Kuzey Dakota

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kuzey Dakota Eyâleti
Eyalet Bayrağı Kuzey Dakota Eyalet Damgası Kuzey Dakota
Kuzey Dakota'nın Bayrağı Kuzey Dakota'nın amblemi
Kuzey Dakota eyaletinin ABD içindeki yeri
ABD'nin eyaletleri
Başkent Bismarck
En büyük kent Fargo
Vali John Hoeven (R)
Yüzölçümü
 -Toplam Yüzölçümü 183.272 km²
 - Kara 178.839 km²
 - Su 4.432 km² (2,4%)
Nüfus (2000)
 - Toplam Nüfus 642.200 (47'nci)
 - Nüfus yoğunluğu 3,59 /km² (47'nci)
Eyalet olarak kabul edildiği
 - Tarih 2 Kasım 1889
 - Sıra 39'uncu
Koordinatlar
Enlem 45°55′K ile 49°00′K arası
Boylam 96°33′B ile 104°03′B arası
Genişlik 340 km
Uzunluk 545 km
Saat dilimi Central: UTC-6/-5 (kuzeybatı ve doğu)
Mountain: UTC-7/-6 (güneybatı)
Rakım
 - En yüksek nokta (White Butte) 1.069 m
 - Ortalama Yükseklik 580 m
 - En alçak nokta (Red River) 229 m
Kısaltmalar
 - ABD posta kısaltması ND
 - ISO 3166-2 US-ND
Web sayfası www.nd.gov

Kuzey Dakota, Amerika Birleşik Devletleri'nin Kanada sınırı boyunca uzanan, ülkenin Ortabatı eyaletlerilerinden birisidir. Eyaletin komşuları kuzeyde Kanada, doğuda Minnesota, güneyde Güney Dakota ve batıda Montana eyaletleridir..[1] Kuzey Dakota Birleşik Devletlerin büyüklük açısından 19. Eyaleti olmasına rağmen en az nüfusa sahip 3. eyaletidir. Kuzey Dakota, Dakota bölgesinin Kuzey bölgesinden oluşturulmuş bir eyalettir ve 2 Kasım 1889 tarihinde ABD’ne kabul edilmiştir.

Eyaletin Başkenti Bismarck, en büyük şehri ise Fargo'dur. Grand Forks ve Fargo'da devlet üniversiteleri bulunur. Hava kuvvetlerinin Minot AFB ve Grand Forks AFB isimli 2 hava üssüne ev sahipliği yapmaktadır.

Eyalet on yılı aşkın süredir güçlü ekonomisiyle dikkat çekmektedir. İşsizlik oranı ülke ortalamasının altındadır. Ekonomik gelişimde Eyaletin Batı kısmında yeralan Bakken Petrol bölgesi, teknoloji ve servis sektörlerindeki gelişim rol almaktadır. 2011 Haziranında meydana gelen sel felaketi Minot'ta maddi hasara yol açmıştır. Kuzey Dakota'da bu zamana kadar hiç deprem olmamıştır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota Haritası

Kuzey Dakota Birleşik Devletler'de Büyük Düzlük ve Yüksek Düzlük olarak tanınır. Eyaletin Minnesota ile olan doğu sınırını Kızıl Nehir oluşturur. Güneyinde Güney Dakota eyaleti, Batısında Montana eyaleti ve Kuzeyinde Kanada'nın Saskatchewan ve Manitoba eyaletleri yer alır. Eyalet Kuzey Amerika kıtasının coğrafi olarak tam ortasında yer almakta ve bu özelliği Rugby Şehrinde bir taş sembol ile belirtilmektedir. 70.762 mil kare (183.273 km2)[2] ile ülkenin en büyük 19. Eyaletidir.[3]

Eyaletin Batı yarısı engebeli Büyük Düzlüklerden oluşur. Kuzey bölgesindeki Kırgıbayır oluşumları batıdaki Missouri Irmağına kadar sürer. Eyaletin en yüksek noktası 1,069 metre yüksekliğindeki Beyaz Butte'dır. Theodore Roosevelt ulusal parkı[4] kırgıbayır oluşumları bölgesindedir. Bölgede bol miktarda Ham petrol ve Linyit kömürü yatakları bulunur. Garrison barajının gölü olan Sakakawea gölü Birleşik Devletler'in en büyük 3. insan yapısı gölüdür.

Eyaletin doğusunda Kızıl Nehir vadisi yer alır ve bunun altında Agassiz Buzul gölü bulunur. Kıvrılarak Winnipeg gölüne akan Kızıl nehir bölgenin bereketli topraklarını beslemekte ve büyük çaplı tarımsal faaliyetlere olanak tanımaktadır. Yine doğuda yer alan Devils gölü eyaletin en büyük doğal gölüdür.[5]

Eyaletin doğu kesimleri genellikle düz olmakla birlikte batı bölgelerde pek çok dağ ve tepe bulunur. Eyaletin büyük kısmı otlaklarla kaplıdır. Eyalet genelinde tarım yapılmaklar birlikte tarım batı ve orta bölgelerde doğuya nazaran biraz seyrektir. Pembina Gorge, Killdeer dağları, Turtle dağları, Devils gölü etrafındaki tepeler, McHenry County ve Sheyenne vadisi boyunca ormanlık alanlar yer almaktadır

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota, Kıtanın kuzeyinde hakim olan yazları sıcak ve kışları soğuk iklim etkisindedir. Yağmur, dolu, kar, kar fırtınaları, fırtına, kasırga ve kutup cephe sistemlerine rastlanmaktadır. Yıllık ortalama yağış miktarı kuzey batıda 360mm, güney doğuda 560mm'dir.[6]

İlkbaharda sıklıkla Kanada'ya doğru akan Kızıl nehirdeki buzların sıkışmasndan dolayı sel yaşanır. Buzların erimesi sebebiyle nehrin güney kısımlarında akış kuzeye nazaran daha erken başlar.[7] Eyaletteki en yıkıcı sel felaketi 1997 yılında meydana gelmiştir.[8]

Amerika Akciğer Derneği 2009 yılında Fargo'yu Birleşik devletlerin en temiz havasına sahip şehri seçti ve A dereceli ilan etti.[9][10]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa'lıların Kuzey Dakota'ya gelmesinden önce bölgede binlerce yıldır Amerika Yerlileri yaşıyordu. Bölgeye ilk gelen Avrupalı 1738 yılında Amerikalı Mandan yerlilerinin köylerine keşif düzenleyen Fransız-Kanada'lı tüccar La Vérendrye'dir.Kabilelerle yapılan ticaret anlaşması sayesinde Avrupalılar ve Amerika yerli kabileleri nadiren karşılıklı ticaret yapıyorlar ve iletişim içerisine giriyorlardı fakat 1804 yılında düzenlenen Lewis ve Clark Seferleri sırasında Kuzey Dakota’ya girilmesi sebebiyle sıklıkla iletişime geçilmiş ve bu sebeple Yerli Kabileler Fransızların ve sonrasında İspanyolların bölgelerinde hak iddia edecekleri endişesine kapılmıştır..[11]

Yerleşimciler, Milton 1898

Kuzey Dakota’nın büyük kısmı Louisiana'nın satın alımı anlaşmasıyla, ufak bir kısmı da 1818 Anlaşmasıyla Birleşik Devletler topraklarına dâhil edilmiştir. Bu anlaşmalarla satın alınmış bir kısım toprak Minnesota ve Nebraska’ya dâhil edilmiştir. Dakota bölgesi 2 Mart 1861 tarihinde yapılan düzenlemeyle Kuzey ve Güney Dakota Eyaletlerinin yanı sıra Wyoming ve Montana arasında paylaştırıldı.[12] 19. Yüzyılın sonlarına dek bölgede seyrek bir yerleşim vardı fakat Demiryollarının bölgeye ulaşması sonrasında bölgede arazi satışları süratle arttı. Başkan Grover Cleveland tarafından 22 Şubat 1889 tarihinde “1889 etkinleştirme yasası” senatodan geçti ve bu yasayla Kuzey Dakota, Güney Dakota, Montana ve Washington’un Eyalet olma yolu açıldı. Başkan Cleveland’ın halefi Benjamin Harrison yönetiminde 2 Kasım 1889 tarihinde resmen imzalanan bildiriyle Güney ve Kuzey Dakota Birleşik devletlere kabul edildi. Öncesinde iki eyalet arasındaki rekabet hangisinin Birleşik devletlere önce kabul edileceği ikilemini yarattı. Başkan Harrison Birleşik Devletler sekreteri James G. Blaine’e kabul evraklarını karıştırmasını ve hangisini önce imzaladığını bilemeyeceği şekilde kapatarak kendisine imzaya sunulmasını emretti. Bu sebeple hangi Dakota’nın Birleşik Devletlere önce kabul edildiği kimse tarafından bilinmemektedir. Buna rağmen alfabetik olarak önde olma sebebiyle Kuzey Dakota , Güney Dakota’nın önünde listelenir.

1. Dünya savaşı sonrasında buğday çiftçileri özelliklede Norveçli olanlar arasında sol görüş odaklı partiler üstü radikal bir hareket meydana geldi. (NPL hareketi). Daha sonra Demokrat Partiyle birleşen bu oluşumun amacı Kuzey Dakotayı Eyalet dışındaki bankaların ve şirketlerin hakimiyetinden uzak tutmaktı. Hareket ayrıca eyalet bankasını kurmayı, Kuzey Dakota Un fabrikası ve silosunu kurmayı (halen varlıklarını sürdürmekteler) ve Eyalet demiryolarını (sonrasında Soo Line Railroad firmasına satıldı) kurmayı hedeflemişti. Aynı dönemde çıkan yasalarla bankaların ya da şirketlerin tarım arazisi olarak belirlenmiş arazilerin mülkiyetini almaları engellendi. Halen yürürlükte olan bu yasalar Eyalet ve Federal mahkemeler tarafındanda onaylanmış olup, tarım arazisi ilan edilmiş bir yerin Bankalar ve Finans kuruluşları tarafından ipotek edilmesini, mülkiyetini, rehin alınmasını neredeyse imkansızlaştırmıştır.

28 Aralık 1930 tarihinde meydana gelen yangında eyalet kongre binası yandı ve yerine bugünkü Kongre binası inşaa edildi.1950'lerde Federal hükümetin inşaat projeleri devreye aldı ve Garrison Barajı ile Minot ve Grand hava üsleri inşaa edildi. 1980'lerde petrol fiyatlarının artışı Eyaletin batısında yeralan petrol yataklarının işlenmesini karlı bir hale getirdi.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota Nüfus Yoğunluğu Haritası

Birleşik Devletler Nüfus Sayımı Bürosu 1 Temmuz 2011 itibarıyla Kuzey Dakota'nın nufusunun 683.931 olduğunu açıklamıştır. Eyalet nüfusu 2010 sayımı itibarıyla %1.69 artış göstermiştir.

1870 yılında 2000'den az olan nufus, 1930 yılında 680.000'e ulaşmıştır. Sonrasında büyüme yavaşlamıştır. Nüfus 1970 yılı sayımında 617.761, 2000 sayımında ise 642.200 olarak açıklanmıştır. Eyaletin Yaş ve Cinsiyet oranları Ülke ortalamaları seviyelerindedir. Kuzey Dakota nüfusu Wells County ve çevresinde yoğunlaşmıştır

Göç[değiştir | kaynağı değiştir]

1923 yılından 21. yüzyılın başlarına kadar üniversite eğitimi görmüş genç nüfusta büyük düşüş yaşanmıştır. Tarım ile geçinen aileler yaşanan maddi sıkıntılar sebebiyle kırsal alandan, kensel alanlara iş bulma amacıyla göçmüşlerdir.Üniversite eğitimli nüfustaki düşüşün sebebi ise Eyalette eğitim seviyelerine uygun iş imkanlarının bulunmamasıdır. Kalifiye iş güçü ihtiyacını ve yüksek teknolojiyi destekleyen ekonomik programlar uygulanmak istenmiş fakat döneminde birçok tartışmayıda beraberinde getirmiştir. Son on yılda ise petrol sektöründeki gelişim sayesinde göç alınmaya başlamıştır.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyalette İngilizce'nin yanı sıra %2.5 oranında Almanca konuşulmaktadır.

Fargo Şehir Merkezi 2007

Etnik dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota'lıların büyük kısmı Kuzey Avrupa Kökenlidir. 2009 yılı itibarıyla ilk 7 Köken grubu aşağıdaki şekildedir.

Alman: 47.2% (305,322)
Norveçli: 30.8% (199,154)
İrlandalı: 7.7% (49,892)
İsveçli: 4.7% (30,194)
Rus: 4.1% (26,642)
Fransız: 4.1% (26,320)
İngiliz: 3.9% (25,331)

Kuzey Dakota Eyalet Başkenti Bismarck

2010 itibarıyla Irk ve Etnik dağılım komposizonu ise şu şekildedir :

Beyaz: 90.0%
Amerika Yerlisi: 5.4%
İspanik veya Latin Amerika 2.0%
Siyah veya Afrika kökenli siyah: 1.2%
Asya: 1.0%
Pasifik adaları: 0.1%
Diğer: 0.5%

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota Birleşik Devletler'de kişi başına en fazla kilise düşen eyalettir. 2001 yılında yapılmış bir ankete göre eyaletin %35'i Lüterci Hristiyan, %30'u Katolik Hristiyan'dır. Ayrıca %7 Metodist Hristiyan, %6 Baptist Hristiyan, %3 Tanrı Birliği, %1 Yehova Şahitleri inancındadır. Belirtilmemiş diğer hristiyan inanışlarla (%3) birlikte (Protestanlık, Mormonluk gibi) hristiyan inanışı %86'ya ulaşmaktadır. İslam, Musevi, Hindu ve Budist inanışlar nüfus içerisinde %4'dür. 2000 yılı verilerine göre eyalette 920 Müslüman ve 730 Yahudi yaşadığı tahmin edilmektedir. Ankete %3 Ateist cevabı verilmiş ve ankete katılanların %6'sı cavap vermeyi reddetmiştir.

2000 yılı değerlerine göre Roma Katolik Kilisesine 179.349 kişi, Evangelist Lüterci Kilisesine 174.554 kişi, Missouri Nehri-Lüterci Kilisesine 23.720 kişi kayıtlıdır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Kızılderili Varlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota'da çok fazla Kızılderili yaşar. Powwows etkinlikleri ( ya da Pow-wows) kızılderili kültürünün önemli bir bölümünü meydana getirir. Kızılderili tarihi boyunca özellikle bahar aylarının başlarında yeni hayatın başlangışı olarak powwows etkinlikleri düzenlendi. Bu etkinlikler sayesinde Kızılderili kabileleri birlikte dans etme, şarkı söyleme şansı buldular ve yine bu sayede eski dostlarıyla buluşmanın yanı sıra yeni arkadaşlıklar edinme fırsatı buldular. Powwows etkinliklerinin birçok kabile açısından dini önemide bulunmaktadır. Bugün Powwows etkinlikleri hala kızılderili kültürünün bir parçası olup hem kızılderililer hemde kızılderili olmayan kişiler tarafından kutlanmaktadır. Eylül aynında Bismark'ta yapılan Uluslararası Birleşmiş Kabileler Powwows'u Birleşik devletlerdeki en büyük Powwows etkinliklerinden birisidir.

Powwows etkinliklerinde dansçıların özel kıyafetleriyle dans ederek yaptıkları bir geçit töreni olur. Erkek dansçılar boncuklar ve renkli kartal tüyleriyle süslenmiş saçaklı kıyafetler giyerler. Bayan danscılar ise kumaş örtü örtünüp, boncuklu makosan ayakkabılar giyip ve mücevherler takarlar. danslara herkes hatta seyirciler bile katılırlar.

Norveç ve İzlanda'nın etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

1870'lerde Avrupa'dan birçok Norveç'li göçmen Kuzey Dakota'nın kuzey doğu bölgesine özelliklede Kızıl Nehir yakınlarına yerleşmeye başladı. İzlanda'lılarda Kanada üzerinden gelmeye başladılar. Pembina Kasabası birçok Norveç'liye evsahipliği yaptı ve Norveçliler bu civarda aile çiftlikleri kurarak çalışmaya başladılar. Bölgede sayıca çok az olmalarına rağmen Lüterci kiliseyi ve okullarını kurdular. Kendilerine has olan bazlama benzeri lefse ve kurutulmuş balık lutefisk yemekleri vardır. Kıtanın en büyük İskandinav etkinliği olan Norsk Hostfest her eylül ayında Minot'ta kutlanır.

Pembina kasabasındaki Izlanda eyalet parkı ve her yıl düzenlenen İzlanda festivali Izlanda göçünü yaşatmaktadır. Bu festivalde geleneksel dokuma teknikleri, gümüş işleme sanatları ve ağaç işlemeciliği yaşatılmaktadır. Izlanda kökenli torf çatılı geleneksel evleri parklarda yaşatılmaktadır.Tamamen ahşaptan yapılmış Stave Kilise'si Minot şehrindedir.

Norveç kökenliler Minot nüfüsunun %32.3'ünü , Eyalet nüfusununsa %30.8'ini oluşturular.

Rusya'dan göçen Almanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok nesildir Rusya'da yaşayan Almanlar 19. yüzyılda hallerinden memnun değillerdi. Bu sebeple 1900'lü yılların başlarında 100.000 civarında Rusya kökenli Alman Güney ve Kuzey Dakota'ya, Kansas'a ve Nebraska'ya yerleşti. Yerleşimlerle birlikte Kuzey Dakota'nın Güney-Orta kısmı "Rusya kökenli Almanlar üçgeni" diye anılmaya başladı. 1910 yılında Kuzey-Orta Kuzey Dakota'da 60.000civarında Alman yaşıyordu. Lüteryan ve Roma Katolik meshebine bağlı olan bu Almanlar halen atalarının birçok geleneğini yaşatmaktadırlar. Tarımsal alanda faaliyet gösterdiler. Mezarlarda kullanılan dövme demir haçlar Almanlar'ın Birleşik Devletler'e getirdikleri bir sanattır.

Güzel Sanatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota'ın büyük Güzel Sanatlar müzeleri ve mekanları Chester Fritz oditoryumu, Empire sanat galerisi, Fargo Tiyatrosu, Kuzey Dakota güzel sanatlar müzesi ve Plains sanat müzesidir. Bismarck-Mandan Senfoni Orkestrası, Fargo-Moorhead Senfoni orkestrası, Greater Grand Forks Senfoni orkestrası, Minot Senfoni orkestrası ve Great Plains Harmoni korosu ise Eyalette konserler veren profesyonel ve yarı-profesyonel müzük topluluklarıdır.

Eğlence[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok değişik türde müzik yapan Kuzey Dakota'lı müzisyenlerden bazıları Blues gitaristi Jonny Lang, Country müzik solisti Lynn Anderson, Caz ve geleneksel pop solisti ve söz yazarı Peggy Lee, Big Band lideri Lawrence Welk ve pop müzik solisti Bobby Vee'dir. Kuzey Dakota ayrıca ulusal ölçekte tanınan 2 hint-rock grubunun memleketidir : GodheadSilo ( Fargo kökenli olup, sonrasında Washington, Olympia'ya taşınmıştır.) ve June Panic ( Fargo kökenli)

Ed schultz Ülke genelinde yapmış olduğu "The Ed Schultz Show" adlı radyo programıyla ve MSNBC'de yaptığı "The Ed Show" programıyla tanınmaktadır. Josh Duhamel Emmy ödülü kazanmış aktörlerindendir. Nicole Linkletter ve CariDee English "Amerikas Next Top Modal" yarışmasını kazanmıştır. Kellan Lutz ise birçok filmde rol almıştır.

Popüler Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota mutfağı Alman ve Norveç mutfağından çok etkilenmiştir. Knoepla çorbası ( tavuk ve köfteden yapılır), Lutefistk ( bir balık yemeği), Kuchen ( bir tür pay) Lefse ( bir tür gözleme), Fleischkuekle ( yağda kızartılmış biftek) Strudel ( çeşitli malzemelerle yapılan bir tür pasta-börek) birkaç örnek olarak sayılabilir.

Birleşik Devletler'de kişi başına düşen en çok kiliseye sahip olmaları sebebiyle, ülke genelinde en çok kiliseye giden nüfusa sahiptirler.

Avcılık ve Balıkçılık Eyaletin en popüler hobilerindendir. Buzda balık yakalama, rakun avcılığı ve moto-ski kışın yapılan popüler aktivitelerdir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota'ya özel 25 centlik kolleksiyon parası

Tarım endüstrisi eyaletin en büyük endüstrisi olmakla birlikte petrol ve gıda işlemede sanayide önemli yer tutmaktadır. 2005 yılı GSMH 24 Milyar dolardır. 2006 yılında kişi başına düşen 33.034.- USD gelirle ülke genelinde 29. sırada yer almaktadır. Kuzey Dakota 2002-2004 yıllarında 39.594 USD ortalama hane geliriyle 37. sırada yer almaktaydı. Ülke genelinde kendi eyalet bankasına sahip tek eyalettir.

2010 eylül verilerine göre ülkede işsizlik oranının en düşük olduğu eyalettir (%3.7) ve bu oran 1987 yılından beri %5'in altındadır. 2010 sonu itibarıyla kişi başına düşen gelirde ülke çapında 17. sıraya yükselerek 10 yıllık süreçte 38. sıradan bu noktaya ulaşıp, en büyük gelişimi sağlayan eyalet olmuştur.

Tarım[değiştir | kaynağı değiştir]

Traill County'de ki Ayçiçeği tarlaları

Eyaletin en eski endüstri kolları kürk ticareti ve tarımdır. Nüfusun %10'dan azı tarım sektöründe istihtam edilmekte olup bu nüfus eyaleti ülke genelinde üretilen mahsulde 9. sıraya, tarımsal ürünlerde ise 18. sıraya getirmektedir. Eyaletin %90'ı tarımsal arazidir ve bu 111.000 km2 ye tekabül ederek Kuzey Dakota'yı Birleşik Devletlerin 3. büyük tarımsal araziye sahip eyaleti haline getirmektedir. 2002-2007 yılları arasında eyalette ekili tarım yapılan araziler 4000 km2 artış göstererek ülkede ekili alanı artan tek eyalet olmuştur. Bu zaman aralığında 7300 km2 lik alanda soya fasulyesi ve mısır üretimi başlatılmış ve yine bu değişiklikle ülkede en büyük tarımsal ürün tipi değişikliği yaşanan eyalet olmuştur.

Eyalet birçok hububatta ülkenin en büyük üreticisi konumundadır. Arpa (ülke üretiminin %36'sı), makarnalık durum buğdayı (ülke üretiminin %58'i), Kırmızı buğday (ülke üretiminin %48'i), Yulaf (ülke üretiminin %17'si), tüm buğday üretiminin (ülke üretiminin %15'şi), Kara buğday üretiminde ise %20 üretimle ülkede 2. sıradadır. 2007 yılı itibarıyla mısır en fazla tarımı yapılan bitki olup Birleşik devletlerin tüm tarımsal üretiminin %2'sine denk etmektedir.

Eyalet birçok yağlık bitkide lider konumdadır. Kanola bitkisi (ülke üretiminin %92'si), keten tohumu (ülke üretiminin %94'ü), Ayçiçeği (ülke üretiminin %53'ü), Aspir (ülke üretiminin %18'i), Hardal bitkisi (ülke üretiminin %62'si). Soya fasulyesi de 2002-2007 yılları arasında kaydedeğer artış kaydetmiştir.

Red River vadisinde yetiştirilen şeker pancarı Birleşik Devletler'in 2. sırasındadır. Eyalet ayrıca ülkedeki en büyük bal, kuru bezelye, fasulye ve mercimek üreticisidir. Patates üretiminde ise 3. sıradadırlar.

Enerji[değiştir | kaynağı değiştir]

Enerji sektörü eyalet ekonomisine büyük katkıda bulunmaktadır. Eyaletin batısında yer alan linyit rezervlerinin %90'ı elektrik üretiminde kullanılır ve komşu eyaletlere satılır. Kuzey Dakota, Birleşik Devletler'in en büyük ikinci Linyit üreticisi durumundadırlar.

1951 yılında Tioga yakınlarında petrol bulunmuştur ve petrol üretimi 1984 yılı itibarıyla yıllık 53.000.000 varil üretim hacmine ulaşmıştır. Sonrasında Bakken bölgesinde keşfedilen iyileştirilebilir petrol rezervleri (400 Milyar varil) bu üretim potansiyelini çok fazla arttırmıştır. Bulunan rezerv Arktik bölgede bulunan rezervlerden 25 kat fazladır. 2008 yılında yayınlanan bir raporda bulunan bu iyileştirilebilir petrol kaynağının 3 milyar varil ile 4.3 milyar varil ham petrole denk geldiği raporlanmıştır.

Williston, Tioga, Stanley ve Minot-Burlington bölgelerinde petrola dayalı büyü bir büyüme yaşanmaktadır. 2010 verilerine göre eyalet 355.000 varil / gün üretim ile Birleşik Devletler'in en büyük 4. petrol üreticisi eyaleti konumundadır ve bu üretim 2007 yılıyla kıyaslandığında 3 kat fazladır.

Great Plain (büyük düzlük) bölgesi rüzgar enerjisi potansiyeli sebebiyle "Suudi Arabistan" olarak adlandırılır. Rüzgar vasıtasıyla elektrik üretimi eyaletteki çok uygun hızda esen rüzgar sebebiyle ( 16 km/saat) çok uygun ve ekonomiktir.

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyalet turizm açısından önemli bir aktiviteye sahip değildir ve Birleşik Devletlerin en az ziyaret edilen eyaletidir. Theodore Roosvelt Ulusal Parkı en popüler ziyeretci noktasıdır. Yılda 475.000 kişi tarafından ziyaret edilmektedir. Norsk Høstfest festivali Kuzek Amarika'nın en büyük İskandinav festivalidir. Medora Müzikali ve Eyalet Fuarı diğer kaydadeğer turistik aktivitelerdir.

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota, eczanenin en az %51 hissesinin eczacı tarafından sahip olunması gereken tek eyalettir. Bu sebeple Wal-Mart, Target, Walgreens gibi mağazalardan reçeteli ilaç almak mümkün değildir.

Taşımacılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota eyaletinde taşımacılık Kuzey Dakota Ulaştırma Bakanlığı tarafından kontrol edilmektedir. Ana otoyollar Interstate 29 ve Interstate 94 tür ve bu yollar Fargo şehrinde kesişmektedir. Eyalet otoyolları ekstrem hava şartlarına dayanabilsin diye asfalt yerine tamamıyla beton yapılmıştır. Eyalettin demiryolları iki büyük şirket tarafından işletilmektedir. Bunlar BNSF ve Kanada Fasifik Demiryolları'dır. Daha ünce bu şirketler tarafından işletilen bazı hatlar ise diğer demiryolları şirketleri tarafından işletilmektedir.

Fargo şehrindeki Hector Uluslararası Havalimanı, Grand Forks'da ki Grand Forks Uluslararası Havalimanı, Bismark'da ki Bismarc Havalimanı ve Minot'ta ki Minot Uluslararası Havalimanı başlıca havalimanlarıdır.

Amtrak firmasının Empire Builder isimli ülkeyi boydan boya kateden treni eyaletten geçer. Fargo, Grnd Forks, Minot ve 4 istasyonda durur. Greyhound ve Jefferson otobüs firmaları şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmeti verirler. Şehiriçi halk taşımacılığı ise sadece otobüsler ile yapılmaktadır.

Hukuk Sistemi ve Devlet işleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşik Devletler'ler de olduğu gibi Kuzey Dakota'da da güç yasama, yürütme ve yargı şeklinde dağıtılmıştır. Eyalet Birleşik Devletlerde bu prensibi kabul eden (1898) ilk eyalet olma özelliğine sahiptir.

Yürütme[değiştir | kaynağı değiştir]

Yürütmenin Başı Vali'dir. Şu anki vali Cumhuriyetçi Jack Dalrymple 7 Aralık 2010 tarihinde bu göreve atandı. Salefi John Hoeven bu koltuğu Birleşik Devletler Senatosuna seçildiği için bırakmıştır. Vali Yardımcısı aynı zamanda Eyalet Senato Başkanlığı görevinide yürüten Drew Wrigley'dir. Vali ve vali yardımcısı 4 yıl için seçilir ve bir sonraki seçimler 2012 yılında yapılacaktır. Komisyon adı verilen ve çeşitli kamu kuruluşlarının liderlerinde oluşan bir kabine vardır ve başı validir. Ayrıca yöneticisi seçimle işbaşına gelen Devlet Sekreterliği, Başsavcılık ve Devlet denetleme kurumu vardır.

Yasama[değiştir | kaynağı değiştir]

Senato ve Temsilciler Meclisinde oluşan iki yasama organı mevcuttur. Eyalet 47 ilçeye bölünmüştür ve her ilçenin 1 Senatörü ve 2 Temsilcisi vardır. Bu Senatör ve Temsilciler 4 yılda bir halk tarafından seçilir.

Yargı[değiştir | kaynağı değiştir]

4 seviyeden oluşan bir yargı sistemi vardır. Bunlar İlçe Mahkemeleri, Belediye Mahkemeleri, 3 yargıçlı Temyiz Mahkemeleri ve 5 yargıçlı Temyiz Mahkemeleri. Mahkeme süreci genellikle İlçe Mahkemelerinden başlar. İlçe Mahkemelerinde 7 adli ilçede toplam 42 yargıç vardır.

Bölgesel[değiştir | kaynağı değiştir]

3 tane Siu Kabilesi, 1 tane Bağlı Kabileler (Mandan, Hidatsa ve Arikara kabilelerinden oluşan) ve 1 tane Ojibwa kabilelerinden olusan özel bölge vardır. bu toplulukların kendi yönetim hakları vardır.

Federal[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyaletin Birleşik Devletler Senatosunda ki temsilcileri Demokrat Kent Conrad ve Cumhuriyetçi John Hoeven'dir. Ayrıca Cumhuriyetçi Rick Berg tarafından ABD Temsilciler Meclisi'nde temsil edilmektedir.

Federal suçlar ve sorunlar Bismarck, Fargo, Grand Forks ve Minot'ta ki Federal Mahkemelerde görülür. Bu mahkemeler ile ilgili Temyiz mahkemesi ise St. Louis, Missiuri'de dir.

Siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyaletteki ana partiler Demokrat-NPL parti ve Cumhuriyetçi partidir. Ayrıca Anayasa Partisi ve Liberal Partide eyaletteki diğer piyasi partilerdir.

Vali 1992 yılından beri Cumhuriyetçi parti adayından seçilmektedir.

Başkanlık seçimlerinden de genelde Cumhuriyetçi parti adayı galip çıkmaktadır. 2004 yılında George W. Bush %62.9 oranıyla eyalette ipi göğüslemiştir. 1892 yılından beri Demokrat adaylardan sadece Grover Cleveland, Woodrow Wilson, Franklin Roosevelt ve Lyndon Johnson seçimleri kazanabilmiştir.

Öte yandan 1982-2008 yılları arasında yapılmış her eyalet senatosu ve Kongresi seçimlerinde Demokrat-NPL parti adayları Eyalet senatosuna ve Kongresine seçilmişlerdir.

Vergi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyaletin kademeli bir vergi yapısı vardır ve 2004 yılı itibarıyla uygulanan 5 vergi kademesi %2.1, %3.92, %4.34, %5.04 ve %5.54'dür. 2005 yılı verilerine göre kişi başına ödenen vergide ülke içerisinde 22. sırada yer almaktadırlar. Genel olarak satış vergisi %5'dir. Eyalet, belediyelerin yerel satış vergisi ve özel vergiler koymalarına izin vermektedir. Grand Forks'ta bu kapsamda alınan %1.75'lik bir katma değer vergisi bulunmaktadır. Başka eyaletten alınmış mallara da Kuzey Dakota'da kullanılmaları halinde tüketim vergisi uygulamaktadır. Gayrimenkul sahiplerinden de Emlak vergisi tahsil edilmektedir.

Vergi Vakfı eyaleti vergi ödeme konusunda 20. sıraya yerleştirmektedir. Vergi özgürlüğü günü 1 nisandadır. 2006 verilerine göre 1 milyon doların üzerinde gelir beyan eden yanlızca 333 kişidir ve bu Birleşik Devletler içerisinde en düşük beyandır.

Büyük Şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Dakota'nın en büyük şehridir Fargo'dur. Missouri nehri kıyısında yer alan Bismark şehri ise 1889 yılından beri eyaletin başkentidir. Şehir 1883-1889 yılları arasında da Dakota bölgesinin başkentliğini yapmıştır. Kuzeyde yer alan Minot şehri Kuzey Dakota Fuarına ev sahipliği yapmaktadır. İsmini Mandan yerli kabilesinden alan ve Missouri nehrinin batısında yer alan Mandan şehri Bismark'tan birkaç mil uzaklıkta yer almaktadır. New Salem şehri ise dünyanın en büyük Holstein inek heykeline ev sahipliği yapmaktadır. Dünyanın en büyük bizon heykeli ise Jamestown şehrindedir.

Grand Forks ve Devils Lake Şehirleri Kuzey Dakota'nın doğal park alanlarında bulunurlar. Williston şehri Missouri ve Yellowstone nehirlerinin kesişim noktası yakınlarında yer alır. Mendora şehri Mendora Müzikal'ine ev sahipliği yapar ve Theodore Roosevelt ulusal parkına açılan kapıdır. Standing Rock yakınlarında yer alan Fort Yates kenti ise şehirlerinin Siyuların bir kolu olan Hunkpapa Lakota kabilesi lideri Oturan Boğa'nın son oturduğu yer olduğunu iddia etmektedir. ( Güney Dakota, Mobridge şehride aynı iddiayı savunmaktadır)

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüksek Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyalette 11 tane kamu üniversitesi ve koleji bulunmaktadır. Ayrıca yerli kabilelere ait 5 kolej ve 4 özel okul bulunmaktadır. En büyük kurumlar Kuzey Dakota Eyalet Üniversitesi ve Kuzey Dakota Üniversitesidir.

Yüksek Eğitim sistemini aşağıdaki kurumlar oluşturmaktadır.

Kamuya bağlı kurumlar :

Yerli Kabilelere bağlı kurumlar :

Özel Kurumlar :

Eyalet Sembolleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyalet Kuşu : Batı Çayırkuşu, Sturnella neglecta

Eylalet Balığı : Turna Esox lucius

Eyalet Atı : Nakota Atı

Eyalet Çiçeği : Yabani Çayır Gülü, Rosa arkansana

Eyalet Ağacı : Amerikan Karaağacı, Ulmus americana

Eyalet Fosili : Teredo Fosil odunu

Eyelet Otu : Batı buğday çimi, Pascopyrum smithii

Eyalet Lakapları :”Yabani At Terbiyecisi Eyalet” Roughrider State, “ Siyu Eyaleti” Sioux state

Eyalet Mottosu : Birlik ve Özgürlük, Şimdi ve sonsuza dek, Tek ve ayrılmaz

Eyalet Sloganı : Efsanevi

Eyalet Şarkısı : Kuzay Dakota Marşı

Eyalet Meyvesi : Prunus virginiana

Eyalet İçeceği : Süt

Eyalet Plakası : Zaman içinde farkları görün

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Fargo-Grand Forks ( ABD'de 121. sırada) Eyaletin doğusunu kapsayan, Minot-Bismack (ABD'de 158. Sırada) ise batısını kapsayan medya bölgeleridir. PPTV is Eyalte çapında yayın yapan kamu televizyon kurumudur.

Kuzey Dakota'da televizyon yayınları 3 Nisan 1953'de Minot'ta KCJB-TV (şimdiki KXMC-TV) ile başlamıştır.Halen 28 analog ve 18 dijital kanal Kuzey Dakota genelinde yayın yapmaktadır.

Eyaletin en büyük gazetesi "The Forum of Fargo-Moorhead" dir. haftalık ve aylık olarak yayınlanan başka gazetelerde mevcuttur.

"Prairie Public" eyalet genelinde yayın yapan radyo istasyonudur. 23 Mayıs 1923 günü yayın hayatına başlayan WDAY-AM ise en eski radyo kurumudur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Geography of North Dakota – netstate.com. 18 Nisan 2012 tarihinde erişilmiştir.
  2. ^ Facts and Figures - infoplease.com. 19 Nisan 2012 tarihinde erişilmiştir.
  3. ^ Land and Water Area of States, 2008 - infoplease.com. 19 Nisan 2012 tarihinde erişilmiştir.
  4. ^ Theodore Roosevelt National Park Virtual Tour - realnd.com. 19 Nisan 2012 tarihinde erişilmiştir.
  5. ^ North Dakota Facts and Trivia - 50states.com. 19 Nisan 2012 tarihinde erişilmiştir.
  6. ^ National Weather Service Forecast Office – 14 Mayıs 2012 tarihinde erişilmiştir.
  7. ^ National Weather Service Weather Forecast Office – crh.noaa.gov. 14 Mayıs 2012 tarihinde erişilmiştir.
  8. ^ The Grand Forks Flood – Alan Draves. 14 Mayıs 2012 tarihinde erişilmiştir.
  9. ^ Fargo Named 'America's Cleanest City' in American Lung Association's State of the Air Report – American Lung Association of North Dakota (29 Nisan 2009). 14 Mayıs 2012 tarihinde erişilmiştir.
  10. ^ State of the Air 2009 – American Lung Association(2009). 14 Mayıs 2012 tarihinde erişilmiştir.
  11. ^ North Dakota,US - byregion.net. 11 HAziran 2012 Tarihinde erişilmiştir.
  12. ^ North Dakota historical overview : Dakota territory and statehood(Northern Great Plains - memory.loc.gov. 11 Haziran 2012 tarihinde erişilmiştir.