Semizotu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Semizotu
Portulaca oleracea MHNT.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae (Bitkiler)
Klad Angiosperms
(Kapalı tohumlular)
Klad Eudicots
(İki çenekliler)
Klad Core eudicots
Takım: Caryophyllales
Familya: Portulacaceae
Cins: Portulaca
Tür: P. oleracea
İkili adı
Portulaca oleracea
L.
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Semizotu ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Semizotu ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Semizotu ya da pirpirim (Portulaca oleracea), semizotugiller familyasından bir bitki olup yaprakları salata olarak, ya da ıspanak gibi pişirilerek yemeklerde kullanılan bir sebzedir. Kökeni Ortadoğu ve Hindistan olmakla birlikte dünyanın birçok bölgesinde bulunmaktadır.

Sebzeler arasında en fazla miktarda Omega-3 içerdiği anlaşılmıştır[1].

Etimolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

"Semiz", bilinen ilk Eski Türkçe metin olan Orhun Yazıtları'nda karşılaşılabilen[2] bir kelime olup "şişman; eti yağlı, tav" anlamlarına gelmektedir.[3] "Semizotu" adı ise ilk olarak Yadigâr-ı İbni Şerif'in yaklaşık 1421 tarihli yazılarında ortaya çıkar.[2]

Nişanyan Sözlük'e göre "pirpirim" adının "nihai kaynağı ve alıntı yönleri açık değildir", ancak orada üç ihtmal verilmiştir. "Pirpirim", aynı bitkiyi ifade eden Ermenice փրփրեմ (prprem), Kürtçe pirpir/pirpar veya Farsça پرپرن/پرپرى (parparan/parparī) kelimelerinin herhangi birisinden türemiş olabilir.[4]

Yiyecek olarak kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Semizotu

Semizotu ABD gibi bazı ülkelerde çabuk yayılan arsız bir bitki olarak tanınır ve yemeklerde kullanılmaz. Buna karşılık Asya ve Avrupa'da ekşimsi ve tuzlumsu tadı nedeniyle sevilerek yenir. Kullanımı ıspanağa çok benzer. Çiğ olarak salatalara konur. Yoğurtlu olarak yenir. Ya da etli yemeklerde veya böreklerde pişirilerek kullanılır.

İçeriği[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük oranda Omega-3 içeren semizotunun 100 gramında şunlar yer alır:

Enerji değeri 42 kJ
Karbonhidrat 1 gram
Protein 1 gram
Yağ 0,2 gram
C Vitamini 20 mg
Karoten 1,70 mg
Vitamin B1 0,06 mg
Vitamin B2 0,04 mg
Kalsiyum 130 mg
Demir 3 mg

Yabancı ot olarak tarıma zararı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yakma yöntemi de denilen alevlemeye dayanıklı yabancı ot türleri arasında yer alır[5].

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Byrne, R. and McAndrews, J. H. (1975), Pre-Columbian puslane (Portulaca oleracea L.) in the New World. Nature 253:726-727
  2. ^ a b Semiz - Nişanyan Sözlük, 29 Haziran 2020 tarihinde erişilmiştir.
  3. ^ Semiz - TDK Sözlük, 29 Haziran 2020 tarihinde erişilmiştir.
  4. ^ Pirpirim - Nişanyan Sözlük, 29 Haziran 2020 tarihinde erişilmiştir.
  5. ^ Y. E. Kitiş (2010), Yabancı Ot Mücadelesinde Yeni Bir Yöntem: “Alevleme”, Tarım Türk Dergisi, Sayı : 24, 52-54 s