Litvanya Büyük Dükalığı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė
Litvanya Büyük Düklüğü
1236-17951
bayrağı
Bayrak
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
1387 yılında Litvanya Büyük Düklüğü
1387 yılında Litvanya Büyük Düklüğü
Başkent Vilnüs
Yaygın diller Rutence
(1236–1696)
Lehçe · Latince
(1696-1795)
Hükûmet Mutlak Monarşi
Büyük Dük  
• 1236-1263
Mindaugas
• 1377-1392
Jogaila
• 1392–1430
Vytautas
• 1548–1569
II. Zygmunt August
• 
II. Jan Kazimierz
• 
II. Stanisław August
Yasama organı Seimas
Tarihçe  
• Kuruluşu
1236
• Dağılışı
17951
Yüzölçümü
• Toplam
850.000 km2 (330.000 sq mi)
Nüfus
• Sayılan
1,800,000 (1793'te)
1 Üniter yapıyı öngören 1791 Anayasasının kabulüyle Büyük Dükalık lağvedildi.

Litvanya Büyük Düklüğü, Avrupa'da 12. yüzyıl[1] ile 1795[2] arasında varlığını sürdürmüş bir devlettir. Aukštaitija bölgesindeki çok tanrılı Baltık kabilelerinden biri olan Litvanlar tarafından kuruldu.[3][4][5] Daha sonra Kiev Knezliği'nin büyük bir kısmını ve diğer Slav topraklarını ele geçirdi. Böylece bugünkü Beyaz Rusya, Letonya, Litvanya'nın tamamı ile Moldova, Polonya, Rusya ve Ukrayna'nın bir kısmını kapsar hâle gelmişti. 15. yüzyılda en geniş sınırlara ulaştığında Avrupa'daki en geniş sınırlara sahip ülke konumundaydı.[6] Etnisite ve din açısından çeşitliliğin var olduğu ülkede, kültür unsurları oldukça geniş bir yelpaze oluşturuyordu.

Litvan topraklarının birleşmesi 12. yüzyılın sonlarına doğru başlamıştı. Büyük Düklüğün ilk hükümdarı Mindaugas, Litvanya Kralı olarak taç giydi. Aynı zamanda Katolik olarak vaftiz olup putperest olan halkına Töton Şövalyeleri ve Livonya Tarikatının saldırmasını engellemeye çalıştı; fakat bu fayda vermedi. Gediminas'ın hükümdarlığının son dönemlerinde ülke karışık etnik yapılı ve çok dinli bir hâl aldı[3] ve oğlu Algirdas döneminde bu durum ilerleme kaydetti.[7] Algirdas'ın ardılı Jogaila, 1386'da Krewo Birliği'ni imzalayarak Litvanya'nın Hristiyanlığa girişi ve Lehistan Krallığı ile Litvanya Büyük Düklüğü arasında hanedan birliği kurulması gibi iki büyük değişikliği gerçekleştirdi.[8]

Vytautas döneminde ülkenin sınırları çokça genişledi ve 1410'da Grunwald Savaşı'nda Töton Şövalyeleri bozguna uğratıldı. Yine bu dönemde Litvanya soylu sınıfı güçlendi. Vytautas'nın ölümünden sonra Lehistan ile olan ilişkiler oldukça kötü bir hâl aldı.[9] Radziwiłł ailesinin de bulunduğu Litvan soyluları, Lehistan ile olan birliğe son verme girişiminde bulundu;[10] lakin Moskova Knezliği ile yapılan savaşlar birliğin korunmasını sağladı.

1569 tarihli Lublin Birliği'nin sonucu olarak Lehistan-Litvanya Birliği kuruldu. Bu federasyon içinde Litvanya Büyük Düklüğü, ayrı bir siyasi yapıya ve kendine ait ordu, hazine, hükümet ve yasalara sahipti.[11] Tek hükümdar ve tek parlamentoyu öngören 3 Mayıs 1791 Anayasası'nın kabulüyle federatif yapı sona erdi. 1792'de birlik Rusya tarafından işgal edildi ve komşuları arasında paylaşıldı. Birliğe ait Kraków, Varşova ve Vilnius gibi şehir devletleri ise hukuki açıdan bağımsızlığını korudu. Kościuszko İsyanı'ndan sonra 1795'te birlik; Rusya, Prusya ve Avusturya arasında resmen paylaşıldı.

Magnus Ducatus Lithuania, Tobias Lotter, 1780

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Baranauskas, Tomas (2000). Lietuvos valstybės ištakos. Vilnius. 
  2. ^ Sužiedėlis, Saulius (2011). Historical dictionary of Lithuania. Lanham, Md.: Scarecrow Press. s. 119. ISBN 978-0-8108-4914-3. 
  3. ^ a b Rowell, Stephen Christopher (1994). Lithuania Ascending. Cambridge University Press. ss. 289-290. 
  4. ^ Allmand, Christopher (1998). The New Cambridge Medieval History. Cambridge University Press. s. 731. 
  5. ^ "Grand Duchy of Lithuania". Encyclopædia Britannica. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2013. 
  6. ^ Bideleux, Robert (1998). A History of Eastern Europe. Routledge. s. 122. 
  7. ^ Z. Kiaupa. "Algirdas ir LDK rytų politika." Gimtoji istorija 2: Nuo 7 iki 12 klasės (Lietuvos istorijos vadovėlis). CD. (2003). Elektroninės leidybos namai: Vilnius.
  8. ^ Davies, Norman (1996). Europe: A History. Oxford. s. 392. 
  9. ^ J. Kiaupienė. Gediminaičiai ir Jogailaičiai prie Vytauto palikimo. Gimtoji istorija 2: Nuo 7 iki 12 klasės (Lietuvos istorijos vadovėlis). CD. (2003) Elektroninės leidybos namai: Vilnius.
  10. ^ J. Kiaupienë, "Valdžios krizës pabaiga ir Kazimieras Jogailaitis." Gimtoji istorija 2: Nuo 7 iki 12 klasės (Lietuvos istorijos vadovėlis). CD. (2003). Elektroninės leidybos namai: Vilnius.
  11. ^ Stone, Daniel (2001). Polish-Lithuanian State, 1386-1795. University of Washington Press. s. 63.