Rusya-Ukrayna ilişkileri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Rusya-Ukrayna ilişkileri
Haritada gösterilen yerlerde Russia ve Ukraine

Rusya

Ukrayna

Rusya-Ukrayna ilişkileri, Rusya Federasyonu ile Ukrayna arasındaki ilişkileri ifade etmektedir. Şu anda iki ülke, Rusya'nın Kırım'ı Ukrayna'dan ilhak etmesinden sonra 2014 yılında başlayan Rus-Ukrayna Savaşı'nı sürdürüyor. Rusya Federasyonu ile Ukrayna arasındaki modern ikili ilişki, resmi olarak I. Dünya Savaşı sırasında eski Rusya İmparatorluğu'nun siyasi reform sürecinden geçmesiyle başladı. 1920'de, Ukrayna'nın Rus ve Polonya Kızıl Ordusu tarafından işgali ile iki ülke arasındaki ikili ilişkiler değişti. 1990'larda, hem Sovyet Rusya'nın hem de Sovyet Ukrayna'nın resmi olarak kurucu cumhuriyetleri olduğu Sovyetler Birliği'nin dağılmasının hemen ardından ikili ilişkiler yeniden canlandı.

İki ülke arasındaki ilişkiler, 2014 Ukrayna devriminden bu yana ciddi şekilde parçalandı, ardından Rusya'nın Kırım'ı Ukrayna'dan ilhak etmesi ve Rusya'nın, 2020'nin başlarında yaşanan bir savaşta Donetsk Halk Cumhuriyeti ve Luhansk Halk Cumhuriyeti ayrılıkçı savaşçılarına verdiği destek nedeniyle 13.000'den fazla insanın ölmesine ve Rusya'ya Batı yaptırımları getirilmesine sebep oldu.[1] 2022 Rusya'nın Ukrayna'yı istilası sonrası Ukraynalı yetkililer tarafından 40 Ukrayna askeri ve 10 sivilin hayatını kaybettiğinin bildirilmesinin ardından Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmytro Kuleba; sosyal medya hesabından yayınladığı mesajda, "Ukrayna, Rusya ile ilişkisini kesti. Tüm ortaklarımızı da aynı şeyi yapmaya davet ediyorum. Bu somut adımla, Ukrayna ile birlikte, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'daki en cesur silahlı saldırı eylemini reddettiğinizi gösterin” açıklamasını yaptı. [2] [3]

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya ve Ukrayna'nın iki bölgesi arasındaki etkileşimler, 17. yüzyıldan itibaren resmi bir temelde gelişti, ancak uluslararası düzeydeki ilişkiler, Büyük Katerina'nın 1764'te Kazak Hetmanlığı'nın özerkliğini tasfiye ettiğinde sona erdi. Komünist Ekim Devrimi'nden kısa bir süre sonra, iki devlet yeniden etkileşime girdi.

1920'de, Sovyet Rus kuvvetleri Ukrayna'yı ele geçirdi ve iki devlet arasındaki ilişkiler, 1922'de kurulan Sovyetler Birliği'nde uluslararası ilişkilerden iç ilişkilere geçti. 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Ukrayna, Rusya'dan gelen gerginlikler ve düpedüz düşmanlık dönemleri geçirdi. Yevromaydan'dan (2013-2014) önce, Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç yönetiminde, (Şubat 2010'dan 22 Şubat 2014'te iktidardan uzaklaştırılana kadar görevde[4]) çeşitli ticaret anlaşmalarıyla ilişkiler işbirliği içerisindeydi.[5][6][7][8]

1 Mart 2014'te Rusya Federal Meclisi Federasyon Konseyi oybirliğiyle Rusya Devlet Başkanı'na Ukrayna topraklarına Rus Silahlı Kuvvetlerini sokmasına izin verdi.[9][10][11] 3 Mart 2014 tarihinde, Birleşmiş Milletler Rusya temsilcisi Vitaly Çurkin, 1 Mart 2014 tarihinde Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin'e Ukrayna topraklarına Rus Silahlı Kuvvetlerinin girme talebini içeren, eski Ukrayna Cumhurbaşkanı Yanukoviç tarafından imzalanmış bir mektubu göstermiştir.[12]

Şubat-Mart 2014 Kırım krizi sırasında Ukrayna, Kırım'daki hükümet binalarının, havalimanlarının ve askeri üslerinin kontrolünü aidiyeti belli olmayan askerlere ve yerel Rus yanlısı milislere kaptırdı. Bu, 27 Şubat'ta aidiyeti belli olmayan silahlı kişilerin Kırım parlamento binasını ele geçirmesiyle başladı. Aynı gün Kırım parlamentosu, yerel yönetimi Kırım'ın Rusya ile birleşmesini isteyen biriyle değiştirdi.[13][14] Bu hükümet, seçmenlerin ezici bir çoğunlukla Rusya'ya katılmak için oy kullandığı 2014 Kırım statüsü referandumunu 14 Mart 2014'te düzenledi.[15] 17 Mart 2014'te Kırım bağımsızlığını ilan etti.[16] 18 Mart 2014'te Moskova'da Kırım ve Sivastopol'u Rusya'ya katma antlaşması imzalandı.[17] 19 Mart 2014'te Ukrayna'nın tüm Silahlı Kuvvetleri Kırım'dan çekildi.[18] 17 Nisan 2014'te Başkan Putin, Rus ordusunun Kırım ayrılıkçı milislerini desteklediğini belirterek, "Kırım halkının iradesini özgürce ifade edebilmesi için uygun koşulları sağlamak nedeniyle" Rusya'nın müdahalesinin gerekli olduğunu belirtti.[19]

Mart ve Nisan 2014 boyunca, Rusya yanlısı grupların Donetsk ve Luhansk'daki oblastlarda "Halk Cumhuriyetleri" ilan etmesiyle, Rusya yanlısı huzursuzluk Ukrayna'da yayıldı, 2017 itibarıyla her ikisi de kısmen Ukrayna hükümetinin kontrolü dışında kaldı. Buna cevaben Ukrayna, Rusya'ya karşı çok sayıda uluslararası mahkeme davası başlattı ve her türlü askeri işbirliğini ve askeri ihracatı askıya aldı.[20] Pek çok ülke ve uluslararası kuruluş, Rusya Federasyonu'na ve gerilime karışan ve bundan sorumlu olan Ukrayna vatandaşlarına yaptırım uyguladı.

Ukrayna'nın doğusunda Rusya yanlısı isyancılar (Rus ordusu tarafından desteklenen) ile Ukrayna Silahlı Kuvvetleri arasındaki askeri çatışmalar Nisan 2014'te başladı. 5 Eylül 2014 tarihinde, Ukrayna hükümeti ile kendi kendilerini ilan eden Donetsk Halk Cumhuriyeti ve Luhansk Halk Cumhuriyeti temsilcileri geçici bir ateşkes imzaladılar.[21] Ocak 2015'te yoğun yeni çatışmaların ortasında ateşkes fiilen son bulmuş oldu. Şubat 2015'in ortasından bu yana yeni bir ateşkes anlaşması yürürlükteydi, ancak bu anlaşma aynı zamanda savaşı da durduramadı.[22][23][24][25][26][27][28] Ocak 2018'de Verkhovna Rada, Donetsk Halk Cumhuriyeti ve Luhansk Halk Cumhuriyeti tarafından ele geçirilen bölgeleri "geçici olarak Rusya tarafından işgal edilmiş" olarak tanımlayan bir yasayı kabul etti, yasa aynı zamanda Rusya'yı "saldırgan" bir devlet olarak da adlandırdı.[29] Rusya, NATO ve Ukrayna tarafından Donetsk Halk Cumhuriyeti ve Luhansk Halk Cumhuriyeti'ni desteklemek için doğrudan askeri operasyonlarda bulunmakla suçlanıyor.[30] Rusya bunu reddediyor, ancak Aralık 2015'te Rusya Federasyonu Başkanı Vladimir Putin, Rus askeri istihbarat görevlilerinin Ukrayna'da faaliyet gösterdiğini kabul etti ve normal askerlerle aynı olmadıkları konusunda ısrar etti.[31] Rusya, Rus "gönüllülerinin" ayrılıkçı Halk Cumhuriyetlerine yardım ettiğini kabul etti.

10 Şubat 2015 tarihinde, Rusya'nın askeri müdahalesine cevaben Ukrayna parlamentosu, Rusya Federasyonu ile diplomatik ilişkilerin askıya alınmasına ilişkin bir kararname taslağı kaydetti.[32] Bu askıya alma gerçekleşmese de, Ukraynalı yetkili Dmitro Kuleba (Ukrayna'nın Avrupa Konseyi Daimi Temsilcisi) Nisan 2016 başında diplomatik ilişkilerin "neredeyse sıfıra" düştüğünü kabul etti.[33] 2017 yılının sonlarında Ukrayna Dışişleri Bakanı Pavlo Klimkin, "içerik olarak Rusya ile diplomatik ilişki bulunmadığını" belirtti.[34]

5 Ekim 2016'da Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, vatandaşlarına Rusya'ya her türlü seyahatten veya kendi topraklarından transit geçmekten kaçınmalarını resmen tavsiye etti. Bakanlık, Rus yasa uygulayıcılarının sık sık "yasadışı fiziksel ve psikolojik baskı, işkence ve insan haklarını ve haysiyetini ihlal eden diğer eylemler gibi kaba yöntemlerle kaba bir şekilde muamele gördüğü" iddia edilen Ukrayna vatandaşlarına yönelik artan sayıdaki gerekçesiz tutuklamalara işaret etti.[35]

Mart 2014'te Ukrayna, birkaç Rus TV kanalının Ukrayna'da yayınlanmasını yasaklamaya başladı[36][37][38][a] ve bunu Şubat 2015'te, işgalci devletin kolluk kuvvetlerinin, silahlılarının herhangi bir eyleminin "popülerleştirilmesini, kışkırtılmasını, propagandasını" içeren "görsel-işitsel eserlerin" gösterilmesinin yasaklanması kararı izledi.[38][40] Bir yıl sonra Rus yapımları (Ukrayna televizyonunda) 3 ila 4 (kat) azalmıştı. 2015 yılında Ukrayna, Rus sanatçıların Ukrayna'ya girmesini ve diğer Rus kültür eserlerini de "ulusal güvenliğe tehdit" olarak görerek ülkede yasaklamaya başladı.[41] 30 Kasım'dan itibaren (Kerç Boğazı olayının ardından) Ukrayna, bunun bir güvenlik önlemi olduğunu öne sürerek 16 ile 60 yaş arasındaki tüm Rus erkeklerin ülkeye girişini insani amaçlar[42] dışında yasakladı.[43][44][45] Kerç Boğazı olayına bir başka cevap olarak Ukrayna, 26 Kasım'da Ukrayna'nın 10 sınır bölgesinde başlayan 30 günlük bir sıkıyönetim dönemi başlattı.[46] Sıkıyönetim getirildi çünkü Ukrayna Cumhurbaşkanı Petro Poroshenko, Rusya ile "tam ölçekli bir savaş" tehdidi olduğunu iddia etti.[46]

Rusya'nın Kiev'de büyükelçiliği ve Harkov, Lviv ve Odessa'da konsoloslukları bulunmaktadır. Ukrayna'nın Moskova'da büyükelçiliği ve Rostov-na-Donu, Sankt-Peterburg, Yekaterinburg, Tyumen ve Vladivostok'ta konsoloslukları bulunmaktadır. Ukrayna, Mart 2014'te Rusya Büyükelçisi Volodimir Yelçenko'yu geri çağırdı.[47] O zamandan beri Ukrayna'nın Rusya'daki en yüksek diplomatik temsilciliği, geçici maslahatgüzarı oldu.[48] Benzer şekilde, Temmuz 2016'dan bu yana, Rusya'nın Ukrayna Büyükelçisi Mihail Zurabov'un ülkesine dönmesinin ardından, Rusya'nın Ukrayna'daki en yüksek diplomatik temsilciliği de geçici maslahatgüzarları oldu.[48]

İlişkilerin tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kiev Rusluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Hem Rusya hem de Ukrayna, miraslarını 10. yüzyılda Bizans kilisesi altında çeşitli etnik köken ve geçmişe sahip birkaç kabile ve klanı birleştirdiği için Rus'tan alıyor. Büyük Sovyet Ansiklopedisi'ne göre, siyasi bir oluşum olarak Ruslar, feodal parçalanmadan muzdaripti ve tarihi, çeşitli prensler arasındaki sayısız çatışmalarla doludur. Eski Rus tarihçilerine göre, Ukrayna'nın modern başkenti Kiev, hem Rus hem de Ukrayna uluslarının selefi olan bir zamanlar güçlü Orta Çağ devleti sayesinde Rus şehirlerinin annesi olarak ilan edilmişti.[49] "Şehirlerin anası" ifadesi Yunan kökenlidir ve metropol anlamına gelir. Hem Rusların hem de Ukraynalıların menşeiyle ilgili söylem, hararetli tartışmalara yol açabilir.

Moskova ve Rus İmparatorluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Moğolların Kiev Knezliği'ni işgalinden sonra Rus ve Ukrayna halkının tarihleri birbirinden ayrılmaya başladı.[50] Ruslar kuzey eyaletlerinin tüm kalıntılarını başarıyla birleştirerek ilk kez, güçlü bir Rus devletine dönüştü. Ukrayna bölgesi, Litvanya Büyük Dükalığı'nın egemenliği altına girdi ve onu Polonya-Litvanya Birliği izledi. Birlik içinde, militan Zaporojya Kazakları Polonizasyonu reddettiler ve Polonya soylularının kontrolündeki birlik hükümeti ile sık sık çatıştılar. Kazaklar arasındaki huzursuzluk, onların Polonya-Litvanya Birliği'ne isyan etmelerine ve sonunda 1654'teki Pereyaslav Antlaşması ile resmileştirilerek kültür, dil ve dini ortak paydaları bulunan Rusya ile birlik aramalarına neden oldu.[51] 17. yüzyılın ortalarından itibaren Ukrayna, Rus İmparatorluğu tarafından yavaş yavaş emildi ve 18. yüzyılın sonlarında Polonya'nın bölünmesiyle tamamlandı. Kısa bir süre sonra, 18. yüzyılın sonlarında, Kazak ordusu İmparatorluk tarafından zorla dağıtıldı ve Kazakların nüfusunun çoğu, İmparatorluğa boyun eğdirmede değerli bir rol oynayacağı düşüncesiyle öfkeli Kafkas kabileleriyle mücadele için Rus İmparatorluğu'nun güney ucundaki Kuban bölgesine taşındı.

Rus İmparatorluğu, Ukraynalıları (ve Belarusluları) Rus kimliğinin bir parçası olarak görüyor ve onları "Küçük Ruslar" olarak adlandırıyordu.[52] I. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar bu görüşe küçük bir Ukraynalı milliyetçi grup karşı çıktı.[53] Bununla birlikte, algılanan bir "Ukrayna ayrılıkçılığı" tehdidi, "Küçük Rusların" Ruslaştırılmasına yönelik bir dizi önlemi harekete geçirdi.[53] 1804'te Ukrayna dili ders ve öğretim dili olarak okullarda yasaklandı.[54] 1876'da, II. Aleksandr'ın gizli Ems Ukaz kararıyla Ukraynaca kitapların yasaklanması, halka açık performansların ve konferansların yayınlanmasını ve ithalatını yasakladı ve hatta müzik notalarına eşlik eden Ukraynaca metinlerin basılmasını yasakladı.[55]

Sovyetler Birliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Şubat Devrimi, Rusya Geçici Hükümeti ile Rus hükümetinde komiser Petro Stebnitski tarafından temsil edilen Ukrayna Merkez Konseyi arasında resmi ilişkilerin kurulmasına tanık oldu. Aynı zamanda Dmitri Odinets, Ukrayna hükümetinde Rusya İşleri temsilcisi olarak atandı. 1918 başında Sovyet askeri saldırısından sonra Ukrayna, Rusya Cumhuriyeti'nden tam bağımsızlığını ilan etti. Ukrayna ve Rusya'nın İttifak Güçleriyle ayrı ayrı imzaladığı iki Brest-Litovsk antlaşması, aralarındaki askeri çatışmayı yatıştırdı ve aynı yıl barış görüşmelerine başlandı.

I. Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra Ukrayna, Rus İç Savaşı'nda bir savaş alanı haline geldi ve hem Ruslar hem de Ukraynalılar neredeyse tüm ordularda siyasi inançlarına göre savaştılar.[b] 1922'de Ukrayna ve Rusya, Sovyetler Birliği'nin iki kurucu üyesidir ve Aralık 1991'de birliği fesheden anlaşmanın imzacılarıdır.

Rus İmparatorluğunun sona ermesi, Ukraynaca üzerindeki yasağı da kaldırdı.[54] Bunu, farklı Sovyet Cumhuriyetlerinin kültürlerini destekleyen bir doğuş dönemi izledi.[56]

1932-1933'te Ukrayna, Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde 7,5 milyon Ukraynalıyı öldüren insan kaynaklı bir kıtlık olan Holodomor'u yaşadı. "Ukrayna'da Terör-Kıtlık" ve "Ukrayna'da Kıtlık-Soykırım" olarak da bilinen kıtlık sırasında, çoğunluğu Ukraynalı olan milyonlarca Ukrayna SSC vatandaşı, Ukrayna tarihinde şimdiye kadar görülmemiş bir barış zamanı felaketinde açlıktan öldü. Bilim insanları, doğal etkenlerin ve kötü ekonomik politikaların kıtlığın nedenleri olarak görülmesi ve Sovyet liderliğinin Ukrayna köylülüğünün yok edilmesinin ne kadar önceden tasarlandığı konusunda hemfikir değiller. Holodomor kıtlığı, Rusya ve Kazakistan dahil birçok Sovyet cumhuriyetine yayıldı. Bilim insanları, Holodomor'un nihayetinde ilgili ekonomik sorunların bir sonucu olduğu argümanını da ileri sürdüler ve bunun yanında özel mülkiyetin tasfiyesi ve Sovyet sanayileşme döneminde uygulanan radikal ekonomik değişiklikler, 1930'ların başındaki yaygın kuraklıkla birleşti. 13 Ocak 2010'da Kiev Temyiz Mahkemesi ölümünden sonra Stalin, Kaganoviç, Molotov ve Ukraynalı Sovyet liderleri Kosior ve Çubar'ı Holodomor kıtlığı sırasında Ukraynalılara karşı soykırım yapmaktan suçlu buldu.[57]

Bağımsız Ukrayna[değiştir | kaynağı değiştir]

2000'ler[değiştir | kaynağı değiştir]

Vladimir Putin ve Leonid Kuçma, Aralık 2003'te.

2004 Ukrayna cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önce, Ukrayna ordusu tarafından bir Rus uçağının kaza sonucu düşürülmesine ilişkin spekülasyonlar ve Tuzla Adası ile tartışmalar da dahil olmak üzere anlaşmazlıklar mevcut olsa da, Leonid Kuçma'nın son yıllarında Rusya ile ilişkiler iyileşti. 2002'de Rus hükümeti, Khmelnytskyi ve Rivne Nükleer Santrallerinin inşaatının finansmanına katıldı.[58] Ancak, Turuncu Devrim'den sonra, Rusya-Ukrayna doğalgaz anlaşmazlıkları ve Ukrayna'nın NATO'ya katılma teklifi de dahil olmak üzere birçok sorun yeniden su yüzüne çıktı.

Ukrayna'da Rusya ile ilişkilere dair genel algı büyük ölçüde bölgesel faktörlere göre farklılık göstermektedir. Ukrayna'daki Rus diasporasının çoğunluğuna da ev sahipliği yapan birçok Rusofili doğu ve güney bölgesi, Rusya ile daha yakın ilişkileri memnuniyetle karşılıyor.[59] Bununla birlikte, Ukrayna'nın daha merkezi ve özellikle batı bölgeleri (asla İmparatorluk Rusyası'nın bir parçası olmayanlar) Rusya[60][61][62][63] ve Sovyetler Birliği ile tarihi bir bağlantı fikrine karşı daha az dostane bir tutum sergiliyor.[64]

Rusya'nın herhangi bir ülkeyi ilhak etmeye niyeti yok.

Rusya Devlet Başkanı Putin (24 Aralık 2004)[65]

Rusya'da, Ukrayna'nın görüşüne göre bölgesel bir kırılma yoktur,[66] ancak genel olarak, Ukrayna'nın AB ve NATO'ya katılma konusundaki son girişimleri, elbette Ukrayna'nın yalnızca Batı yanlısı, Rus karşıtı bir yönelimine ve dolayısıyla bir düşmanlık işaretine dönüşmesi olarak görülmüştür ve bu, Ukrayna'nın Rusya'daki algısının düşmesine neden olmuştur (Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yuşenko, Rusya'ya NATO'ya katılmanın Rusya karşıtı bir eylem[67] olmadığı konusunda güvence vermesine ve Putin, Rusya'nın Ukrayna'nın AB üyeliğini memnuniyetle karşılayacağını söylemesine rağmen[68]).[69] Bu durum, Ukrayna'da Rusçaya resmi statü verilip verilmeyeceği[70] ve ikinci devlet dili yapılıp yapılmayacağı konusundaki kamuoyu tartışmasıyla daha da alevlendi.[71][72] 2009 gaz anlaşmazlığı sırasında, Rus medyası Ukrayna'yı neredeyse tek tip bir şekilde, Rusya'nın düşmanlarıyla ittifak kurmak ve ucuz Rus gazından yararlanmak isteyen saldırgan ve açgözlü bir devlet olarak tasvir etti.[73]

2007-2008 yıllarında hem Rus (örneğin Rusya Dışişleri Bakanlığı,[74] Moskova Belediye Başkanı Yury Luzhkov[75] ve ardından Başkan Vladimir Putin[76]) hem de Ukraynalı politikacıların, örneğin eski Dışişleri Bakanı Borys Tarasiuk,[77] Ukrayna Adalet Bakan Yardımcısı Evhen Korniçuk[78] ve daha sonra parlamento muhalefetinin lideri Yulya Timoşenko[79] gibi siyasetçilerin saldırgan açıklamaları, ilişkilerin daha da kötüleşmesine neden oldu.

Sivastopol'daki Rus Karadeniz Filosu'nun durumu bir anlaşmazlık ve gerginlik meselesi olarak kaldı.[66][80]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Mart 2014'ün başlarında ve bağımsızlık referandumu öncesinde Kırım'da Ukrayna merkezli tüm TV kanallarının yayını durduruldu.[39]
  2. ^ Ukraynalı İç Savaş savaşçıları arasında Anarşistler, Beyaz Ruslar, Bolşevikler, Merkezi Güçler, Ententeler ve kısa ömürlü Ukrayna hükümetlerininkiler yer alıyor.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ukraine sticks to positions on Russia but leaves room for "compromises" 5 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Reuters (12 February 2020)
  2. ^ "Ukraine cuts diplomatic ties with Russia after invasion". 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2022. 
  3. ^ "Dışişleri Bakanı açıkladı: 'Ukrayna, Rusya ile ilişkisini kesti'". 28 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2022. 
  4. ^ "Timeline: Political crisis in Ukraine and Russia's occupation of Crimea". Reuters. 8 Mart 2014. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  5. ^ Kuzio, Taras (November 2010). The Crimea: Europe's Next Flashpoint? (PDF). Jamestown Foundation. 9 Mart 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  6. ^ "Russia and Ukraine improve soured relations - Russian President". RIA Novosti. 16 Mayıs 2010. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  7. ^ "Putin satisfied with state of Ukrainian-Russian relations". Kyiv Post. 28 Haziran 2010. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  8. ^ "After Russian invasion of Georgia, Putin's words stir fears about Ukraine". Kyiv Post. 30 Kasım 2010. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  9. ^ "РОСІЯ ОГОЛОСИЛА УКРАЇНІ ВІЙНУ" [Russia declared war on Ukraine]. Ukrayinska Pravda. 1 Mart 2014. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  10. ^ Lally, Kathy; Englund, Will; Booth, William (1 Mart 2014). "Russian parliament approves use of troops in Ukraine". The Washington Post. 3 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  11. ^ Walker, Shaun; Salem, Harriet (1 Mart 2014). "Russian parliament approves troop deployment in Ukraine". The Guardian. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  12. ^ Charbonneau, Louis (4 Mart 2014). "Russia: Yanukovich asked Putin to use force to save Ukraine". Reuters. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  13. ^ Carbonnel, Alissa de (12 Mart 2014). "How the separatists delivered Crimea to Moscow". Reuters. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  14. ^ Weiss, Michael (1 Mart 2014). "Russia Stages a Coup in Crimea". The Daily Beast. 1 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2014. 
  15. ^ "Ukraine crisis: Crimea parliament asks to join Russia". BBC News. 6 Mart 2014. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  16. ^ "Crimean parliament formally applies to join Russia". BBC News. 17 Mart 2014. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  17. ^ Isachenkov, Vladimir (19 Mart 2014). "Putin signs treaty to add Crimea to map of Russia". Associated Press. 20 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2014Concord Monitor vasıtasıyla. 
  18. ^ "Ukraine 'preparing withdrawal of troops from Crimea'". BBC News. 19 Mart 2014. 20 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2014. 
  19. ^ "Direct Line with Vladimir Putin". kremlin.ru. Presidential Administration of Russia. 17 Nisan 2014. 16 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  20. ^ "Ukraine suspends military cooperation with Russia". Indo-Asian News Service. 4 Nisan 2014. 7 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2017 – news.biharprabha.com vasıtasıyla. Ukrayna Birinci Başbakan Yardımcısı Vitaly Yarema Cuma günü yaptığı açıklamada, ülkesinin Rusya ile askeri işbirliğini Moskova'nın Ukrayna sınırı yakınlarındaki askeri hareketleri nedeniyle askıya aldığını söyledi. [...] Xinhua, Yarema'ya atıfta bulunarak, iki eski Sovyet komşunun askeri-sanayi kompleksinde çok yakın bağlantılara sahip olmasına rağmen, askeri gerilimler ortaya çıkarsa Ukrayna'ya karşı kullanılabilecekleri için Kiev, Rusya'ya savunma malları tedarik etmeyi durdurmak zorunda kaldı. 
  21. ^ "Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal". BBC News. 5 Eylül 2014. 5 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2017. 
  22. ^ Hill, Patrice (22 Şubat 2017). "Monitor Says Ukraine Cease-Fire, Weapons Withdrawal Not Being Honored". Radio Free Europe/Radio Liberty. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
    Burridge, Tom (20 Şubat 2017). "East Ukraine ceasefire due to take effect". BBC News. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  23. ^ "ATO HQ: Truce disrupted, no conditions for withdrawal of arms". unian.info. Ukrainian Independent Information Agency. 20 Şubat 2017. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  24. ^ Romanenko, Valentyna (20 Şubat 2017). "У зоні АТО знизилася бойова активність – штаб" [In the ATU zone, combat activity has decreased – headquarters]. Ukrayinska Pravda (Ukraynaca). 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  25. ^ Zaks, Dmitry (23 Aralık 2016). "Ukraine rebels agree to new indefinite truce". Agence France-Presse. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019Business Insider vasıtasıyla. 
  26. ^ "Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine, based on information received as of 19:30, 4 January 2017". Organization for Security and Co-operation in Europe. 5 Ocak 2017. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  27. ^ "Militants shell Ukrainian army positions 32 times in past 24 hours". Interfax-Ukraine. 6 Ocak 2017. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  28. ^ "Kiev forces violate ceasefire three times over past 24 hours — news agency". TASS. 3 Ocak 2017. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  29. ^ "Ukraine crisis: Kiev defines Russia as 'aggressor' state". BBC News. 19 Ocak 2018. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  30. ^ "Nato accuses Russia of violating Ukraine sovereignty". BBC News. 29 Ağustos 2014. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
    "Kiev claims 'intensive' movements of troops crossing from Russia". Agence France-Presse. 2 Kasım 2014. 11 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019 – Yahoo! News vasıtasıyla. 
  31. ^ Walker, Shaun (17 Aralık 2015). "Putin admits Russian military presence in Ukraine for first time". The Guardian. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  32. ^ "Проект Постанови про тимчасове припинення дипломатичних відносин з Російською Федерацією". w1.c1.rada.gov.ua (Ukraynaca). Verkhovna Rada of Ukraine. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2017. 
  33. ^ "Кулеба: дипвідносини з РФ зведені до нуля, але розривати їх не можна" [Kuleba: diplomatic relations with the Russian Federation reduced to zero, but they can not break]. Ukrayinska Pravda (Ukraynaca). 8 Nisan 2016. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  34. ^ "Klimkin comments on possibility of severing diplomatic ties with Russia". unian.info. Ukrainian Independent Information Agency. 1 Aralık 2017. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  35. ^ "Ukraine warns citizens against traveling to Russia". Reuters. 5 Ekim 2016. 8 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
    "Ukraine's foreign ministry issues Russia travel warning". unian.info. Ukrainian Independent Information Agency. 5 Ekim 2016. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  36. ^ Ennis, Stephen (12 Mart 2014). "Ukraine hits back at Russian TV onslaught". BBC News. 8 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  37. ^ Barry, Ellen; Somaiya, Ravi (5 Mart 2014). "For Russian TV Channels, Influence and Criticism". The New York Times. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  38. ^ a b "TV broadcasting council removes 15 more Russian TV channels from adaptation list". Interfax-Ukraine. 12 Şubat 2016. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  39. ^ "Crimeans urged to vote against "neo-Nazis" in Kiev". BBC News. 13 Mart 2014. 6 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  40. ^ "За рік показ російського медіа-продукту впав у 3-4 рази, – Нацрада" [Over the year, the screening of Russian media products fell 3-4 times – National Rada on Television and Radio Broadcasting]. The Day (Ukraynaca). 5 Şubat 2016. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  41. ^ "Ukraine bans 38 Russian 'hate' books amid culture war". BBC News. 11 Ağustos 2015. 2 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  42. ^ "Ukraine bans entry to all male Russian nationals aged 16-60". unian.info. Ukrainian Independent Information Agency. 30 Kasım 2018. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2018. 
  43. ^ Roth, Andrew (30 Kasım 2018). "Ukraine bans entry to Russian men 'to prevent armies forming'". The Guardian. 5 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Kasım 2018. 
  44. ^ "Ukraine continues tightened control on border with Russia, incl. entry ban for men aged 16-60". unian.info. Ukrainian Independent Information Agency. 26 Aralık 2018. 28 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Aralık 2018. 
  45. ^ "Ukraine upholds entry restrictions for Russian men aged 16-60 years". Ukrinform. 27 Aralık 2018. 29 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  46. ^ a b "Ukraine-Russia sea clash: Captured sailors shown on Russia TV". BBC News. 27 Kasım 2018. 17 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Kasım 2018. 
  47. ^ "МИД Украины: посол отозван из России еще год назад" (Rusça). Russia-24. 2 Mart 2015. 3 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2015. 
  48. ^ a b "Ukraine's diplomat: Non-approval of Russia's ambassador doesn't mean full diplomatic break". unian.info. Ukrainian Independent Information Agency. 5 Ağustos 2016. 29 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  49. ^ "Kievan Rus". The Columbia Encyclopedia (6th bas.). 2000. 19 Ağustos 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi – Bartleby.com vasıtasıyla. 
  50. ^ Gumilyov, Lev (2005). Ot Rusi k Rossii От Руси к России [From Rus' to Russia]. Moskova: AST. s. [sayfa belirt]. ISBN 5-17-012201-2. 
  51. ^ Shambarov, Valery (2007). Kazachestvo: istoriya volnoy Rusi Казачество: история вольной Руси [The Cossacks: History of a Free Rus']. Moskova: Algorithm Expo. s. [sayfa belirt]. ISBN 978-5-699-20121-1. 
  52. ^ Abdelal, Rawi (2005). National Purpose in the World Economy: Post-Soviet States in Comparative Perspective. Cornell University Press. s. 106. ISBN 978-0-8014-8977-8. 10 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2017. 
  53. ^ a b Bassin, Mark; Glebov, Sergey; Laruelle, Marlene, (Ed.) (2015). Between Europe & Asia: The Origins, Theories, and Legacies of Russian Eurasianism. Pittsburgh, Pennsylvania: University of Pittsburgh Press. s. 135. ISBN 978-0-8229-8091-9. 10 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2017. 
  54. ^ a b Steele, Jonathan (1988). Eternal Russia: Yeltsin, Gorbachev, and the Mirage of Democracy. Harvard University Press. s. 217. ISBN 978-0-674-26837-1. 19 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2021. 
  55. ^ Ohienko, Ivan (2001). "XII. Скорпіони на українське слово". Історія української літературної мови [The History of the Ukrainian Literary Language] (Ukraynaca). Kyiv: Nasha Kultura i Nauka. ISBN 966-7821-01-3. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2012. 
  56. ^ Legvold, Robert, (Ed.) (2012). Russian Foreign Policy in the Twenty-First Century and the Shadow of the Past. New York: Columbia University Press. s. 240. ISBN 978-0-231-51217-6. 12 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Mart 2017. 
  57. ^ "Yushchenko Praises Guilty Verdict Against Soviet Leaders For Famine". Radio Free Europe/Radio Liberty. 14 Ocak 2010. 3 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  58. ^ 2001 Political sketches: too early for summing up (PDF). Ukrainian Center for Independent Political Research. 4 Ocak 2002. 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Nisan 2021 – pdc.ceu.hu vasıtasıyla. 
  59. ^ Charles, Jonathan (25 Aralık 2004). "Angry mood in eastern Ukraine". BBC News. 29 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  60. ^ "Ukraine country profile". BBC News. 26 Nisan 2012. 9 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  61. ^ Gatehouse, Gabriel (5 Haziran 2008). "BBC dragged into Ukraine TV furore". BBC News. 29 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  62. ^ "Ukrainians dream of EU future". BBC News. 28 Ocak 2008. 1 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  63. ^ Fawkes, Helen (18 Haziran 2004). "Ukraine drive to keep Russian off buses". BBC News. 9 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  64. ^ "В украинском Львове тоже хотят снести советские военные памятники" [In Ukrainian Lviv, Soviet war memorials are also about to be demolished]. NEWSru.com (Rusça). 11 Mayıs 2007. 12 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  65. ^ "Polish head rejects Putin attack". BBC News. 24 Aralık 2004. 13 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  66. ^ a b "Russians want Sevastopol to belong to Russia, poll shows". unian.net. Ukrainian Independent Information Agency. 23 Mayıs 2008. 13 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  67. ^ "Russia in Ukraine missile threat". BBC News. 12 Şubat 2008. 10 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  68. ^ "Press Conference Following Talks with Spanish Prime Minister Jose Luis Rodriguez Zapatero". kremlin.ru. Presidential Administration of Russia. 10 Aralık 2004. 26 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2014. 
  69. ^ "Almost fourth of Russians believe Ukraine is an enemy – poll". unian.net. Ukrainian Independent Information Agency. 8 Mayıs 2008. 13 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  70. ^ "Q&A: Ukrainian parliamentary poll". BBC News. 1 Ekim 2007. 20 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  71. ^ "Ukraine divided over language row". BBC News. 22 Nisan 2005. 11 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  72. ^ Ragozin, Leonid (22 Kasım 2004). "Ukraine's east-west showdown". BBC News. 10 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  73. ^ Karatnycky, Adrian; Motyl, Alexander J. (May–June 2009). "The Key to Kyiv". Foreign Affairs. 25 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019. 
  74. ^ "Russian Foreign Ministry says Russian language in Ukraine suffers from pressure". unian.net. Ukrainian Independent Information Agency. 17 Haziran 2008. 19 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  75. ^ "Moscow Mayor calls on to take Crimea and Sevastopol from Ukraine". unian.net. Ukrainian Independent Information Agency. 5 Haziran 2008. 6 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  76. ^ Chaly, Valeriy (10 Haziran 2008). "Ukrainian-Russian relations". unian.net. Ukrainian Independent Information Agency. 11 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  77. ^ "Ukrainian politicians never went to Russia to violate its constitution - Tarasiuk". unian.net. Ukrainian Independent Information Agency. 23 Mayıs 2008. 11 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  78. ^ "Russia bars entry to Ukrainian politicians". unian.net. Ukrainian Independent Information Agency. 22 Mayıs 2008. 4 Temmuz 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2014. 
  79. ^ Tymoshenko, Yuliya (May–June 2007). "Containing Russia". Foreign Affairs. 17 Mayıs 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  80. ^ Aron, Leon (10 Eylül 2008). "Russia's Next Target Could Be Ukraine". The Wall Street Journal. 12 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2019.