Türk Kurtuluş Savaşı ve ABD

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı İmparatorluğu İttifak Devletleri yanında ve Amerika Birleşik Devletleri İtilaf Devletlerinde yer aldı ama birbirlerine savaş ilan etmediler. Fakat ABD Çanakkale Savaşı sırasında İtilaf Devletleri'nin savaş malzemelerini taşıyordu.[1]

Birinci Dünya Savaşı sonunda Osmanlı İmparatorluğu yenilince ve Mondros Mütarekesi imzalanınca İtilaf Devletleri İstanbul, Marmara ve yeni kurulucak Büyük Ermenistan'nın Amerikan mandasına girmesini istediler.[2][3] Hatta bütün Anadolu'nun ABD'nin kontrolünde tek bir manda halinde olması fikri ortaya konuldu.[3] ABD'nin maskeli savaşma nedeni Türkiye'deki misyoner kuruluşları, Amerikan enstitüleri ve onların faaliyetlerine son verilmemesi içindi.[4]

ABD İtilaf Devletleri'ne Osmanlı'nın Anadolu'da kalan topraklarının işgalinde yardımcı oldu. ABD'nin işgale yardımı lojistik destekle sınırlı kalmadı. ABD İzmir'in işgaline USS Arizona ve üç tane savaş gemisiyle koruma sağladı.[5] 7 Haziran 1922'de Yunan savaş gemileri (aralarında Averof zırhlı kruvazörü bulunuyordu) ve ABD savaş gemileri USS Sands, USS McFarland ve USS Sturtevant Rum çetelerine destek olmak için Samsun ve Trabzon'u bombaladılar.[6] Gemilerin Samsun'a 400 top atışı yapmalarına karşın Türkler tek bir topla sadece 25 atışla karşılık verebildi.[7] Samsun'un bombalanmasında 4 Türk öldü ve 3 Türk yaralandı. Ayrıca şehirde büyük oranda maddi hasar meydana geldi ve onlarca bina da oturulamaz duruma geldi.[7]

Bandırma'da ABD ve Yunan bayraklarıyla işgalcileri karşılama töreni (Temmuz 1920).

Savaş gemileri[değiştir | kaynağı değiştir]

1918 - 1923 arası Türk denizlerinde operasyon yapan çok sayıda ABD savaş gemisi oldu. Bunların başlıcaları:[8]

  • USS Arizona (BB-39): 1918 ve 1919 yıllarında İzmir, İstanbul ve Batum limanlarında bulunmuş Amerikan savaş gemisi.
Dolmabahçe önünde demirleyen Amerikan buharlı yatı USS Noma
  • USS Noma (SP-131): 1918 ve 1919 yıllarında İstanbul limanında bulunmuş Amerikan Filosu'nun buharlı yatı.
  • USS Martha Washington (ID‑3019): 1919 Eylül ve Ekim aylarında İstanbul limanında bulunmuş Amerikan Filosu'na ait askeri yük gemisi. Ünlü Harpord Raporu, 16 Ekim 1919'da bu gemide hazırlanmıştır.
  • USS Dyer (DD-84): 1919 yılında İzmir'in işgalinde ve sonra İstanbul'da bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer).
  • USS Du Pont (DD-152): 1919-1920 yılında İstanbul limanında bulunan Amerikan gemisi.
  • USS Whipple (DD-217): 1920 yılında İstanbul'da bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer).
  • USS Roper (DD-147): 1920 yılında İstanbul, Samsun, Trabzon ve Batum limanlarında bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer).
  • USS Fox (DD-234): 1920 yılında İstanbul ve Karadeniz limanında bulunan Amerikan gemisi.
  • USS Luce (DD-99): İşgal sırasında İzmir'de ve 1920 yılında İstanbul ve Karadeniz'de bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer).
  • USS Manley (DD-74): İşgal sırasında İzmir'de ve 1920 yılında İstanbul ve Karadeniz'de bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer).
  • USS Tattnall (DD-125): 1920 yılında İstanbul limanında bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer).
  • USS Sands (DD-243): 1920-1922 yılında İstanbul, Samsun, Trabzon ve Batum limanlarında bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer). 7 Haziran 1922'de Samsun'u bombalayan işgal gemileri arasında yer aldı. Komutanı R.L.Ghormley.
  • USS Sturtevant (DD-240): 1922 yılında İstanbul, Samsun ve Trabzon'da bulunan Amerikan savaş gemisi. 7 Haziran 1922'de Samsun'u bombalayan işgal gemileri arasında yer aldı. Komutanı Haas, Yardımcısı Lanphier.
  • USS McFarland (DD-237): 1922 yılında İstanbul ve Karadeniz'de bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer). 7 Haziran 1922'de Samsun'u bombalayan işgal gemileri arasında yer aldı.
  • USS Kane (DD-235): 1922 yılında İstanbul limanında bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer).
  • USS Hatfield (DD-231): 1922 yılında İstanbul limanında bulunan Amerikan savaş gemisi (destroyer).

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Türk Kurtuluş Savaşı ve ABD ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hulki Cevizoğlu, 1919'un Şifresi (Gizli ABD İşgalinin Belge ve Fotoğrafları), Ceviz Kabuğu Yayınları, Aralık 2007, ISBN 9789756613238.
  1. ^ a.g.e. Cevizoğlu, sayfa 54
  2. ^ New York Times (Arşiv), British would keep Sultan in Europe - Want him to retain the semblance of Power in Constantinople, 20 Mayıs 1919
  3. ^ a b New York Times (Arşiv), Turkish tangle is still unsolved, 26 Mayıs 1919
  4. ^ Mine Erol, Birinci Dünya Savaşı Arifesinde Amerika'nın Türkiye'ye Karşı Tutumu, Bilgi Basımevi, Ankara, 1976, sayfa 67
  5. ^ New York Times, Smyrna is taken away from Turkey, 17 Mayıs 1919
  6. ^ a.g.e. Cevizoğlu, sayfa 66
  7. ^ a b a.g.e. Cevizoğlu, sayfa 77
  8. ^ a.g.e. Cevizoğlu, sayfa 64-65
  9. ^ Department of the Navy - Naval Historical Center, Burning of the French Transport Vinh-Long, 16 December 1922