarak bir karşılığının olmadığı yönünde Suriye muhalefetinin ciddi eleştirileri bulunmaktadır.[20] Hükümet tarafından ölü ele geçirilen kişiler arasında İspanyol bir kişinin bulunması, Suriye'de İspanyolların Suriye Arap Cumhuriyeti'ne karşı savaşta yeraldıklarını ortaya çıkartmıştır.[21][22] ABD hükümeti tarafından verilen izin sayesinde Özgür Suriye Ordusu için ülke çapında mali yardım toplanmasına ve iletilmesine izin verilmiştir.[23] Katar hükümetinin Suriye'nin elçilerine muhaliflerin saflarına geçmeleri için rüşvet teklif ettiği de ortaya çıkartılmıştır.[24] Alman Deniz Kuvvetleri'ne ait Oker adlı savaş gemisinin muhaliflere istihbarat desteği verdiği iddia edilmiştir.[25] Suriye'nin İsrail sınırındaki bir ileri karakola yönelik yaptığı silahlı saldırı sonucunda Özgür Suriye Ordusu'nun İsrail gizli servisleriyle eşgüdümlü olduğu iddialarını ortaya çıkartmıştır.[26] Suriye-İsrail sınırındaki düzenli ordu birlik mevzilerine saldıran muhalifler İsrail tarafından desteklenmekte, yaralılar İsrail'de tedavi edilmektedir. Bu desteğin muhaliflerin iktidara gelmeleri durumunda Golan Tepeleri'ni İsrail'e bırakacaklarını açıklamaları karşılığında verildiği iddia edilmektedir.[27]

Askeri ve lojistik destek[değiştir | kaynağı değiştir]

Suriye Ulusal Konseyi'nin açtığı Suriye Ulusal Konseyi Askeri Bürosu, muhalif güçlerle irtibatı, silah dağıtımında koordineyi ve istihbaratı sağlama amacıyla kurulmuştur. Suudi Arabistan, Katar, BAE, Libya, ABD[28] ve Türkiye lojistik[29], silah ve istihbarat yardımı yapmaktadır.[30][31][32][33] ABD hükümeti Özgür Suriye Ordusu ve diğer muhalif güçlere askeri destek verme kararını açıklamıştır, bu kapsamda muhaliflerin elinde iki düzine kadar karadan havaya füze olduğu iddia edilmiştir.[34] Özgür Suriye Ordusu'na katılmak isteyenler Türkiye'nin Adana ilindeki gizli bir askeri kampta Türk eğitmenler tarafından silahlı eğitimden geçirilmektedir.[35][36] 13 Ağustos 2012 tarihinde İstanbul'a gelerek temaslarda bulunan ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton'un ziyaretinin ardından Özgür Suriye Ordusu'na ağır silahların verilmesine kara verilmiş ve bu kapsamda Katar tarafından satın alınmış olan 20 adet T-62 muharebe tankı İskenderun üzerinden teslim edilmiştir.[37] Çatışmalarda yaralanan Özgür Suriye Ordusu mensupları Türkiye'deki Kilis ve Gaziantep başta olmak üzere çeşitli illerdeki hastanelerde tedavi edilmektedir.[38][39] Bu hastanelere Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının alınmaması çeşitli acil vakalarda gündeme gelmiş ve eleştirilmiştir.[40]

Kamplar ve durumları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'deki çok sayıdaki Suriye mülteci kampında etkisi olduğu yolunda iddialar bulunmaktadır.[41]

Hatay[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu'na mensup kişilerin kaldığı Hatay'daki Apaydın mahallesi yakınlarındaki kampa girmek isteyen CHP'li vekiller kampa sokulmamıştır.[42] Kampta bulunan kişilerin geceleri sınırdan Suriye'ye geçerek çeşitli eylemlerde bulundukları, daha sonra yeniden kampa döndükleri belirtilmektedir.[43][44] Kamptaki kişilerin Hatay ilinde varlıkları ve davranışları yüzünden yerel halkla aralarında çok sayıda tartışma ve kavga çıktığı bilinmektedir.[45][46] Kampın yoğun olarak gündeme gelmesi üzerine kampta inceleme yapan TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu'nun AKP ve MHP temsilcisi üyeleri kampı yanlarında sadece Anadolu Ajansı muhabirleri olduğu halde gezmiş, gezi sonrasında herhangi bir uygunsuzluk görmediklerini açıklamışlardır.[47] Ancak buna rağmen kampın yabancı silahlı kuvvetleri barındırdığı için yasadışı olduğu CHP tarafından iddia edilmiştir.[48] İlde savaş karşıtı etkinliklerin sayısının artması üzerine valilik tarafından yapılan açıklama uyarınca şehirde basın açıklaması, toplantı ve gösteri yapılması yasaklanmıştır. Yasak fiili olarak ilan edilen bir olağanüstü hal olarak nitelendirilmiştir.[49]

Gaziantep[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu mensubu kişilerin Gaziantep'te Suriye'de kullanmak üzere bomba imalatı yaptıkları, imalat sırasında yaşanan patlama sonucunda ortaya çıkmıştır.[50]

Ürdün[değiştir | kaynağı değiştir]

Pentagon tarafından da onaylanan ve Der Spiegel ve The Guardian tarafından kamuoyuna sunulan bilgilere göre Özgür Suriye Ordusu üyelerine Ürdün'deki kamplarda ABD, İngiltere ve Fransa silahlı kuvvetlerinden askeri eğitmenler eğitim vermektedir.[51]

Diğer gruplarla ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Müttefik örgütler[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer muhaliflerle ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Suriye İç Savaşı'nda Özgür Suriye Ordusu, Kobani kuşatma altındayken, Irak ve Şam İslam Devleti'ne karşı YPG ile ittifak yapmıştır.[52][53][54][55][56][57][58] Ancak ilerleyen dönemlerde Halep ve Azez'de iki grup çatışmalara girmişlerdir.[59] Günümüzde YPG, rejim ile çatışmasızlık halindedir. Rus hava desteğini alarak ÖSO'ya karşı saldırılar gerçekleştirmiştir.[60][61]

Özgür Suriye Ordusu, Ahraruş Şam, Ceyşul İslam ve El Nusra Cephesi ile zaman zaman koordinasyon halinde olmaktadır. Ne var ki, ÖSO'nun laik bir yapıyı savunması dolayısıyla zaman zaman ÖSO ile İslamcı muhalifler arasında anlaşmazlık çıkmaktadır. 2013 yılında El Nusra Cephesi, ÖSO ile çatışmalara girmiş ve ÖSO'ya bağlı pek çok gruptan İdlip başta olmak üzere Kuzey Suriye'de pek çok bölgeyi almıştır.[62] Mart 2016'da Maaret el Numan'da ÖSO'ya bağlı güçler ile El Nusra Cephesi çatışmalara girmiştir.[63]

Özgür Suriye Ordusu'nun, Esad rejimine yönelik düzenlediği bazı saldırıların İsrail hava kuvvetleri ile koordineli şekilde planlandığına dair iddialar ortaya atılmıştır.[64]

Çatışmadaki durum[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu çatısı altındaki savaşçı sayısına dair kesin bilgi bulunmamaktadır. Ancak Özgür Suriye Ordusu'nun kendi websitesinden yapılan açıklamada 40,000 asker olarak tanımlanmıştır.[1] Ağır silahları vardır, ancak az sayıdadır. Kuzey Suriye'de savunma ve zaman zaman saldırı (baskın) taktiği uygulanır. Güney bölgelerde ise ağır silahları çok bulunmadığından genel olarak gerilla ve vur-kaç taktiği uygulanır. Özgür Suriye Ordusu'na bağlı birliklerin genelde kontrol ettikleri yerler muhaliflerin kalesi konumundaki yerlerdir.

Katliam iddiaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Komuta kademesinin bir kısmı Türkiye'de bulunan Özgür Suriye Ordusu'nun katliamlar işlediğine ilişkin iddialar mevcuttur.[65] Ağustos ayında Halep'te yaşanan çatışmaların ardından ele geçirilen esirlerin sokak ortasında infaz edildiği tespit edilmiştir.[66][67][68] Ayrıca öldürülen kişilerin öldükten sonra çeşitli uygunsuzluklara tabi tutuldukları[69][70] ayrıca kafa kesme olaylarının yaşandığı iddia edilmektedir.[71][72][73]

Esad rejimine destek için ülkede bulunan Hizbullah, Mehdi Ordusu gibi çeşitli oluşumlara karşı operasyonlar yapmıştır.[74]

15 Ocak günü Halep'deki üniversite yurduna karşı yapılan ve patlama sonucu 82 kişinin öldüğü silahlı saldırıyı Özgür Suriye Ordusu'nun yaptığı iddia edilmektedir.[75]

Adam kaçırma İddası[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu, İran Devrim Muhafızı olduğu gerekçesiyle 48 İranlıyı kaçırmış olduğu iddaa edilmektedir, İran tarafından yapılan açıklamada bu kişilerin asker olmadığı belirtilmiştir.[76] İran ayrıca olayda sorumluluğun başta Türkiye olmak üzere kaçırma olayını gerçekleştirenlere destek verenlerde olduğunu açıkladı.[77] Rehineler Suriye hükümetinin elindeki esir muhaliflerle değişim sağlanarak serbest kalmıştır.[78]

Basın mensuplarına karşı tutum[değiştir | kaynağı değiştir]

14 Ağustos 2012 tarihinde Sınır Tanımayan Gazeteciler yöneticisi Christophe Deloire tarafından kamuoyuna açıklanan mektupta Özgür Suriye Ordusu başta olmak üzere Suriyeli muhaliflerden gazetecileri hedef almamaları ve ellerinde tutsak bulunan gazetecileri serbest bırakmaları istenmiştir.[79] Açıklamaya göre Özgür Suriye Ordusu'nun elinde 10 Ağustos 2012 tarihinde kaçırılan Al-Ikhbariya televizyonu personeli bulunmaktadır.[79][80]

Çocuk askerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Birlik saflarında çocuk askerlerin kullanıldığına dair iddialar bulunmaktadır.[81]

İşkence[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu mensupları yakaladıkları Esad yanlılarına ve tarafsız sivillere işkence yapmakta olduğunu ileri süren iddiadır.[82][83]

Kimyasal silah kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu, Ocak 2013'te kimyasal silah üretebilecek hammadde ve kapasiteye sahip olduğunu açıkladı.[84] Mart 2013'te Suriye hükûmet medyası tarafından yapılan iddiaya göre, Özgür Suriye Ordusu mensupları tarafından Halep'e düzenlenen füze saldırısında kimyasal madde kullanıldı ve olayda çoğu sivil 15 kişi yaşamını yitirdi.[85][86][87]

Denetimindeki yerlerdeki idare tarzı[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Suriye Ordusu ve muhaliflerin denetimindeki yerlerde İslami şeriat kanunlarının uygulandığı bilinmektedir.[88]

Kopuşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Daha önce Suriye Silahlı Kuvvetleri saflarından Özgür Suriye Ordusu saflarına geçmiş olan bir grup subay yeniden Suriye Silahlı Kuvvetleri saflarına döndüklerine ilişkin basın toplantısı yapmıştır.[89]

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c "Top Western-Backed Rebel in Syria Is Forced to Flee". Wall Street Journal. 11 December 2013. http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304202204579252021900591220. Erişim tarihi: 28 October 2014. 
  2. ^ a b Resmi internet sitesinden (İngilizce) 2 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  3. ^ Temmuz 2012 itibarıyla 15 general Suriye Ordusu'ndan ayrılmıştır. 7 Temmuz 2012 tarihli El Cezire haberi (İngilizce) 1 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  4. ^ 16 Aralık 2011 tarihli The New York Times haberi (İngilizce) 1 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  5. ^ 1 Aralık 2011 tarihli haber (Rusça) 1 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  6. ^ 30 Temmuz 2012 tarihli Yurt haberi 1 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  7. ^ 29 Temmuz 2012 tarihli Neil MacFarquhar haberi The New York Times (İngilizce) 1 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  8. ^ Özgür Suriye Ordusu, komuta merkezini Türkiye'den taşıdı, 22 Eylül 2012 tarihli haber, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  9. ^ Suriyeli muhaliflerin silahlı gücü Özgür Suriye Ordusu, komuta merkezini Türkiye'den Suriye'ye taşıdığını duyurdu., 22 Eylül 2012 tarihli haber, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  10. ^ CIA and the US military operatives train rebels in Turkey and Jordan – report, www.rt.com/news, 22 Haziran 2013, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  11. ^ Free Syrian Army threatens blood feud after senior officer killed by jihadists, The Guardian, 12 Temmuz 2013, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  12. ^ ÖSO mensuplarının "eğit-donat" süreci, Haber 7, 24.11.2014 tarihli haber, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  13. ^ Suriye'deki ilk eğit-donat birliği alıkonuldu, Milliyet, 30 Temmuz 2015 tarihli haber, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  14. ^ Eğit-donat, Nusra'ya teslim et, Cumhuriyet, 23 Eylül 2015 tarihli haber, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  15. ^ ABD 'eğit-donat'ı askıya aldı, Hürriyet, 30 Eylül 2015 tarihli haber, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  16. ^ Eğit donat projesi ABD yüzünden başarısız oldu, Tımeturk, 20 Temmuz 2015 tarihli haber, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  17. ^ Eğit- donat'a Nusra'dan bir darbe daha, 14 Mart 2016, 08.09.2016 tarihinde alındı.
  18. ^ Resmi siteden (İngilizce) 1 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  19. ^ 2 Ocak 2013 tarihli Russia Today haberi (İngilizce) 17 Ocak 2013 tarihinde erişilmiştir
  20. ^ 6 Mart 2012 tarihli Rt.com haberi (İngilizce) 7 Mart 2012 tarihinde erişilmiştir
  21. ^ 12 Haziran 2012 tarihli El Pais haberi (İspanyolca) 15 Haziran 2012 tarihinde erişilmiştir
  22. ^ 12 Haziran 2012 tarihli El Mundo haberi (İspanyolca) 15 Haziran 2012 tarihinde erişilmiştir
  23. ^ 31 Temmuz 2012 tarihli The Wall Street Journal haberi (İngilizce) 7 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  24. ^ 11 Ağustos 2012 tarihli Russia Today haberi 16 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  25. ^ 19 Ağustos 2012 tarihli Bild haberi (Almanca) 23 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  26. ^ 9 Eylül 2012 tarihli Prensa Latina haberi 10 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir
  27. ^ 21 Mart 2013 tarihli SoL (haber portalı) haberi 22 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir
  28. ^ 25 Mart 2013 tarihli Russia Today haberi 25 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir
  29. ^ 1 Ağustos 2012 tarihli soL haberi 2 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  30. ^ 8 Temmuz 2012 tarihli soL haberi 9 Temmuz 2012 tarihinde erişilmiştir
  31. ^ (İngilizce) Exclusive: Secret Turkish nerve center leads aid to Syria rebels, Reuters (27 Temmuz 2012). 5 Ağustos 2012 tarihinde erişildi.
  32. ^ 5 Ocak 2013 tarihli Yurt haberi 17 Ocak 2013 tarihinde erişilmiştir
  33. ^ (İngilizce) "Arms Airlift to Syria Rebels Expands, With Aid From C.I.A.". New York Times. 24 Mart 2013. 21 Ağustos 2013 tarihinde erişildi.
  34. ^ 1 Ağustos 2012 tarihli Reuters haberi (İngilizce) 5 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  35. ^ 4 Ağustos 2012 tarihli BBC haberi (İngilizce) 6 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  36. ^ 6 Ağustos 2012 tarihli Hürriyet haberi 6 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  37. ^ a b c 14 Ağustos 2012 tarihli Debka file haberi (İngilizce) 16 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  38. ^ 16 Ağustos 2012 tarihli Radikal haberi 16 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  39. ^ (İngilizce) "Safe Harbor for the Wounded: Turkish Hospitals Care for Syrian Rebels". 2 Ağustos 2012 tarihli Spiegel Online haberi 15 Ağustos 2013 tarihinde erişilmiştir.
  40. ^ 11 Eylül 2012 tarihli Sol portal haberi 11 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir
  41. ^ Kilis'teki kampla ilgili 16 Ocak 2013 tarihli SoL (haber portalı) haberi 17 Ocak 2013 tarihinde erişilmiştir
  42. ^ 26 Ağustos 2012 tarihli Sol portal haberi 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  43. ^ 26 Ağustos 2012 tarihli Sol portal haberi 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  44. ^ 28 Ağustos 2012 tarihli Sol portal haberi 29 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  45. ^ 26 Ağustos 2012 tarihli Sol portal haberi 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  46. ^ 29 Ağustos 2012 tarihli Sol portal haberi 29 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  47. ^ 4 Eylül 2012 tarihli Birgün haberi 5 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir
  48. ^ 4 Eylül 2012 tarihli Birgün haberi 5 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir
  49. ^ 4 Eylül 2012 tarihli Birgün haberi 5 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir
  50. ^ 6 Şubat 2013 tarihli SoL (haber portalı) haberi 6 Şubat 2013 tarihinde erişilmiştir
  51. ^ 11 Mart 2013 tarihli Russia Today haberi (İngilizce) 11 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir
  52. ^ http://www.cafesiyaset.com/suriye-de-isid-e-karsi-oso-ypg-ittifaki_421311.html
  53. ^ http://ilerihaber.org/suriyede-ypg-oso-ittifaki/1807/
  54. ^ http://www.internethaber.com/pesmerge-ve-oso-ypg-komutasinda-savasacak-734608h.htm
  55. ^ http://haber.sol.org.tr/devlet-ve-siyaset/demirtas-ypg-oso-ittifakindan-memnunuz-haberi-97038
  56. ^ http://www.kurdistan-post.eu/tr/kurdistan/pesmerge-ypg-hpg-ve-osodan-ortak-operasyon-gucu
  57. ^ http://www.demokrathaber.net/siyaset/selahattin-demirtastan-ypg-oso-ittifaki-yorumu-h37940.html
  58. ^ http://www.ajanshaber.com/pesmerge-oso-ypg-ittifaki-dengeyi-degistirdi-ama-haberi/136817
  59. ^ http://tr.sputniknews.com/ortadogu/20151126/1019295194/halep-azez-ypg-oso-catisma.html
  60. ^ http://www.milliyet.com.tr/ypg-halep-te-ilerliyor/dunya/detay/2190936/default.htm
  61. ^ http://www.aljazeera.com.tr/al-jazeera-ozel/ypgye-var-bize-yok
  62. ^ http://ydh.com.tr/HD11656_nusra-oso-catismasi-devam-ediyor.html
  63. ^ http://www.islahhaber.net/13--firka-gerginligi-ve-nusra-nin--bati-destekli--gruplarla-savasi-53485.html
  64. ^ 30 Ocak 2013 tarihli SoL (haber portalı) haberi 31 Ocak 2013 tarihinde erişilmiştir
  65. ^ 13 Haziran 2012 tarihli soL haberi 14 Haziran 2012 tarihinde erişilmiştir
  66. ^ 2 ağustos 2012 tarihli Habertürk haberi 2 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  67. ^ Katliam görüntüleri 1 Ağustos 2012 tarihli Russia Today haberi (İngilizce) 6 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  68. ^ 5 Şubat 2013 tarihli SoL (haber portalı) haberi 5 Şubat 2013 tarihinde erişilmiştir
  69. ^ 12 Ağustos 2012 tarihli Russia Today 16 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  70. ^ 14 Ağustos tarihli SANA haberi 15 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  71. ^ 15 Ağustos 2012 tarihli Sol portal haberi 16 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  72. ^ Can Soyer makalesi Sol portal 16 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  73. ^ 23 Ağustos 2012 tarihli Cumhuriyet haberi 23 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  74. ^ 17 Temmuz 2012 tarihli soL haberi 18 Temmuz 2012 tarihinde erişilmiştir
  75. ^ 16 Ocak tarihli The Economist haberi (İngilizce) 17 Ocak 2013 tarihinde erişilmiştir
  76. ^ İlgili İRNA haberi 6 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  77. ^ 6 Ağustos 2012 tarihli Milliyet haberi 6 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  78. ^ 9 Ocak 2013 tarihli Russia Today haberi (İngilizce) 17 Ocak 2013 tarihinde erişilmiştir
  79. ^ a b İlgili basın açıklaması (İngilizce) 16 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  80. ^ 16 Ağustos 2012 tarihinde gazeteci Yara Saleh serbest bırakılmıştır Prensa Latina haberi (İspanyolca) 16 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir
  81. ^ 7 Şubat 2013 tarihli SoL (haber portalı) haberi 8 Şubat 2013 tarihinde erişilmiştir
  82. ^ 15 Şubat 2013 tarihli SoL (haber portalı) haberi 15 Şubat 2013 tarihinde erişilmiştir
  83. ^ Halep'in "Sarı adam"ına işkence görüntüleri 12 Mart 2013 tarihli SoL (haber portalı) haberi 15 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir
  84. ^ Suriyeli muhaliflerden kimyasal silah itirafı 2 Ocak 2013 tarihli Hürriyet haberi 19 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir
  85. ^ Syrian rebels 'use chemical weapon' 19 Mart 2013 tarihli BBC haberi 19 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir (İngilizce)
  86. ^ 19 Mart 2013 tarihli Russia Today haberi (İngilizce) 19 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir
  87. ^ 24 Mart 2013 tarihli Haaretz haberi (İngilizce) 25 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir
  88. ^ 20 Mart 2013 tarihli Washington Post haberi (İngilizce) 20 Mart 2013 tarihinde erişilmiştir
  89. ^ 27 Eylül 2012 tarihli Yurt haberi 27 Eylül 2012 tarihinde erişilmiştir

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]