Gelecek zaman
Gelecek zaman, dilbilgisinde gelecek zamanda yaşanan bir olayı ve ya durumu anlatan zamandır.[1]
Bazı dillerde, örneğin zaman adeta kip ile karışık biçimde ifade edilir. Bazı dillerde ise Mandarin Çincesinde fiillerin geçmiş zaman formları ve ya çekimleri yoktur.
Konu başlıkları |
Türkçede [değiştir]
Türkçede gelecek zaman kipi fiil sonuna eklenen -ecek ve -acak ekleri ile oluşturulur. Ünsüzden sonra ek doğrudan gelirken, ünlü ile biten eylemlere eklenmeden önce, yardımcı ünsüz gelir[2].
Türkçe'de gelecek zaman tablosu şu şekildedir:
| Kişi | git- | gel- | ara- |
|---|---|---|---|
| 1. Tekil Kişi (Ben) | gid-eceğ-im | gel-eceğ-im | ara-y-acağ-ım |
| 2. Tekil Kişi (Sen) | gid-ecek-sin | gel-ecek-sin | ara-y-acak-sın |
| 3. Tekil Kişi (O) | gid-ecek | gel-eceğ | ara-y-acak |
| 1. Çoğul Kişi (Biz) | gid-eceğ-iz | gel-eceğ-iz | ara-y-acağ-ız |
| 2. Çoğul Kişi (Siz) | gid-ecek-siniz | gel-ecek-siniz | ara-y-acak-sınız |
| 3. Çoğul Kişi (Onlar) | gid-ecek-ler | gel-ecek-ler | ara-y-acak-lar |
Hakaniye Lehçesi'nde [değiştir]
Karahanlı Türkçesine veya Türkçe'nin Karahanlı dönemine verilen isim olan Hakaniye Lehçesi'nde gelecek zaman çekiminin -ġa ; -ge, -ġay ; -gey ve -ġu ; -gü ekleri ile yapıldığını göre biliriz. ol yag korgay; ol ewge bargay; ol manga kelgey[3]; barġay men[4] ve katıġlanġa men[5] gibi asıl kelimeye yapılan ekler Çiğil, Yağma, Toxsı, Argu, yukarı Çin'e kadar Uygur dillerinde bir kuraldır.
Eski Türkçede sıkça kullanılan -daçı ; -deçi, -taçı ; -teçi ekinin ise Hakaniye Lehçesi'nde çok az kullanılmıştır.[6][7].
Hakaniye Lehçesi'nde "yakın gelecek zaman" şeklinde ikinci bir gelecek zaman -ġalır ; -gelir, -galur ; -gelür gibi eklerden söz edilmektedir.[8][9]
Böyle eklerin örnekleri şöyledir:
alġalır[10], atġalır[11], köngelir[12], yetgelür[13], barġalır men[14]... vb gibi.
Azericede [değiştir]
Gələcək zaman
Azerbaycanca'da gelecek zaman tablosu (-(y)acaq-, -(y)əcək- Gelecek Zaman Eki + Kişi Ekleri) böyledir:
| Gelecek Zaman | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Olumlu | Olumsuz | ||||||
| gələcəyəm | geleceğim | oxuyacağam | okuyacağım | gəlməyəcəyəm | gelmeyeceğim | oxumayacağam | okumayacağım |
| gələcəksən | geleceksin | oxuyacaqsan | okuyacaksın | gəlməyəcəksən | gelmeyeceksin | oxumayacaqsan | okumayacaksın |
| gələcək(dir) | gelecek(tir) | oxuyacaq(dır) | okuyacak(tır) | gəlməyəcək(dir) | gelmeyecek(tir) | oxumayacaq(dır) | okumayacak(tır) |
| gələcəyik | geleceğiz | oxuyacağıq | okuyacağız | gəlməyəcəyik | gelmeyeceğiz | oxumayacağıq | okumayacağız |
| gələcəksiniz | geleceksiniz | oxuyacaqsınız | okuyacaksınız | gəlməyəcəksiniz | gelmeyeceksiniz | oxumayacaqsınız | okumayacaksınız |
| gələcəklər | gelecekler | oxuyacaqlar | okuyacaklar | gəlməyəcəklər | gelmeyecekler | oxumayacaqlar | okumayacaklar |
Türkmencede [değiştir]
Türkmence gelecek zamanda şahıslara göre fiil çekimi yoktur. Gelecek zaman yerine zamirler kullanılır.
| Gelecek Zaman | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Olumlu | Olumsuz | ||||||
| men geljek | geleceğim | men okajak | okuyacağım | men geljek däl | gelmeyeceğim | men okajak däl | okumayacağım |
| sen geljek | geleceksin | sen okajak | okuyacaksın | sen geljek däl | gelmeyeceksin | sen okajak däl | okumayacaksın |
| ol geljek | gelecek | ol okajak | okuyacak | ol geljek däl | gelmeyecek | ol okajak däl | okumayacak |
| biz geljek | geleceğiz | biz okajak | okuyacağız | biz geljek däl | gelmeyeceğiz | biz okajak däl | okumayacağız |
| siz geljek | geleceksiniz | siz okajak | okuyacaksınız | siz geljek däl | gelmeyeceksiniz | siz okajak däl | okumayacaksınız |
| olar geljek | gelecekler | olar okajak | okuyacaklar | olar geljek däl | gelmeyecekler | olar okajak däl | okumayacaklar |
Özbekçede [değiştir]
Kelasi Zamon
| Olumlu | Olumsuz | ||
|---|---|---|---|
| Özbekçe | Türkçe | Özbekçe | Türkçe |
| kelajakman | geleceğim | kelmayajakman | gelmeyeceğim |
| kelajaksan | geleceksin | kelmayajaksan | gelmeyeceksin |
| kelajak | gelecek | kelmayajak | gelmeyecek |
| kelajakmiz | geleceğiz | kelmayajakmiz | gelmeyeceğiz |
| kelajaksiz | geleceksiniz | kelmayajaksiz | gelmeyeceksiniz |
| kelajaklar | gelecekler | kelmayajaklar | gelmeyecekler |
Ulahçada [değiştir]
Balkanlar'da konuşulan Doğu Roman Dili olan Ulahça'da Gelecek zaman, "va" (düslemek) yardımcı değişmeyen cüzü ve dilek kipi kullanarak, aynen eski Rumence gibi oluşturuluyor.
| Ulahça | Rumence (eski) |
Türkçe |
|---|---|---|
| va s-cãntu | va să cânt | şarkı söyleyeceğim |
| va s-cãntsã | va să cânţi | şarkı söyleyeceksin |
| va s-cãntã | va să cânte | şarkı söyleyecek |
| va s-cãntãm | va să cântăm | şarkı söyleyeceğiz |
| va s-cãntats | va să cântaţi | şarkı söyleyeceksiniz |
| va s-cãntã | va să cânte | şarkı söyleyecekler |
Litvanyacada [değiştir]
Gelecekte gerçekleşecek olayları anlatmaya yarayan zamandır. Göreceli olarak kolay bir yapılışı vardır:
- Mastar eki -ti atılır,
- Gelecek zaman son eki -s- eklenir,
- Son olarak, uygun sonlandırma yapılır.
| dirbti = çalışmak | norėti = istemek | skaityti = okumak | |
|---|---|---|---|
| Ben | dirbsiu | norėsiu | skaitysiu |
| Sen | dirbsi | norėsi | skaitysi |
| O | dirbs | norės | skaitys |
| Biz | dirbsime | norėsime | skaitysime |
| Siz | dirbsite | norėsite | skaitysite |
| Onlar | dirbs | norės | skaitys |
- dirbsiu = 'Çalışacağım', norėsi = 'İsteyeceksin', skaitysime = 'Okuyacağız'
Kaynakça [değiştir]
- ^ Comrie, Bernard, Tense, Cambridge Univ. Press, 1985.
- ^ Prof. Dr. Muharrem Ergin, Türk Dil Bilgisi, Bayrak Yayını, İstanbul, 2002
- ^ Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt II, sayfa 66.
- ^ Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt III, sayfa 236.
- ^ Kutadgu Bilig - 541
- ^ Hacıeminoğlu, 1996: sayfa 187.
- ^ Ercilasun, 1984: sayfa 126, 129.
- ^ Hacıeminoğlu, 1996: sayfa 188.
- ^ Ercilasun, 1984: sayfa 133-135.
- ^ Kutadgu Bilig - 116-11.
- ^ Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt II, sayfa 20-23
- ^ Kutadgu Bilig - 5976
- ^ Kutadgu Bilig - A, 176-7.
- ^ Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt II, sayfa 67-1
Dış bağlantılar [değiştir]
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
 |
Dil ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
