Koca Mustafa Reşid Paşa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Koca Mustafa Reşid Paşa
Osmanlı Sadrazamı
Görev süresi
28 Eylül 1846 – 28 Nisan 1848
Yerine geldiği Mehmet Emin Rauf Paşa
Yerine gelen İbrahim Sarim Paşa
Görev süresi
12 Ağustos 1848 – 26 Ocak 1852
Yerine geldiği İbrahim Sarim Paşa
Yerine gelen Mehmet Emin Rauf Paşa
Görev süresi
5 Mart 1852 – 5 Ağustos 1852
Yerine geldiği Mehmed Emin Rauf Paşa
Yerine gelen Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa
Görev süresi
23 Kasım 1854 – 2 Mayıs 1855
Yerine geldiği Mehmet Emin Ali Paşa
Yerine gelen Mehmet Emin Ali Paşa
Görev süresi
1 Kasım 1856 – 6 Ağustos 1857
Yerine geldiği Mehmet Emin Ali Paşa
Yerine gelen Giritli Mustafa Naili Paşa
Görev süresi
22 Ekim 1857 – 7 Ocak 1858
Yerine geldiği Giritli Mustafa Naili Paşa
Yerine gelen Mehmet Emin Ali Paşa
Kişi bilgileri
Doğum 1800
İstanbul
Ölüm 7 Ocak 1858 (58 yaşında)
İstanbul

Koca Mustafa Reşit Paşa veya Mustafa Reşit Paşa (1800 - 7 Ocak 1858), 6 kez Sadrazamlık, Dışişleri Bakanlığı, birden fazla kez Paris ve Londra Elçiliği yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır. Osmanlı Devleti zamanında Hatt-ı Şerif-î 3 Kasım 1839 tarihinde Koca Mustafa Reşit Paşa tarafından Gülhane Parkı'nda okunarak ilân edilmiştir. Tanzimat döneminin önde gelen üç siyasi liderinden biridir.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Mustafa Reşit Paşa

Mustafa Resid Paşa 1800 yılında İstanbul'da doğdu. Eğitimine kısa bir süre medreseye devam etti. Sonra Osmanlı devletinin önemli devlet ricalinden olan dayısı Ispartalı Seyyid Ali Paşa'nın yanında yetişti. Beylerbeylik, sadrazamlık, seraskerlik gibi önemli görevlere getirilen Seyyid Ali Paşa'nın mühürdarlığıni yaptı.

1824'te sadaret mektub-i kalemine girdi. 1829'da Rusya ile yapılan Edirne Antlaşması ile 1833'te Kavalalı Mehmed Ali Paşa temsilcileri ile yapılan Kütahya Antlaşması görüşmelerine katip olarak katıldı. Çalışmalarıyla dikkati çekti.

1834'te genç yaşta Sultan II. Mahmut tarafından Paris elçiliğine atandı. 1836'da da Londra elçisi oldu. Aynı yıl İstanbul'a çağrılarak II. Mahmud'un reformları çerçevesinde yeni kurulan Hariciye Nezareti müsteşarlığına getirildi. 1837'de hariciye nazıri oldu. Bu görevde II. Mahmud'la daha yakın ilişki kurdu. Padişaha sunduğu raporlarla ülkede köklü reformlar yapılması gereğini belirtti. 1838'de gittikçe ağırlaşan Mısır sorununda destek sağlaması amacıyla Londra büyükelçiliğine atandı.

1 Temmuz 1839'da tahta yeni çıkan Sultan Abdülmecid'i kapsamlı bir reform programının gereğine inandırmayı başardı. Bunun ilk adımı ve hukuki temeli olarak da 3 Kasım 1839'da Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Humayunu) ilan edildi. Gülhane Hatt-ı Şerif-î'ni 3 Kasım 1839 tarihinde okuyan kişi oldu. İkinci kez hariciye nazırı olan Mustafa Reşid Paşa, Tanzimat Fermanı'nın öngördüğü yeniliklerin uygulanması için çaba harcamaktaydı. Aynı zamanda, 1840'ta imzalanan Londra Antlaşması ile Mısır sorununu da bir çözüme kavuşturdu. Ama İstanbul'da onun ve Tazminat Fermanı'nın aleyhinde bulunanlar önem kazanmaya başladılar. Diğer taraftan Kavalalı Mehmed Ali Paşa ile ona arka veren Fransa Londra Antlaşması'na karşı direnmekteydiler. Sultan Abdülmecid ortalığı yatıştırmak amacıyla 1841'de Mustafa Resid Paşa'yı hariciye nazırlığından almak zorunda kaldı.

Ama hemen 1841 yılında tekrar Paris'e büyükelçi olarak gönderildi. Mısır'ın Londra Antlaşması'nı kabulünde ve Kırım sorunlarına çözüm geliştirilmesinde rol oynadı.

1843 yılında Edirne valiliğine getirildi. Ama aynı yıl içinde yeniden Paris, Fransa'ya büyükelçi olarak gönderildi.

Sadrazamlık dönemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Koca Mustafa Resid Paşa Abdülmecit saltanatında 6 kez sadrazamlik yapmıştır. Sadrazamlığa ilk defa 28 Eylül 1846'da getirildi. 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı'nın getirdiği yenilikler konusunda fazla bir şey yapılmadığını gördü. Bu değişiklikleri bir an evvel uygulamak hızla icraat yapmaya koyuldu. Özellikle devlet yönetimi, eğitim ve hukuk alanında yapılmaya başlayan değişimler devlet ricalinin tutucu kesiminin tepkisiyle karşılaştı. Bunun için Mustafa Resid Paşa 1846-52 döneminde üç defa istifa etmek zorunda kaldı. Ama her seferinde kısa bir aralıktan sonra yeniden sadrazam olup değişiklik yapma icraatında devam etti.

5 Ağustos 1852'de sadrazamlıktan ayrıldıktan sonra 1853'te dördüncü kez hariciye nazırlığına getirildi. Bu sırada Rusya kendini Ortodoks Hristiyanlarının hamisi ve Kudüs'te Kutsal yerleri koruması istekleri ile Osmanlı devletine baskı yapmaya başladı. Menşikov adlı bir asilli İstanbul'a elçi olarak bu baskıyı bir antlaşmaya döndürmek için göndermişti. Mustafa Reşid Paşa hariciye nazırı olarak buna karşı koydu. İngiltere ve Fransa'yı Osmanlı Devleti'nin yanına çekmeyi başardı. 1853-1856 Osmanlı-Rus Savaşı veya Kırım Savaşı Rusların Eflak ve Buğdan'ı işgal etmesi ve Dobruca'yı alması ile başladı. Serdar-ı Ekrem Ömer Lütfi Paşa komutasındaki Osmanlı orduları ve tarafsızlık iddia eden ama büyük bir kuvvet ile Tuna Nehri kuzeyinde buluan Avusturya politik gücü dolayısıyla Ruslar Eflak-Buğdan'ı terk ettiler ve tarafsız Avusturya güçleri bu arazileri girip Osmanlı-Rus ordularını karşıkarşıya gelmekten menettiler. 30 Kasım 1853'da Rus donanması Sinop Baskını yaptı ve baskının hemen ardından İngiliz ve Fransız donanmaları Karadeniz'e girdiler. İngiliz, Fransız, Sardınya ve Osmanlı orduları koordinasyon yapıp Eylül 1854'de bu ordular Kırım'a çıkıp Rusların Karadeniz donanma üssü olan Sivastopol kuşatmasına başladılar.

Savaş bütün hızıyla sürerken Koca Mustafa Reșid Paşa 24 Kasım 1854'te dördüncü kez sadrazam oldu. Bu seferki sadrazamlığı bir sene sürüp 2 Mayıs 1855'de bu görevden ayrıldı. Kırım'da kuşatma devam etmekteydi ve Sivastopol ancak bir yıl kuşatmadan sonra 9 Eylül 1855'de düştü.

Barış müzakereleri 1856 basında Paris Kongresi adı ile başladı ve 20 Mart 1856'da Paris Antlaşması imazalandı. Ama Osmanlı devletini o zaman sadarzam olan Mehmed Emin Âli Paşa temsil etti ve antlaşmayı Osmanlı temsilcisi olarak o imzaladı. Bu antlaşmanın şartlarına bağlı olan bazı maddelre önem veren Islahat Fermanı da Sadrazam Mehmed Emin Âli Paşa tarafından büyük Avrupa devletlerinin arzuları doğrultusunda hazırlanarak 18 Şubat 1856'da yürürlüğe konuldu. Mustafa Resid Paşa kendi yetiştirdiği yeni sadrazamın hazırladığı Islahat Fermanı'nı devletin çıkarlarına aykırı bulduğunu belirten bir raporu Abdülmecid'e sundu.

Bundan sonra Mustafa Reşid Paşa 1 Kasım 1856 - 6 Ağustos 1857 döneminde ve 22 Ekim 1857 - 7 Ocak 1858 döneminde iki defa daha sadrazamlık yaptı.

7 Ocak 1858 tarihinde 57 yaşındayken İstanbul'da öldü.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Buz, Ayhan (2009) " Osmanlı Sadrazamları", İstanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5
  • Danișmend, İsmail Hâmi (1971),Osmanlı Devlet Erkâni, İstanbul: Türkiye Yayınevi
  • Kuneralp, Sinan (1999) Son Dönem Osmanlı Erkan ve Ricali (1839 - 1922) Prosopografik Rehber, İstanbul:ISIS Press,, ISBN 9784281181.
  • Tektaş, Nazim (2002), Sadrâzamlar Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı, İstanbul:Çatı Yayınevi (Google books: [1]
Önce gelen:
Mehmet Emin Rauf Paşa
Sadrazamlik-nisanlari.svg
Osmanlı Sadrazamı
1. kez

28 Eylül 1846 - 28 Nisan 1848
Sonra gelen:
İbrahim Sarim Paşa
Önce gelen:
İbrahim Sarim Paşa
2. kez
12 Ağustos 1848 - 26 Ocak 1852
Sonra gelen:
Mehmet Emin Rauf Paşa
Önce gelen:
Mehmet Emin Rauf Paşa
3. kez
5 Mart 1852 - 5 Ağustos 1852
Sonra gelen:
Mehmet Emin Ali Paşa
Önce gelen:
Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa
4. kez
23 Kasım 1854 - 2 Mayıs 1855
Sonra gelen:
Mehmet Emin Ali Paşa
Önce gelen:
Mehmet Emin Ali Paşa
5. kez
1 Kasım 1856 - 6 Ağustos 1857
Sonra gelen:
Giritli Mustafa Naili Paşa
Önce gelen:
Giritli Mustafa Naili Paşa
6. kez
22 Ekim 1857 - 7 Ocak 1858
Sonra gelen:
Mehmet Emin Ali Paşa