Terörizm

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Terörizm, terör ya da yıldırıcılık[1], siyasal, dinsel ve/veya ekonomik hedeflere ulaşmak amacıyla sivillere, belirlenen hedef gruplara veya resmî, yerel ve genel yönetimlere yönelik baskı, yıldırma ve her türlü şiddet içeren yolun kullanımını ifade eden terim. Hükûmetlere veya kuruluşlara göre değişmekle birlikte, terör uygulayan organize çeşitli gruplara terör örgütü; terör uygulayan şahıslara ise terörist ya da yıldırıcı[2] denilmektedir. Bununla birlikte bu ifade oldukça tartışmalı bir kavram olup üzerinde akademik ya da uluslararası fikir birliği yoktur.[3] Gücünü ve yetkilerini bu yönde kullanan devletler de devlet terörizmi kapsamında, savaş suçları ya da insan hakları ihlalleri nedeniyle bu kavramla yargılanabilmektedir.[4][5] Buna benzer olarak; devlet organlarını direkt olarak kullanmayıp, iktidarlardaki grubun veya partinin desteklediği örgütlere verilen desteği tanımlayan devlet destekli terörizm sonucu da benzer yargılamalar olabilmektedir.[6] Birçok akademisyen çeşitli hükümetlerin eylemlerinin de "terörizm" olarak damgalanabileceğini belirtmiştir.[3] Bir ülkede veya bölgede gücü elinden bulunduran iktidarlar veya hükumetler gerçekleşen bir direniş hareketini "terörizm" ile etiketleyebilir.[7]

Terörizm teriminin yasal farklılıklarındaki geçerliliğine rağmen, şimdiki zamana kadarki tanımı belirsizliğini hâlen korumaktadır. Bu tanımlamadaki sorun, terörizm tanımının pek çok kişi, kuruluş veya ülke tarafından özgürlük savaşçıları olarak tanımlanan grupların eylemleri ile nasıl sınırlandırılacağıdır.[8][9]

Köken bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçeye, Fransızca "terreur" sözcüğünden geçmiş olan[10] terör sözcüğü Latince kökenlidir (Latince terror).[11] Latince "terror" sözcüğü, "terreo" fiilinden türemiştir. "Terreo" fiilinin anlamı "korkutuyorum"dur. Buradan türeyen terror ise "büyük korku, dehşet, dehşet veya korku objesi" gibi anlamlara gelir.[12]

Fransızca Petit Robert sözlüğünde "Bir toplumda bir grubun halkın direnişini kırmak için yarattığı ortak korku" olarak tanımlanır. Oxford İngilizce Sözlük'te "Genellikle siyasal nedenlerle, halkın gözünü korkutmak ve halkı yıldırmak için dehşet öğesini kullanmak" olarak tanımlanır.[11] Türk Dil Kurumu Sözlüğü'nde, "Yıldırma, cana kıyma ve malı yakıp yıkma, korkutma, tedhiş" olarak tanımlanır.[10]

Literatürde terör sözcüğü bazen şiddet veya siyasal şiddet kavramlarıyla eş anlamlı olarak kullanılmaktadır.

Türkiye’de yıllarca teröre karşılık olarak anarşi sözcüğü kullanılmış, son yıllarda bu sözcük terk edilerek "terör" sözcüğü kullanılmaya başlanmıştır. "Anarşi" sözcüğü Yunanca kökenlidir. Yunanca sözcük "başsız, yöneticisiz" anlamına gelir. Anarşi sözcüğü Oxford İngilizce Sözlük'te "yetke yoksunluğundan veya yetkenin ve diğer yönetim mekanizmalarının tanınmamasından doğan düzensizlik durumu" olarak tanımlanmıştır. Günümüzde ise yürürlükte olan Terörle Mücadele Kanunu'nda "anayasada belirtilen nitelikleri ve siyasî, hukukî, sosyal, laik, ekonomik düzeni değiştirmeye yönelik her türlü eylem" olarak tarif edilmiştir.[13]

Arapça kökenli tedhiş sözcüğü de zaman zaman terör anlamında kullanılır. Tedhiş sözcüğü, "korku salma, yıldırma" anlamlarına gelir.[14]

Terörizm, “Disasters: Terrorism” adlı kitabında, “What is Terrorism?” başlığı altında Ann Weil tarafından da şu şekilde tanımlanmıştır: “Terörizm; rastgele seçilmiş ya da sembolik değeri olan kurbanların, şiddetin aracı olarak seçildikleri bir savaş yöntemidir. Bu araçsal kurbanların kurbanlaştırılmaları, mensup oldukları grup ya da sınıf içerisindeki yerlerine bağlıdır. Böylece, söz konusu grup ya da sınıfa mensup olan diğer bireyler de, kronik bir terör korkusunun içine itilmiş olurlar”.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Moisei Uritski'nin mezarındaki Kızıl Ordu mensupları. Afişte "Burjuva ve onların yardımcılarına ölüm. Yaşasın Kızıl Terör." yazmaktadır.

Terör sözcüğünün tanımına ilk defa Fransız Devrimi yeni bir boyut kazandırır. Fransız Devrimi'nin ilk yıllarında Fransa'da yürütme yetkisine sahip Convention, ülkenin dış güçler tarafından işgal edilmesine duydukları endişeden dolayı ve içteki sivil huzursuzluğun devrime zarar verebileceğini düşündükleri için olağanüstü önlemler alma gereği görürler. Bu amaçla kamu güvenliğinden sorumlu komiteyi (Comité de salut public) neredeyse diktatörlüğe varan yetkilerle donatırlar. 5 Eylül 1793 günü Convention bir bildiri ile devrim karşıtlarına karşı Terörü (la Terreur) açıklar: "Komplo kuran tüm kişileri dehşete düşürmenin zamanı geldi. Kanun adamları, Terörü başlatın." [15] Kamu güvenliğinden sorumlu komitenin başındaki Maximilien Robespierre Terörün ateşli bir savunucusu olacaktır ve görevlendirilmesinden bir yıl sonra, 28 Temmuz 1794 günü despotluk suçundan idam edilene kadar binlerce kişinin infazına öncülük edecektir.[16][17] Terör, yargısız karar verilen idamlara kadar giden uygulama şekli ve halk üzerinde bıraktığı korku ile tarihe devlet eliyle gerçekleştirilmiş bir terör örneği olarak geçer.[18] Buna devrimci terör de denir.

Kızıl Terör, Ekim Devrimi ile birlikte iktidara gelen Bolşeviklere karşı saldırılar, suikastler ve Beyaz Terör'ün başlamasıyla beraber Çeka tarafından başlatılan toplu tutuklama, yargısız infaz gibi eylemlerin tümüne verilen gelen bir adlandırmadır. 5. Tüm-Rusya Sovyetleri Kongresi devam ederken Sol SR ayaklanması çıkması ve ardından Bolşeviklere karşı çok sayıda suikast düzenlenmesi üzerine, kongre kızıl terör kullanılması fikrini resmen kabul etmiştir.[19] Lev Troçki'nin 1920 tarihli Terörizmin Savunması adlı kitabında burjuva sınıfı için "Bu sınıfı koparmak ve parçalamak zorundayız. Kızıl Terör, bir sınıfa karşı kullanılan, yıkıma mahkum olmasına rağmen, yok olmak istemeyen bir silahtır." ifadeleri yer alır.

Uluslararası terörizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Terörün sınır aşan bir hal alması halinde uluslararası terörizm ile karşı karşıya kalınır. Ancak son dönemde 'uluslararası terörizm' kavramı daha çok birden fazla ülkeyi hedef alan veya birden fazla ülkede aynı anda birbirine yakın eylemlerde bulunan terörizmi anlatmak için kullanılmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Terörün finansal kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Terörizm ihtiyaç duyduğu maddi kaynaklara daha çok yasa dışı faaliyetleri ve dış yardımlar ile ulaşır. Bu gelir kaynakları şu şekilde özetlenebilir:

  1. Dış yardımlar
  2. Uyuşturucu ticareti
  3. İnsan kaçakçılığı
  4. Büyük çaplı soygunlar
  5. Haraçlar
  6. Zorunlu bağışlar
  7. Bağışlar
  8. Diğer her türlü kaçakçılık
  9. Diğer gönüllü katkılar

Terör örgütü listeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı ülke ve kurumlar, terör örgütü olarak tanımladığı kuruluşların listesini yayınlar. Bu listeler bazı ülkelerde yıllık yenilenirken, bu süre daha uzun veya kısa olabilir.

Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık savunma bakanlıkları tarafından yayınlanmış olan terör listeleri mevcuttur. Bununla birlikte BM Güvenlik Konseyi, belli zaman aralıklarıyla belirli kişi ve örgütlerin bir listesini hazırlamaktadır ve liste tasarısının ülke meclislerine gelmesiyle bu liste kabul edilir.[20] Belli aralıklarla bu listelerdeki isimler değiştirilebilir veya güncellenebilir.[21]

Medya ve terörizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Terörizm ile ilişkilendirilen gruplar kendi amaçlarını veya hedeflerini medya organlarını kullanarak yaymaya gayret eder.[22]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük
  2. ^ TDK Güncel Türkçe Sözlük
  3. ^ a b Williamson, Myra (2009). Terrorism, war and international law: the legality of the use of force against Afghanistan in 2001 (İngilizce). Ashgate Publishing. s. 38. ISBN 978-0-7546-7403-0. 
  4. ^ Schmid, Alex P. (2011). "The Definition of Terrorism". The Routledge Handbook of Terrorism Research. Routledge. s. 39. ISBN 0-203-82873-9. 
  5. ^ Deen, Thalif. U.N. Member States Struggle to Define Terrorism (İngilizce), 14 Ağustos 2006, Erişim tarihi: 8 Ağustos 2018.
  6. ^ Grant, John P. Lockerbie Trial, Erişim tarihi: 8 Ağustos 2018.
  7. ^ Khan, Ali (Washburn University – School of Law). A Theory of International Terrorism, Connecticut Law Review, vol. 19, s. 945, 1987.
  8. ^ Даниэль Пайпс, Трудности определения терроризма (Rusça), 24 Ekim 2014.
  9. ^ Aleksandar Marsavelski, The Crime of Terrorism and the Right of Revolution in International Law, Connecticut Journal of International Law, Vol. 28, No. 241, 2013
  10. ^ a b "Türk Dil Kurumu Sözlüğü, "terör" maddesi". 28 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2007. 
  11. ^ a b Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003, "terror" maddesi
  12. ^ Harper's Latin Dictionary, (ed.) Lewis&Short, s.v. terror
  13. ^ "Terörle Mücadele Kanunu". Mevzuat.gov.tr. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2020. 
  14. ^ "Türk Dil Kurumu Sözlüğü, "tedhiş" maddesi". 28 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ekim 2007. 
  15. ^ Andress, David. The Terror: The Mericless War for Freedom in Revolutionary France. New York: Farrar, Strauss and Giroux, 2005. 179.
  16. ^ Fordham University Modern History Sourcebook: Maximilien Robespierre: Justification of the Use of Terror
  17. ^ "The Terror in the French Revolution, Dr Marisa Linton, Kingston University, UK" (PDF). 17 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2012. 
  18. ^ Gilbert Guillaume, Terrorism and International Law, International and Comparative Law Quarterly 2004 53(3):537-548
  19. ^ Рабинович А. Е. Моисей Урицкий: Робеспьер революционного Петрограда? (рус.) // Отечественная история : Журнал. — 2003. — № 1. — С. 3—23.
  20. ^ Malvarlıklarının Dondurulmasına Karar Verilen Kişi, Kuruluş veya Organizasyonlar, Erişim tarihi: 25 Mart 2016.
  21. ^ Hamas o listeden çıkarıldı!, Habertürk TV, 17 Aralık 2014, Erişim tarihi: 25 Mart 2016.
  22. ^ Terrorism and theMedia, Erişim tarihi: 12 Temmuz 2018.