Wyoming

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 43°00′K 107°30′B / 43°N 107.5°W / 43; -107.5

Wyoming Eyaleti
Eyalet Bayrağı Wyoming Eyalet Damgası Wyoming
Wyoming'in Bayrağı Wyoming'in Mührü
Wyoming eyaletinin ABD içindeki yeri
ABD'nin eyaletleri
Başkent Cheyenne
En büyük kent Cheyenne
Vali Matt Mead (R)
Yüzölçümü
 -Toplam Yüzölçümü 253.554 km²
 - Kara 251.706 km²
 - Su 1.851 km² (0,7%)
Nüfus (2000)
 - Toplam Nüfus 493.782 (50'nci)
 - Nüfus yoğunluğu 1,96 /km² (49'uncu)
Eyalet olarak kabul edildiği
 - Tarih 10 Temmuz 1890
 - Sıra 44'üncü
Koordinatlar
Enlem 41°K ile 45°K arası
Boylam 104°3'B ile 111°3'B arası
Genişlik 450 km
Uzunluk 580 km
Saat dilimi Mountain: UTC-7/-6
Rakım
 - En yüksek nokta 4.207 m
 - Ortalama Yükseklik 2.040 m
 - En alçak nokta 945 m
Kısaltmalar
 - ABD posta kısaltması WY
 - ISO 3166-2 US-WY
Web sayfası wyoming.gov

Wyoming (Listeni/wˈmɪŋ/), ABD'nin eyaletlerinden birisidir. Başkenti Cheyenne'dir. Wyoming'in yıllık ekonomik üretimi 27,4 milyar dolardır. (2005 verileri) Bölgenin dağlık olmasına karşın tarım faaliyetleri geçmişten bugüne dek sürmektedir. Ayrıca doğalgaz, uranyum, kömür gibi doğal kaynakları mevcuttur.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming terrain

Yerleşim[değiştir | kaynağı değiştir]

WindRiverCanyon.JPG
Yellowstone Castle Geysir Edit.jpg

Wyoming Eyaleti 41°N ve 45°N boylamlarında ve 104°3'W and 111°3'W enlemlerinde yer alırve bir dörtgen şeklindedir.[1] Wyoming doğal yer şekilleri yerine boylam ve enlemlerle sınırları oluşturulan üç eyaletten biridir.(diğerleri Utah ve Colorado'dur) Wyoming, Montana'nın güneyinde , Güney Dakota ve Nebraska'nın batısında, Colorado'nun kuzeyinde, Utah'ın kuzeydoğusunda ve Idaho'nun doğusunda yer alır. Wyoming ABD'nin alan olarak en büyük 10. eyaletidir. Eyalet 253,340 km2dir (97,814 mil kare) ve 23 countyden meydana gelir.

Adalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming isimlendirilmiş 32 adaya sahiptir. Bu adaların çoğu Jackson Gölü ve Yellowstone Gölü'nde yer alırlar.

Kamu Arazileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming topraklarının %48'inden fazlası Amerika Birleşik Devletleri'nin yönetimine aittir.

Parklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ulusal Anıtlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tetons Sıra Dağları

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming state welcome sign on Interstate 80 in Uinta County (at the Utah border).

Wyoming'de genellikle step iklimi ve karasal iklim görülür. Amerika Birleşik Devletleri'nin genel iklimi ile karşılaştırılınca Wyoming'in iklimi daha kuru ve rüzgarlıdır. Yazın Wyoming temmuz ayı ile beraber en yüksek sıcaklıklara ulaşır ve sıcaklık genellikle 85 °F(29 °C) ve 95 °F (35 °C) arasındadır. Yükseklik arttıkça sıcaklık da düşer, 2.700 metrede (9.000 ft) sıcaklık 70 °F (21 °C)dır. Gece sıcaklığın hızlı düşmesi ile sıcaklık 50–60 °F'a ulaşır (10–16 °C) . Kışları soğuktur fatak bazı bölgelerde Chinook Rüzgarları sayesinde hava çok daha sıcaktır. Bazen hava aşırı derecede soğur. Wyoming kurak bir eyalettir yıllık ortalama yağış miktarı 250mmdir (10 inç).

Casper Şehri İklimi:
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
Ort. En Yüksek °F (°C) 32
(0)
37
(3)
45
(7)
56
(13)
66
(19)
78
(26)
87
(31)
85
(29)
74
(23)
60
(16)
44
(7)
34
(1)
58
(14)
Ort. En Düşük
°F (°C)
12
(−11)
16
(−9)
21
(−6)
28
(−2)
37
(3)
46
(8)
54
(12)
51
(11)
41
(5)
32
(0)
21
(−6)
14
(−10)
31
(-1)
Ortalama Yağış
İnç (mm)
0.6
(15.2)
0.6
(15.2)
1.0
(25.4)
1.6
(40.6)
2.1
(53.3)
1.5
(38.1)
1.3
(33.0)
0.7
(17.8)
0.9
(22.9)
1.0
(25.4)
0.8
(20.3)
0.7
(17.8)
12.8
(325.1)
Source:[2]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Alfred Jacob Miller - Fort Laramie - Walters 37194049.jpg

Şu an Wyoming olarak bilinen bölgede geçmişte çeşitli kızılderili halkları yaşamıştır.Arapaholar, Apsalokeler, Lakotalar veŞoşoniler bu halklar arasındadırlar ancak Avrupalı kaşifler buraya geldiğinde , yalnızca birkaç kabile bölgede bulunuyordu. Bölge İspanyol İmparatorluğu'nun bir parçası iken 1848'de Meksika-Amerika Savaşı bittiğinde Birleşik Devletler'e devredilmiştir. 18.yüzyılın sonlarında Québec ve Montréal'den gelen Fransız-Kanadalı avcılar bölgeye gelmiştir. Bu avcılar arasında Téton, La Ramie, John Colter gibi isimler bulunmaktadır.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıllara Göre Nüfus Verileri
Sayım yılı Nüfus  %±
1870 9.118
1880 20.789 128.0 %
1890 62.555 200.9 %
1900 92.531 47.9 %
1910 145.965 57.7 %
1920 194.402 33.2 %
1930 225.565 16.0 %
1940 250.742 11.2 %
1950 290.529 15.9 %
1960 330.066 13.6 %
1970 332.416 0.7 %
1980 469.557 41.3 %
1990 453.588 -3.4 %
2000 493.782 8.9 %
2010 563.626 14.1 %
Tahmin 2012 576.412 16.7 %
Sources: 1910–2010[3][4][5]

Amerika Birleşik Devletleri Sayım Bürosunun kayıtlarına göre Wyoming eyaletinin tahmini 2012 nüfusu 576,412'dir. Nüfus 2010 sayımına göre %2.3 artmıştır. .[6][7][8] 2010 sayımına göre nüfusun ırksal dağılımı şöyledir:

  • % 0.8 Asyalı Amerikalılar
  • % 0.1 Hawaiili ve diğer Pasifik adalı
  • % 2.2 İki ya da daha fazla ırktan olanlar
  • % 3.0 diğer ırklar

Etnik olarak nüfusun % 8.9'u Hispanik ya da Latin kökenlidir.[9] Nüfusun % 26'sı Alman, % 16'sı İngiliz, %13.3'ü İrlandalı, % 6.5'i Amerikan, %4.3'ü Norveçli ve % 3.5'i İsveçlidir.

İnanç[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming'te en büyük mezhep protestanlıktır. Dinsizler ve katolikler de nüfusta önemli yer tutar.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşik Devletler Ekonomi Analiz Bürosunun kayıtlarına göre Wyoming eyaletinin GSP değeri 38,4 milyar dolardır.[10]

Eyaletin ocak 2010 işsizlik oranı %7,6'dır.[11] Wyoming eyaletinin ekonomi hücreleri diğer eyaletlerden çok farklıdır.

Maden üretimi, seyahat ve turizm eyalet ekonomisinin temel taşlarıdır. Toprakların %50'si federal hükümete, %6'sı ise eyalet yönetimine aittir. Wyoming'deki 2001 maden üretimi vergiler dahil 6,7 milyar dolarlık bir değere sahiptir. Turizm sektörünün devlete katkısı ise 2 milyar dolardır.

2002 yılında 6 milyon kişi Wyoming'deki ulusal parkları ve anıtları ziyaret etmiştir. Eyaletin önemli turistik yerleri Yellowstone Ulusal Parkı,Grand Teton Ulusal Parkı, Independence Rock (Wyoming) ve Fossil Butte National Monument'dir. Yellowstone Ulusal Parkı yılda 3 milyon ziyaretçi alan ilk ulusal parktır.

Maden Üretimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming'de bir kömür madeni
Rig wind river.jpg

Wyoming'de önemli ölçüde çıkarılan madenler: kömür, doğal gaz, kömür gazı, petrol ve tronadır.

  • Kömür: 2004 yılında Wyoming'den 358,8 milyon ton kömür çıkarılmıştır. Wyoming, Amerika Birleşik Devletlerin en çok kömür çıkarılan eyaletidir.[12] Wyoming'de potansiyel olarak çıkarılmayı bekleyen 62,3 milyar ton kömür bulunmaktadır. Madenler Powder Nehri Havzası ve Green River Havzası'nda toplanmıştır.
  • Doğal gaz:2007 yılında 2,254 trilyon kübik fit doğal gaz çıkarılmıştır. Wyoming, ülke çapında en çok doğal gaz çıkarılan 2. eyalettir.[13]
  • Kömür gazı:2002 yılında 9.3 km³ kömür gazı üretilmiştir.
  • Petrol:2007 yılında 8,490,000 m3 petrol çıkarılmıştır. Wyoming 2007 yılında ülkede en çok petrol çıkarılan 5. eyalettir.[13] Petrol en çok kullanılan motor yakıtı olmasının yanında, petrolden plastik, boya ve sentetik kauçuk üretilmektedir.
  • Trona: Wyoming dünyanın en büyük trona rezervlerine sahip yeridir.[14] Trona cam, kağıt, sabun, kabartma tozu, yumuşatıcı ve ilaç üretiminde kullanılır. 2008 yılında Wyoming'den 41,7 milyon ton trona çıkarılmıştır, bu değer dünyada üretilen toplam tronanın %25'ini oluşturur.[14]

Vergiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming, Alaska'dan sonra kişi başına en çok kalkınma payı alan eyalettir. Bu pay ülke ortalamasının iki katıdır.[15] Diğer eyaletler bu durumdan hoşlanmazlar. Wyoming Eyaleti satışlardan %4 vergi almaktadır. Countyler opsiyonel olarak fazladan %1 vergi alınma kararı verebilirler, ayrıca belirli amaçlar için %1 ek vergi de alabilirler. Gıda satışlarında vergi alınmaz.[16] Countylerin %2 ile %5 arasında verdiği karara göre konakla için vergi alınır. Wyoming, eyalet içine ihraç edilen ürünlerden %5 vergi toplamaktadır.

Wyoming karayolları haritası

Taşımacılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming'in en büyük havalimanı 500 çlışanı ile Jackson Hole Havalimanı'dır. Üç eyaletler arası otoban ve on üç Birleşik Devletler otobanı Wyoming'den geçmektedir. Ek olarak Wyoming eyalet karayolları sistemini barındırmaktadır.

25 numaralı eyaletler arası otoban Cheyenne'nin kuzeyinden geçer ve Cheyenne'de 80 numaralı eyaletlerarası otoban ile kesişir. 90 numaralı eyaletler arası otoban Casper şehrinden geçer ve Buffalo şehri yakınlarında son bulur.

14, 16, 18, 20, 26, 30, 85, 87, 89, 189, 191, 212, ve 287.numaralı Birleşik Devletler otobanları Wyoming'den geçmektedir.

Ayrıca Wyoming kıta ABD'sinde olup da Amtrak tarafından hizmet verilmeyen iki eyaletten biridir(diğeri Güney Dakota).

Countyler[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming eyaleti 23 countyden meydana gelir.

23 countynin haritada gösterimi
Wyoming'in 23 countysi[17]

Sıra County Nüfus Sıra County Nüfus
1 Laramie 94,483 13 Converse 14,008
2 Natrona 78,621 14 Goshen 13,636
3 Campbell 47,874 15 Big Horn 11,794
4 Sweetwater 45,267 16 Sublette 10,368
5 Fremont 41,110 17 Platte 8,756
6 Albany 37,276 18 Johnson 8,615
7 Sheridan 29,596 19 Washakie 8,464
8 Park 28,702 20 Crook 7,155
9 Teton 21,675 21 Weston 7,082
10 Uinta 21,025 22 Hot Springs 4,822
11 Lincoln 17,961 23 Niobrara 2,456
12 Carbon 15,666 Wyoming Toplamı 576,412
License
Plate
Prefix
County License
Plate
Prefix
County License
Plate
Prefix
County
1 Natrona 9 Big Horn 17 Campbell
2 Laramie 10 Fremont 18 Crook
3 Sheridan 11 Park 19 Uinta
4 Sweetwater 12 Lincoln 20 Washakie
5 Albany 13 Converse 21 Weston
6 Carbon 14 Niobrara 22 Teton
7 Goshen 15 Hot Springs 23 Sublette
8 Platte 16 Johnson    

Şehirler ve Kasabalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wyoming 98 belediyeden oluşur.

Wyoming'in en büyük 20 şehri ve kasabası[18]
Sıra Şehir County Nüfus
1 Cheyenne Laramie 60,096
2 Casper Natrona 55,988
3 City of Laramie Albany 31,312
4 Gillette Campbell 29,389
5 Rock Springs Sweetwater 23,229
6 Sheridan Sheridan 17,517
7 Green River Sweetwater 12,622
8 Evanston Uinta 12,282
9 Riverton Fremont 10,867
10 Jackson Teton 9,710
11 Cody Park 9,653
12 Rawlins Carbon 9,203
13 Lander Fremont 7,571
16 Douglas Converse 6,084
15 Powell Park 6,393
14 Torrington Goshen 6,690
17 Worland Washakie 5,458
18 Buffalo Johnson 4,624
19 Newcastle Weston 3,485
20 Wheatland Platte 3,680

Metropoller[değiştir | kaynağı değiştir]

2008 istatistiklerine göre nüfusun %30,4'ü metropollerde yaşamaktadır.

Birleşik Devletler Sayım Bürosu, Wyoming Eyaleti İstatistikleri[19]
Sayım Bölgesi County Nüfus
Cheyenne, WY,Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Laramie County, Wyoming 91,738
Casper, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Natrona County, Wyoming 75,450
Gillette, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Campbell County, Wyoming 46,133
Rock Springs, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Sweetwater County, Wyoming 43,806
Riverton, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Fremont County, Wyoming 40,123
Laramie, WY, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Albany County, Wyoming 36,299
Jackson, WY-ID, Büyükşehir Bölgesi İstatistiği Teton County, Wyoming 21,294
Teton County, Idaho 8,833
Toplam 30,127
Sheridan, WY, İstatistiği Sheridan County, Wyoming 29,116
Evanston, WY, İstatistiği Uinta County, Wyoming 21,118

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyalette devlet okulları devletin Wyoming hükümetinin atadığı kamu eğitim müfettişi tarafından yönetilir. Eğitim politikaları valinin atadığı dokuz üyeli bir kurul tarafından gerçekleştirilir. Müfredat ve ders kitapları eyalet tarafından belirlenir, federal hükümet ders içeriğine karışamaz. 2000 yılının yazına kadar işitme engelliler için çalışan bir okul bulunmaktaydı ve bu okul eyalet çapında öğrenci kabul etmekteydi.

Yüksek Öğrenim[değiştir | kaynağı değiştir]

Eyalette dört senelik eğitim veren Wyoming Ünivesitesi bulunmaktedır. Üniversite Laremie şehrinde yer alır. Eyalette iki yıllık eğitim veren yedi adet kolej bulunmaktadır.

2006 yılında yasa geçmeden önce var olan eğitim kurumları ile denk olmayan diplomalar bir çok kurum tarafından verilmekteydi. 2006 yılında çıkan yasa ile bu kurumlar kapatıldı.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Çeşitli Bilgiler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Eyaletin onuruna ABD gemisine USS Wyoming ismi verilmiştir.

Wyoming Free State Wyoming projesi için seçilen resmi eyalettir. Projenin amacı olduğunca özgür bir yaşam sağlamak ve tek bir devlet olma yolunda adım atmaktır. Eyalet, çöp ve enkaz temizlemede en iyi eyalet olarak seçilmiştir.

Brokeback Dağı kitabı ve filmi büyük oranda burada oluşturulmasına rağmen, film de olaylar Kanada'nın Alberta eyaletinde geçmektedir.

Wyoming eyaletiin tamamında yalnızca iki adet yürüyen merdiven bulunmaktadır.[20]

İlgili filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

'Heaven's Gate', (1980) Cennet Kapısı: Roller Skate Dance Youtube

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Willam J. Gribb; Lawrence M. Ostrech. Databases and Algorithms to Determine the Boundary of Wyoming. University of Wyoming, Department of Geography. http://gis.esri.com/library/userconf/proc04/docs/pap1718.pdf. Erişim tarihi: December 14, 2008. 
  2. ^ "CountryStudies.us". CountryStudies.us. http://countrystudies.us/united-states/weather/wyoming/casper.htm. Erişim tarihi: July 31, 2010. 
  3. ^ Resident Population Data. "Resident Population Data – 2010 Census". 2010.census.gov. http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php. Erişim tarihi: December 24, 2012. 
  4. ^ [1][ölü/kırık bağlantı]
  5. ^ "Historical decennial census population for Wyoming counties, cities, and towns". U.S. Census, State of Wyoming. http://eadiv.state.wy.us/demog_data/cntycity_hist.htm. Erişim tarihi: September 24, 2012. 
  6. ^ "Annual Estimates of the Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2012" (CSV). 2012 Population Estimates. United States Census Bureau, Population Division. December 2012. http://www.census.gov/popest/data/national/totals/2012/index.html. Erişim tarihi: December 24, 2012. 
  7. ^ "State & County QuickFacts". U.S. Census Bureau. 2013. http://quickfacts.census.gov/qfd/states/56/56021.html. Erişim tarihi: May 6, 2013. 
  8. ^ "Centers of Population by State". U.S. Census Bureau. 2013. http://www.census.gov/geo/reference/docs/cenpop2010/CenPop2010_Mean_ST.txt. Erişim tarihi: May 9, 2013. 
  9. ^ Wyoming QuickFacts from the US Census Bureau. Quickfacts.census.gov. Retrieved on 2013-07-12.
  10. ^ "GDP by State". Bureau of Economic Analysis. http://www.bea.gov/iTable/iTable.cfm?reqid=70&step=1&isuri=1&acrdn=1#reqid=70&step=1&isuri=1. Erişim tarihi: 7/14/2013. 
  11. ^ Bls.gov; Local Area Unemployment Statistics
  12. ^ "EIA State Energy Profiles: Wyoming". June 12, 2008. http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=WY. Erişim tarihi: June 24, 2008. 
  13. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; petro isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  14. ^ a b Gearino, Jeff (February 16, 2009). "Soda ash companies enjoy record year". Casper Star Tribune. http://www.casperstartribune.net/articles/2009/02/16/news/wyoming/4b7e9a771fe4bd868725755e00268e51.txt. [ölü/kırık bağlantı]
  15. ^ https://www.census.gov/prod/2011pubs/fas-10.pdf
  16. ^ Votes back repeal of food tax, Billings Gazette, March 3, 2006
  17. ^ "Annual Estimates of the Resident Population for Counties of Wyoming: April 1, 2010 to July 1, 2011" (CSV). 2011 Population Estimates. United States Census Bureau, Population Division. April 2012. http://www.census.gov/popest/data/counties/totals/2011/tables/CO-EST2011-01-56.csv. Erişim tarihi: April 18, 2012. 
  18. ^ "Table 4: Annual Estimates of the Population for Incorporated Places in Wyoming, Listed Alphabetically: April 1, 2000 to July 1, 2008" (CSV). 2008 Population Estimates. U.S. Census Bureau, Population Division. June 20, 2006. http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2005-04-56.csv. Erişim tarihi: January 9, 2007. 
  19. ^ "Census.gov: Population Estimates and Estimated Components of Change for Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas and Their Geographic Components: April 1, 2000 to July 1, 2008" (CSV). 2008 Population Estimates. U.S. Census Bureau, Population Division. August 18, 2006. http://www.census.gov/population/www/estimates/metropop/2008/cbsa-01-fmt.csv. Erişim tarihi: January 9, 2007.  [ölü/kırık bağlantı]
  20. ^ Megan Garber. "The State of Wyoming Has 2 Escalators". http://www.theatlantic.com/technology/archive/2013/07/the-state-of-wyoming-has-2-escalators/277891/. Erişim tarihi: July. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]