Sakarya Meydan Muharebesi
| Sakarya Meydan Muharebesi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi | |||||||
 |
|||||||
|
|||||||
| Taraflar | |||||||
 Yunanistan Krallığı |
 TBMM Hükümeti |
||||||
| Kumandanlar | |||||||
| I. Konstantin General Papulas |
Mustafa Kemal Paşa Fevzi Paşa İsmet Paşa |
||||||
| Güçler | |||||||
| 120.000 er, 3.780 subay, 57.000 tüfek, 2.768 makinalı tüfek, 386 top, 1.350 kılıç, 3.800 hayvan, 600 adet 3 tonluk kamyon, 240 adet 1 tonluk kamyon, 18 uçak[1] | 96.326 er, 5.401 subay, 54.572 tüfek, 825 makinalı tüfek, 196 top, 1.309 kılıç, 32.137 hayvan, 1.284 araba, 2 uçak[1] | ||||||
| Kayıplar | |||||||
| 3.758 ölü, 18.955 yaralı, 354 kayıp[2] | 5.713 ölü, 18.480 yaralı, 828 esir ve 14.268 kayıp[2] | ||||||
|
|||||
Sakarya Meydan Muharebesi Kurtuluş Savaşı'ndaki Atatürk tarafından çok büyük ve kanlı savaş anlamına gelen Melhame-i Kübra ifadesi ile anılan muharebe.[3][4]
Sakarya Meydan Muharebesi Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktası sayılır.[5][6][7][8][9][10][11]İsmail Habip Sevük Sakarya Meydan Muharebesinin önemini, "Viyana’da başlayan çekilme Sakarya’da durdurulmuştur." sözüyle tasvir etmiştir.[2]
Konu başlıkları |
[değiştir] Arka plan
Sakarya Meydan Muharebesi, Anadolu Türk tarihinin en önemli savaşlarından biridir. Yunan General Papulas tarafından Yunan ordularına Ankara'ya harekat emri verilmişti. Savaşı Yunan tarafı kazanırsa TBMM, Sevr Antlaşması'nı kabul etmek durumunda kalacaktı. Öte yandan yirmi dört tümen Rus askeri Kafkaslarda bu savaşın sonucunu beklemekteydi. Savaşı Türklerin kaybetmesi halinde Sevr hızlı bir şekilde uygulamaya geçirilecekti.
[değiştir] Gelişimi
TBMM Ordusu, Kütahya-Eskişehir Muharebelerindeki yenilgisinden sonra cephe kritik bir duruma düşmüştü. Cepheye gelerek durumu yerinde gören TBMM Reisi Mustafa Kemal Paşa ile İcra Vekilleri Heyeti Reisi Fevzi Paşa, Batı Cephesi birliklerinin Yunan ordusuyla arada büyük bir mesafe bırakılarak Sakarya Nehri'nin doğusu'na çekilmesine ve savunmayı bu hatta devam ettirmesine karar verdiler.
Mustafa Kemal Paşa, "Hatt-ı müdafaa yoktur; sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." emrini vererek muharebeyi geniş bir alana yaydı. Böylece Yunan kuvvetleri de karargâhlarından uzaklaşıp bölünmüş olacaktı.
TBMM, 3 Ağustos 1921'de Genelkurmay Başkanı Mirliva İsmet Paşa'yı azlederek, aynı zamanda Başvekil ve Milli Müdafaa Vekili de olan Fevzi Paşa'yı bu makama da atadı.
22 Temmuz 1921'de Sakarya Nehri Doğusu'na çekilmeye başlayan TBMM ordusu, güneyden kuzeye 5'nci Süvari Kolordusu (Çal Dağı güneyinde), 12 nci, l nci, 2 nci, 3 ncü, 4 ncü Gruplar ve Mürettep Kolordu l nci hatta olacak şekilde tertiplendi.
14 Ağustos'ta ileri harekata geçen Yunan ordusu ise, 23 Ağustos'tan itibaren 3'ncü Kolordusu ile Sakarya Nehri doğusundaki TBMM Kuvvetlerini tespit, l'nci Kolordusu ile Haymana istikametinde, 2 nci Kolordusu ile Mangal Dağı güneydoğusunda kuşatıcı taarruza başladı. Fakat bu taarruzlarında başarısız oldular.
Kuşatma taarruzunda başarı sağlayamayan Yunan kuvvetleri, siklet merkezini ortaya kaydırarak savunma mevzilerini Haymana istikametinde yarmak istedi. 9 Eylül'e kadar süren yarma teşebbüsünde de başarılı olamayınca, bulunduğu hatlarda kalarak savunmaya karar verdi.
Kazım Karabekir'in hatıralarında[12] anlatıldığına göre, Mustafa Kemal Paşa 9 Eylül 1921'de geri çekilme emrini verip, Alagöz köyündeki Karargahından Ankara'ya dönmesine[2] rağmen, o sırada Başvekil, Milli Müdafaa Vekili ve Genelkurmay Başkanı olan Fevzi Çakmak Başkomutan'a karşı çıkarak ricat emrini vermedi; tam aksine ertesi gün TBMM ordusuna karşı hücum emrini verdi ve kısa süre sonra Yunan Ordusu geri çekilmek zorunda kaldı.[13]
TBMM ordusu'nun 10 Eylül'de başlattığı genel karşı taarruzla buna da mani olundu. Bu durumda Yunan ordusu için geri çekilmekten başka hal tarzı kalmıyordu. 13 Eylül'e kadar Sakarya Nehri'nin doğusunda tek Yunan askeri kalmadı. Sakarya'dan çekilen Yunan ordusu, Eskişehir-Afyon'un doğusu hattına kadar çekilerek, bu bölgede savunma için tertiplenmeye başladı.
Çekilen Yunan Ordusunu takip amacıyla harekata 13 Eylül 1921 itibariyle süvari tümenleri ve bazı piyade tümenleri ile devam edildi. Yine 13 Eylül 1921' de Grup Komutanlıkları lağvedilerek Batı Cephesine Bağlı 1.,2.,3.,4.,5.Kolordular ve Kolordu Seviyesinde Kocaeli Grup Komutanlıkları kuruldu. Savaş, 22 gün ve gece sürmüş, 100 km uzunluğunda bir alanda cereyan etmiştir. Yunanlılar Ankara'nın 50 km kadar yakınından geri çekilmişlerdir.
Yunan ordusu geri çekilirken Türklerin kullanabileceği hiçbir şey bırakmamak için özen göstermistir. Demiryollarını ve köprüleri havaya uçurmuştur ve birçok köyü yakmıştır.[14]
[değiştir] Muharebe sonrası
Sakarya Meydan Muharebesi sonunda Türk ordusunun zayiatı; 5713 şehit, 18.480 yaralı, 828 esir ve 14.268 kayıp olmak üzere toplam 49.289'dur. Yunan ordusunun zayiatı ise; 3758 ölü, 18.955 yaralı, 354 kayıp olmak üzere toplam 23.007'dir. Sakarya Meydan Muharebesinde çok fazla subay kaybı olduğu için bu Muharebeye “Subay Muharebesi” adı da verilmiştir. Mustafa Kemal Atatürk bu muharebe için "Sakarya Melhame-i Kübrası" yani kan gölü, kan deryası demiştir.[15]
Yunanlılar için geri çekilmek haricinde başka bir seçenek kalmamıştır. Geri çekilirken Türk sivil halkına karşı yaptığı tecavüzler, kundaklamalar ve yağmacılık sonucunda bir milyon üzerinde sivil Türk evsiz ve barksız kalmıştır.[16]
Mustafa Kemal Atatürk ünlü "Hattı Müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. Bu satıh bütün vatandır." sözünü bu savaşa atfen TBMM'de söylemiştir. Savaşın ardından Albay Fahrettin Altay, Albay Kazım Fikri Özalp, Albay Mehmet Selahattin Adil ve Albay Mehmet Rüştü Sakarya, Mirliva (Tuğgeneral)liğe terfi etmişlerdir. Mustafa Kemal'e ise TBMM tarafından mareşallik rütbesi ve gazi ünvanı verilmiştir.
Sakarya Savaşı,Türk Tarihi'nde bir dönüm noktasıdır.
- Sakarya Savaşı'nın kazanılmasıyla,Türk Milleti'nin genel savaşın kazanılacağına olan inancı yerine gelmiştir. İstanbul'da,tüm camilerde Sakarya Şehitlerine mevlütler okunmuştur. O ana kadar, Ankara'ya mesafeli duran İstanbul Basını'nda dahi bir sevinç duygusu oluşmuştur.
- Uluslararası toplumun (özellikle İngiltere'nin) TBMM güçlerine bakışı değişmiş ve Yunanistan, arkasındaki İngiltere desteğini kaybetmiştir.
[değiştir] Üst kademe komutanları
- TBMM Başkanı ve Türk Orduları Başkomutanı: Mirliva Mustafa Kemal Atatürk
- Başvekil ve Genelkurmay Başkanı: Birinci Ferik Mustafa Fevzi Çakmak
- Milli Müdafaa Vekili: Mirliva Refet Paşa
- Batı Cephesi: Komutanı Mirliva Mustafa İsmet İnönü
- 1. Grup: Komutanı Albay İzzettin Çalışlar
- 24. Tümen: Komutanı Yarbay Ahmet Fuat Bulca
- 23. Tümen: Komutanı Yarbay Ömer Halis Bıyıktay
- 2. Grup: Komutanı Albay Mehmet Selahattin Adil
- 4. Tümen: Komutanı Albay Mehmet Sabri Erçetin
- 5. Tümen: Komutanı Yarbay Mehmet Kenan Dalbaşar
- 9. Tümen: Komutanı Albay Sıtkı Üke
- 1. Grup: Komutanı Albay İzzettin Çalışlar
- 3. Grup: Komutanı Mirliva Yusuf İzzet Met
- 7. Tümen: Komutanı Yarbay Ahmet Derviş
- 8. Tümen: Komutanı Albay Kazım Sevütekin
- 15. Tümen: Komutanı Albay Şükrü Naili Gökberk
- 4. Grup: Komutanı Albay Kemalettin Sami Gökçen
- 5. Kafkas Tümeni: Komutanı Yarbay Cemil Cahit Toydemir
- 61. Tümen: Komutanı Albay Mehmet Rüştü Sakarya
- 5. Grup: Komutanı Albay Fahrettin Altay
- 14. Süvari Tümeni: Komutanı Yarbay Mehmet Suphi Kula
- 4. Süvari Tugayı: Komutanı Yarbay Hacı Mehmet Arif Örgüç
- 12. Grup: Komutanı Albay Halit Karsıalan
- 11. Tümen: Komutanı Albay Abdülrezzak sonra Yarbay Saffet
- Mürettep Kolordu: Komutanı Albay Kazım Fikri Özalp
- 1. Tümen: Komutanı Yarbay Abdurrahman Nafiz Gürman
- 17. Tümen: Komutanı Albay Hüseyin Nurettin Özsu
- 41. Tümen: Komutanı Yarbay Şerif Yaçağaz
- 1. Süvari Tümeni: Komutanı Yarbay Osman Zati Korol
- Batı Cephesine Doğrudan Bağlı Birlikler
- 2. Süvari Tümeni: Komutanı Yarbay Ethem Servet Boral
- 3. Süvari Tümeni: Komutanı Yarbay İbrahim Çolak
- Mürettep Tümen: Komutanı Yarbay Ahmet Zeki Soydemir
- 3. Kafkas Tümeni: Komutanı Yarbay Halit Akmansü
- 6. Tümen: Komutanı Yarbay Hüseyin Nazmi Solok
- 57. Tümen: Komutanı Yarbay Hasan Mümtaz Çeçen
[değiştir] Kaynakça
- ^ a b Koçak, Cemil and Akşin, Sina and Tunçay, Mete and Özdemir, Hikmet and Boratav, Korkut and Hilav, Selahattin and Katoğlu, Murat and Ödekan, Ayla (2005) Yakınçağ Türkiye tarihi. Türkiye Tarihi: Çağdaş Türkiye (1908-1980). Cem Tarih Dizisi . Cem Yayınevi, İstanbul, pp. 85-173. ISBN 9754065567
- ^ a b c d "Sakarya Meydan Muharebesi.". Genelkurmay Başkanlığı.. 12 Ağustos 2009 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Türkiye'nin en büyük anıtı Polatlı'da", haber7. 1 Ağustos 2009 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Büyük zafer", tumgazeteler.com. 1 Ağustos 2009 tarihinde erişilmiştir.
- ^ Başkent Ankara - Müzeler - Alagöz Karargah Müzesi
- ^ [1] Doğan Haber Ajansı; POLATLI'DA TARİHİ GÜN; 13.09.2010
- ^ [2]Pusula 64. Sayı; Atatürk'ün Gerçekçiliği; Yunus Emre YILDIRIM
- ^ [3]Hürriyet; Türk tarihinin dönüm noktası 87 yaşında; 13 Eylül 2008
- ^ [4] Polatlı Ticaret Odası
- ^ [5]Ankara Türk Telekom Teknik Ve Endüstri Meslek Lisesi; Polatlı Gezimiz
- ^ [6]Radikal; Altı Ok'a karşı Sakarya!; Efkan Bucak; 17/03/2011
- ^ [7]Milliyet; Karabekir'in kitabıda basılmadan yakılmıştı; Can Dündar; 27.03.2011
- ^ [8]Taraf; Mete Tunçay: Asılacak oğlunu babaya seçtirdiler; Neşe Düzel; 03.03.2010
- ^ Michael Llewellyn Smith "Ionian Vision" Hurst & Company London 1973 ISBN 1-85065-413-1, sayfa 234
- ^ http://www.tsk.tr/8_TARIHTEN_KESITLER/8_8_Turk_Tarihinde_Onemli_Gunler/Sakarya_Meydan_Muharebesi/Sakarya_Meydan_Muharebesi.htm
- ^ Christopher Chant "Warfare of the 20th. Century - Armed Conflicts Outside the Two World Wars" Chartwell Books Inc. New Jersey 1988. ISBN 1-55521-233-6, sayfa 23
- T.C. Genelkurmay Başkanlığı, Türk İstiklâl Harbi - Batı Cephesi Sakarya Meydan Muharebesi ve Sonraki Harekât, IInci Cilt 5. Kısım 2. Kitap, Ankara Generkurmay Basım Evi, 1995.
[değiştir] Dış bağlantılar
 |
Askeri tarih ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
 |
Muharebe ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
