Golan Tepeleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Golan Tepelerinden bir görünüm

Golan Tepeleri (Arapça; هضبة الجولان, Hadbetü'l-Cevlān, Osmanlıca; جولان ناحیه‌سی Cevlân Nahiyesi veya جولان تپه‌لری Cevlân Tepeleri, İbranice; רמת הגולן, Ramat HaGolan), Suriye'nin güneybatı, İsrail'in kuzeydoğu ucundaki tepelik bölge. Golan Platosu olarak da bilinen bölge ayrıca, Lübnan, Ürdün ve Suriye ile komşudur. Zengin su kaynakları ile tanınır. Büyük bölümü Kuneytire Valiliği'nin, kimi bölümleri de Dara Valiliği'nin sınırları içinde kalır. 1967'de, Altı Gün Savaşı sırasında İsrail'in askeri işgali altına girmiştir. 1981'de İsrail, Golan'ın ele geçirdiği bölümlerini tek yanlı olarak ilhak etti.

Golan Tepeleri'nin coğrafî sınırları[değiştir | kaynağı değiştir]

Batıdan Taberiye Gölü ve Marj Al-Hula ovası, doğudan Er-Rakkad Vadisi, Kuzeyden Saar Vadisi ve Harmun dağı, Güneyden ise Yarmuk nehri Golan Tepeleri'nin doğal sınırlarını oluşturmaktadır. Toplam yüzölçümü 1860 km2 olarak tahmin edilen Golan Tepeleri’nin idarî merkezi olan Kuneytire kenti, Suriye’nin başkenti Şam'ın 67 km batısındadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihi boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapan Golan Tepeleri, M.Ö. üçüncü binyılın sonunda, Amoritler, Aramilerin ortaya çıkmasına kadar bölgeyi kontrol etti.[kaynak belirtilmeli] Golan'ın isminden İslâm'dan önce bahsedilir ve Araplar, Gassanilere bağlı bu bölgeyi "Cevlân" olarak adlandırmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Golan'ın adı Eski Ahd’in Tesniye ve Yeşu kitaplarında Ürdün Nehri'nin kuzeyindeki üç sığınak kentlerden biri olarak geçmektedir. Bilad'üş-Şam'ın (Levant) ele geçirilmesinden sonra (633-640), Golan bölgesi’ne önce Arap kabileleri ve Türk Oğuz boyları (Golan Türkmenleri)[1] daha sonra 1864'te Kuzey Kafkasya’nın Çarlık Rusya tarafından ele geçirilmesi nedeniyle Osmanlı Devleti’ne sığınan Çerkezler'in yerleştiği bilinmektedir.[2]

Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'nı kaybettikten sonra Golan Tepeleri, Sykes-Picot Antlaşması uyarınca önce Fransa Suriye Mandası daha sonra Birinci Suriye Cumhuriyeti ve Suriye Arap Cumhuriyeti topraklarının bir parçası haline geldi.[kaynak belirtilmeli]

İsrail, 9 Haziran 1967'de Altı Gün Savaşı sırasında Kuneytire kenti dâhil Golan Tepelerini işgal etti. İşgalin ardından İsrail, Golan'ın kuzeydoğusundaki Dürzi köyleri hariç, Golan'ın köy ve kasabalarında kalan halkın tamamını Suriye topraklarına gönderdi. Ekim 1973'te 1973 Arap-İsrail Savaşı (Dördüncü Arap-İsrail Savaşı olarak da bilinir) sırasında Suriye tarafı, 1860 km2 olarak tahmin edilen Golan'ın toplam alanından, İsrail'in bomba saldırıları sırasında yıkılan ve hala yıkık şehir olarak bilinen Kuneytire kenti dâhil 60 km2'yi geri aldı. Aralık 1981'de İsrail parlamentosu Knesset, Golan Tepeleri'nin işgal altındaki kısmını İsrail'e tek taraflı olarak ilhak etti ancak Birleşmiş Milletler İsrail'in kararını reddetti.[kaynak belirtilmeli]

25 Mart 2019'da ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin İsrail'in Golan Tepeleri üzerindeki egemenliğini tanıdığını ilan eden bir deklarasyon imzaladı. Uluslararası toplum tarafından tepkiyle karşılanan bu karar Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği, İngiltere, Kanada, Rusya, Arap Birliği ve Türkiye tarafından reddedildi.[3]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

İsrail'in ele geçirmesinden önce Golan'da 164 köy, 146 mezraa ve Kuneytire ve Fik adında iki kent bulunmaktaydı. 1966 yılında Suriye hükümetince yapılan nüfus sayımına göre Golan'ın nüfusu, 153 bin kişi idi. Nüfusun çoğunluğunu Araplar, Türkmenler ve Çerkezler oluşturmaktaydı.[2]

İsrail, 1967 Arap-İsrail Savaşı sırasında ve sonrasında yaklaşık 131 bin Golanlıyı Suriye topraklarına gönderdi. [4]

1996’da Suriye hükümetince yapılan nüfus sayımına göre sürgündeki Golanlıların nüfusu 490 bine ulaştı.

1967 Arap-İsrail Savaşı sonrasında İsrail'in kontrolünde kalan bölgede Suriyelilerin sayısı yaklaşık 7 bin kişi iken, bu sayı 2000 yılında İsrail hükümetince düzenlenen nüfus sayımına göre 19 bin kişiye yükseldi. Yaklaşık olarak 17 bin Dürzi ve 2 bin Nusayri'den oluşan bu nüfusun sadece yüzde 13'ü İsrail vatandaşlığını kabul ederken nüfusun diğer bölümü ise İsrail vatandaşlığına geçme teklifini reddetti.[5]

Golan'da İsrail ordusuna ait yaklaşık 60 karargah bulunmaktadır Bölgede 33 Yahudi yerleşim yeri bulunurken burada yaşayan nüfus sayısı yaklaşık 15 bin civarındadır.[kaynak belirtilmeli]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ahmed Vasfi Zekeriya, Bilad'üş-Şam Aşiretleri, 2. basım, Darülfikir Basım evi, 1983.
  2. ^ a b Dr. Edip Süleyman Bağ, Golan: Bölgesel Coğrafya Çalışması (Arapça), 1. basım, Arap Yazarlar Birliği Yayınları 1983.
  3. ^ Golan Tepeleri: ABD, Trump'ın kararıyla İsrail'in egemenliğini tanıdı, BBC, 25 Mart 2019.
  4. ^ Haziran 1967'de Golan Tepeleri'nde yaşayan 130 bin Suriye vatandaşına ne oldu?, Haaretz Gazetesi, 29 Temmuz 2010.
  5. ^ Golan Tepeleri savaşların sonu mu?, Şarku'l Avsat, 26 Mart 2019.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]