Antep Kuşatması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Antep Kuşatması
Kurtuluş Savaşı Güney Cephesi
AntepGaziler.jpg
9 Şubat 1921'de Antep'in teslimiyle Fransız Ordusuna esir düşen Türkler
Tarih 1 Nisan 1920 - 8 Şubat 1921
Bölge Antep
Sonuç Fransa'nın zaferi
Taraflar
Türkiye Kuva-yi Milliye Fransa Fransa
Komutanlar
Türkiye Kılıç Ali Bey
Türkiye Şahin Bey
Türkiye Şefik "Özdemir" Bey
Fransa Henri Gouraud
Fransa General Quérette
Güçler
Kuşatma başlangıcında:
1.200 silahlı ve 1.400 silahsız savaşçı (toplam 2.600)[1][2]
Kasım 1920 sonu itibariyle:
1.470 silahlı ve 500 silahsız savunucu (toplam 1.970)[3][4]
Teçhizat:[5] 6 makineli tüfek, 3 dağ topu
Toplam kuvvet:[6][7]
20.000 Fransız ve 1.500 Ermeni askeri
Teçhizat:[5]
4 tank, 6 uçak, 11 batarya top (65mm, 75mm, 105mm, 155mm)[8][9], 1.400 hayvan, 1 Sahra Hastanesi
Kayıplar
6.317 ölü (çoğu sivil)[10][11] Fransız kaynakları: toplam 1.200 ölü asker[12][8]

Antep Kuşatması, Kuva-yi Milliye ile Fransa arasında olan, Kuva-yi Milliye'nin 10 ay süren direnişinin ardından 9 Şubat 1921 tarihinde şehrin Fransızların eline geçmesiyle sonuçlanan kuşatma. Kuşatma sırasında Fransız ordusu 70.000-80.000 kadar top mermisi ile şehri bombardımana tutması sonucu 8.000 bina harap oldu ve bir o kadar bina da hasar gördü.[11][13] 6.000 üzerinde Türk (çoğu sivil) öldü.[13]

Arka plân[değiştir | kaynağı değiştir]

İngiliz işgali[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizler mütarekeden hemen sonra 1 Kasım 1918'de Irak'taki güçlerini toplayarak Musul'a girdiler. 6 Aralık'ta bir Hint taburu ve İngiliz süvari bölüğü Kilis'i işgal etti. İdadi binasına yerleştiler ve bütün haberleşmeyi denetim altına aldılar. Bu arada mütarekenin sonunda Kilis'e dönen Ermeniler, Müslüman halka düşmanca bir davranış içine girdiler. Ermenilerin de desteği ile İngilizler halka baskı yapıyorlardı. Antep bölgesinde toparlanan Ermenilerin birçoğu da diğer bölgelerden kaçan, memleketine dönemeyen kişilerden oluşmuştu. Yabancılarla birlikte Ermeni mevcudu Türk mevcudunu aşmıştı. İngiliz askerleri Antep'e 17 Aralık 1918'de girdiler. İşgal birliği süvariler için yem ihtiyacını karşılamak maksadı ile geldiklerini açıklamışlardı. Ancak esas sebep bu gibi gözükmüyordu. 23 Ocak 1919'da il hükümet konağı İngilizler tarafından işgal edildi. Şehrin ileri gelenleri ve aydınları çeşitli bahanelerle Halep ve Mısır'a sürülüyordu. 15 Mart 1919'da onbeş gün süre ile dükkan kapama ve sokağa çıkma yasağı uygulandı.Kilis ve Antep halkı bu işgale karşı boyun eğmeyip protesto mektubu hazırladılar.

Antep'te işgali kınayan bir miting düzenlendi.Mitingde konuşan Belediye Başkanı Lütfi Bey halkın bu işgali kabul etmediğini haykırdı. Mitingin hemen ardından Bülbülzade Hacı Abdullah Efendi'nin önderliğinde "Cemiyet-i İslamiye" teşkilatı kuruldu.

Fransız işgali[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizlerin Antep'i işgali yaklaşık 1 yıl sürdü. Fransızlar bu duruma tepki gösterdiler. 1919 Eylül'ünde yapılan antlaşmayla İngilizler Musul üzerindeki "nezaret hakkı"ndan vazgeçtiler. Önce Suriye'yi,daha sonra da Antep,Urfa ve Maraş'ı boşalttılar. Sonrasında Fransız birlikleri 29 Ekim 1919'da Kilis'i,5 Kasım 1919'da da Antep'i işgal ettiler. İşgale katılan Fransız askerleri arasında,bölgeden daha önce göç eden Ermeniler de vardı.İşgal sırasında Fransızlar Senegalli askerlerden oluşan avcı bölüklerini de kullandılar. Antep halkı Fransızların Adana'da Türk halkına yaptıkları zulüm ve işkenceyi iyi bildikleri için işgale tepki gösterdiler. Fransızlar bu duruma aldırmadıkları gibi resmi binalara Türk bayrağının çekilmesini de yasakladılar.

Kapılara,bölgenin adının "Klikya"olarak değiştirildiğini bildiren yazılar astılar. Bir Ermeni tercüman eşliğinde Fransızların Akyol Karakolu'ndaki Türk bayrağının indirilmesi Antep halkı üzerinde bomba tesiri yaptı. Bu baskılara karşı Diyarbakır 13.Kolordu Komutanı Miralay Ahmet Cevdet Bey de tepki gösterdi.Ard arda protesto mektupları yolladı. Bundan sonra Mehmet Kamil adlı küçük bir çocuğun annesini Fransız askerlerinin sarkıntılık etmesinden korumak için uğraşırken askerler tarafından şehit edildi.Halk bu olaya büyük tepki gösterdi.Fransız komutan Saint Mari katillerin yakalanacağını haber verdi ve Kamil'in babasına kan parası teklif ettiyse de babası Ökkeş Ağa teklifi reddederek;"Oğlum şehit edildi.Milletim intikamını alacaktır.Ben çocuğumu para ile satacak vicdansız bir baba değilim"karşılığını verdi.(Şehit Kamil Olayı)

4 Eylül 1919'da yapılan Sivas Kongresi'ne Antep adına Kara Vasıf Bey katıldı.Buradaki cemiyetlerin birleşmesi kararından sonra "Cemiyet-i İslamiye","Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Antep Şubesi" adını aldı.Cemiyet Aralık 1919'a kadar bölgedeki tüm Müslüman halkı üye olarak kaydetmişti. Bu arada Pazarcık'a gelen Kılıç Ali ile de temas halinde bulunuluyordu.

30 Aralık 1919'da Antepliler,Ermeni ve Fransızlara karşı büyük bir gövde gösterisi yaptılar.O zamanki Fransız karargahının önünden geçerek belediye binası önünden başlayan yürüyüşü tekrar burada bitirdiler. Şehirde savaş havası hakimdi.Türk mahallelerinde kalan Ermeniler taşınıyorlardı.

Fransız işgalinin akabinde

  1. Şahinbey Savaşları
  2. Karayılan Savaşları
  3. Akbaba Savaşları
  4. Mütareke(ateşkes) isteği
  5. İkinci Savaş Dönemi
  6. Karatarla Camii Toplantısı
  7. Son Savaş
  8. Şehrin Teslimi
  9. TBMM Tarafından "Gazilik" ünvanı verilmesi
  10. İşgal Günleri ve Şehrin Kurtuluşu

Kuşatma ve sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Fransa'nın 1 Nisan 1919'daki Antep'i işgal etmesinden sonra, 1920 yılının Nisan ayı başında Türk Milli kuvvetleri kentte bir ayaklanma başlatarak Fransızlara karşı direnişe geçti. Şehrin denetimini ele geçirerek Fransız askerlerini Antep'ten çıkardı. Bunun üzerine Fransa Suriye'den de getirdiği yeni kuvvetlerle Antep şehrini kuşattı. 10 ay süren kuşatma sırasında Antep'e erzak ve mühimmat yardımı yapılamadı. Şehirde açlık ve susuzluk en üst seviye çıktı. Bunun üzerine 9 Şubat 1921 tarihinde şehir Fransa birliklerine teslim oldu.

Batı Cephesi'nde Yunanlılara karşı Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasından sonra Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması ile Fransa bölgeyi TBMM'ye geri verdi. Böylece Antep tek mermi atmadan geri alınmış oldu.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ajun Kurter: Türk Hava Kuvvetleri tarihi (Sayı 5), Hava Kuvvetleri Komutanlığı, 2009, sayfa 337
  2. ^ Ayhan Öztürk: Milli Mücadele'de Gaziantep, Geçit yayınları, 1994, sayfa 93
  3. ^ İbrahim Artuç: Kurtuluş Savaşı'nın zorlu yılları, Kastaş A. Ş. Yayınları, 1988, sayfa 162
  4. ^ Uğurol Barlas: Gaziantep'in yakın tarihi üzerine araştırmalar, Hilmi Barlas Eğitim Vakfı, 2006, sayfa 24
  5. ^ a b Kilis'in Antep Müdafaasındaki Yeri, Atatürk Araștırma Merkezi: Atatürk Araștırma Merkezi Dergisi, Number 31, Edition: 11, 1995 (Türkçe)
  6. ^ a.g.e. Uğurol Barlas, 2006, sayfa 24-25
  7. ^ Celâl Erikan, Rıdvan Akın: Kurtuluş Savaşı tarihi, Türkiye İ Bankası Kültür Yayınları, 2008, ISBN 9944884472, sayfa 188
  8. ^ a b Ömer Asım Aksoy: Halkevi Konuşmaları, C.H. Partisi Basımevi, 1938, sayfa 174
  9. ^ Gaziantep il yıllığı, 1968, Ayyıldız Matbaası, 1969, sayfa 101
  10. ^ Mehmet Önder: Efsane, destan ve öyküleriyle Anadolu kentleri, Milliyet Yayınları, 1989, sayfa 223
  11. ^ a b Osman Bulut: Farklı Tarih Dergisi, 4. Sayı, sayfa 1-2
  12. ^ Fikret Arit: Küçük fedailer, Türkiye Yayinevi, 1962, sayfa 69
  13. ^ a b Hulûsi Yetkin: Gaziantep Türkçülüğünün bayrak şehidi Şahin Bey, Gaziantep Kültür Derneǧi Kitap ve Buroṣür Yayinlari, 1970, sayfa 84