Neil Armstrong

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Neil Armstrong
Neil Armstrong pose.jpg
Neil Armstrong Signature.svg
Doğum 5 Ağustos 1930
Wapakoneta, Ohio, ABD
Ölüm 25 Ağustos 2012 (82 yaşında)
Cincinnati, Ohio, ABD
Ülkesi ABD
Rütbesi US-O2 insignia.svg Üsteğmen, Amerika Birleşik Devletleri Donanması
Programı Gemini 8 ve Apollo 11
Uzayda geçirdiği süre 8 gün 14 saat 12 dakika 31 saniye
Toplam EVA 2 saat 31 dakika
Ödülleri
Ge08Patch orig.png Apollo 11 insignia.png

Neil Alden Armstrong (5 Ağustos 1930 - 25 Ağustos 2012), Ay'a adım atan ilk insan olarak tarihe geçmiş Amerikalı bir astronot, uzay mühendisi, test pilotu ve üniversite profesörüdür.

5 Ağustos 1930'da, Wapakoneta, Ohio'da dünyaya gelmiştir. İlk ve ortaöğretimi sırasında izcilik yapmış, Purdue Üniversitesi'nde havacılık ve uzay mühendisliği okumuştur. Kore üzerinde Amerikan Deniz Kuvvetleri pilotu olarak 78 saat uçuş yapmıştır. 1956 yılında evlenmiş ve üç çocuğu olmuştur. NASA'ya astronot olarak katılmak için başvurup denemelerden başarıyla geçmiştir. Gemini 8 aracıyla David Scott ile beraber ilk uzay yolculuğunu gerçekleştirmiştir. 20 Temmuz 1969 tarihinde Apollo 11 ile yaptığı Ay yolculuğunda Ay'a ilk ayak basan insan olmuştur. Ay üzerinde yaptığı yürüyüşte ilk söylediği ve tarihe geçen sözü şudur: ''Bir insan için küçük, insanlık için dev bir adım." Bu cümlede "bir" (İngilizce: "a") kelimesi duyulmaz, Armstrong konuşurken unutmuş veya parazit nedeniyle silinmiş olabilir.

Armstrong, Ay üzerindeki yürüyüşünden döndüğünde, Ay Örümceği içinde.

1971 yılında NASA'dan ayrılarak Cincinnati Üniversitesi'nde çalışmaya başlayan Armstrong, 1979 yılına kadar uzay mühendisliği bölümünde profesör olarak görev almıştır. 1985'ten 1986'ya kadar Uluslararası Uzay Komisyonu'nda hizmet vermiştir. 1986 yılında Challenger kazası'nın araştırma komisyonuna başkan yardımcısı olarak atanmıştır.[1]

7 Ağustos 2012'de tıkanan kalp damarlarının açılması için ameliyat olan Armstrong, 25 Ağustos 2012'de 82 yaşında ölmüştür.[2]

Ailesi ve kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Armstrong kelimesi, Anglo-Danimarkalı kökenli kelime ile aynı anlamı taşır ve "güçlü kollu" anlamına gelir. Bir efsaneye göre bu isim Neil'in "Fairbairn" adındaki atasına dayanır. Efsaneye göre Fairbairn isimli bir adam İskoç kralının atı savaşta vurulunca onu tekrar atına bindirmiştir. Krala hizmetinden ötürü Fairbairn'e İskoçya-İngiltere arasındaki sınırda geniş topraklar verilmiş ve sonrasında Fairbairn'e "Armstrong" denilmiştir.

16. yüzyılda Armstrong'lar (Armstrong klanı) sınırın en güçlü yağmacıları ve haydutları haline gelmiştir. Bunun üzerine İskoç Kralı V. James 1530'da, Gilnockieli Johnnie Armstrong'u yakalatmış ve Caerlanrig Şapeli'nde onu 36 adamıyla birlikte asmıştır.[3]

Adam Armstrong (1638-1696) sınır topraklarında doğan ve burada ölen ilk jenerasyondur. Adam Armstrong'un oğlu Adam Armstrong II (1685-1749) ve torunu Adam Abraham Armstrong (1714/1715-1779) Atlantik Okyanusu'nu geçip Amerika'ya göç eden ilk Armstronglardır. İlk olarak Amerika'nın Conococheague, Pensilvanya bölgesine yerleşmişlerdir. Bağımsızlık savaşını takip eden yıllarda binlerce yerleşimci ile beraber Ohio eyaletine yerleşen Neil'in atası John Armstrong (5. Jenerasyon) St. Marys Nehri'nin batı kıyısına, Auglaize, Ohio'ya yerleşmiştir. Neil'in büyük büyükbabası Stephen Armstrong (1825-1884) (Jenerasyon No.7) öldüğünde, Neil'in dedesi Willis Armstrong'a (d. 1867 - ö. 1930) günümüzdeki değeri yaklaşık 700.000$ eden dört yüz dönüm arazi bırakmıştır. Willis Armstrong yarı zamanlı bir posta rotasına başladığı sıralarda, duraklarından biri olan Koenig Kardeşlerin hukuk firmasında sekreter olarak çalışan, daha sonra ikinci eşi olacak Laura Koenig ile tanışmıştır. Willis ve Laura Haziran 1905 senesinde evlenmişlerdir ve 26 Ağustos 1907'de Neil'in babası Stephen Koenig Armstrong (ö. 1990) dünyaya gelmiştir. Stephen Armstrong, Neil'in annesi Viola Engel Armstrong ile ilk olarak St. Paul Protestan Kilisesi'nde düzenlenen bir gençlik grubu toplantısında tanışmıştır ve gençlik aşkı aralarındaki pek çok farkı saklamıştır. Viola'nın ataları Alman kökenli olup babası Martin August Engel (1879-1909) o henüz iki yaşındayken tüberküloz nedeniyle ölmüştür. Annesi Caroline 1916'da St. Marys Protestan Kilisesi'nde tanıştığı yerel bir çiftçi olan William Ernst Korspeter ile ikinci kez evlenmiştir.[4]

Stephen ve Viola 8 Ekim 1929'da Korspeter Çiftlik Evi'nin oturma odasında evlenmişlerdir. Viola, 5 Ağustos 1930'da bir erkek bebek dünyaya getirmiştir. Viola, Henry Wadsworth Longfellow'un klasik şiiri "The Courtship of Miles Standish"ten ötürü Alden ismini sevdiğinden, oğullarına Neil Alden ismini vermişlerdir. Armstrong ailesinin 1933'te June Louise ve 1935'te Dean Alan isimli iki yeni üyesi daha olmuştur. Armstrong'lar Neil'in doğumundan sonraki 14 yıl boyunca toplamda on altı kez taşınmışlar ve sonunda 1944 senesinde Wapakoneta, Ohio'ya yerleşmişlerdir.[4]

Çocukluk Yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Annesi küçük yaşlardan beri Neil'e sürekli kitap okumuş ve ona kitap sevgisini aşılamıştır. Neil, bu sayede erken yaşta okumayı öğrenmiş ve henüz üç yaşındayken sokak tabelalarını okuyabilmeye başlamıştır. İlkokulun ikinci senesinde öğretmeni onun kitap okuma düzeyinin dördüncü sınıf seviyesinde olduğunu fark etmiş ve bu yüzden Neil sınıf atlamıştır. Dördüncü sınıfa başladığında sadece sekiz yaşındadır. Kız kardeşi June kendisi ile yapılan bir röportajda şunu söylemiştir, "Dedemizin çiftliğinde patates ekme vakti geldiğinde Neil'i hiçbir yerde bulamazdınız. Evde, bir köşede kitap okuyor olurdu".[4]

Stephen Armstrong, Neil'in küçüklükten beri uçakları sevdiğini ve her zaman evin içinde uçağını uçurup durduğunu söyler. Neil, ilk uçak yolculuğunu altıncı doğum gününden önce babası ile birlikte yüksek ve tek kanatlı uçak Ford Trimotor ile gerçekleştirmiştir. İlk olarak 1928 senesinde çıkan Ford Trimotor "Teneke Kaz" hasır koltuklarında on iki yolcuya kadar taşıyabiliyordu ve hızı saatte 200 km'ye kadar çıkıyordu.[4]

Neil'in çalışma hayatında ilk işi henüz on yaşındayken saati ¢10'den mezarlıktaki çimleri biçmekti. 1941 senesinde taşındıkları Upper Sandusky'de bir süre fırında çalıştı. Ekmekleri raflara dizme, çörek yapılmasına yardım etme ve hamur karıştırıcısını temizleme gibi görevleri vardı. Neil "Muhtemelen işi ufak olduğum için almıştım; gece karıştırma varilinin içine girip onları temizleyebiliyordum. Benim için en iyi tarafı dondurma ve çikolata yiyebiliyor olmamdı" demiştir.[4]

7 Aralık 1941'de Japonların Pearl Harbor Saldırısı sonrasında Amerika'da Erkek İzci faaliyetleri hız kazandı. Neil yeni kurulan Ohio'nun 25 numaralı izci birliğine katıldı ve birlik içerisinde "Kurt Devriyesi" adını verdikleri bir grup kurdular. Neil grubun katibi olarak seçildi. Ayrıca o ve arkadaşları uçak modelleri yapıyor ve izci liderleri de bu modelleri uzmanların dost ve düşman uçakları daha iyi ayırt etmesi için ordu ve sivil savunma yetkililerine yolluyordu. Kurt Devriyesi grubunun lider yardımcısı Kotcho Solacoff, Neil ile ilgili bir kimya laboratuvarı şakasını anlatıyor; "Ona dedim ki, "İşte Neil biraz C12H22O11 dene" beni şaşırtan ve korkutan bir şekilde Neil bir tutam aldı ve ağzına attı. Ben de "Tükür onu, bu zehir!" diye bağırdım. Neil de "C12H22O11 şekerdir" dedi. Bu onun bilmediği bir şeyi bildiğimi düşündüğüm son seferdi".[4]

Neil'in ailesi 3 yıl Upper Sandusky'de kaldıktan sonra son kez taşınarak Wapakoneta, Ohio'ya geldiler. Neil burada hemen 14 numaralı Erkek İzci Birliğinde aktif bir üye oldu. Okul dışındaki vakitlerinde saati kırk centten eczanede ayak işlerine baktı, markette ve hırdavatçıda çıraklık yaptı. Evlerinden altı blok ötede olan Blume Lisesi'ne gitti ve 1946 Mayıs'ında liseden mezun oldu. Lisede okurken okul orkestrasına, koro kulübüne ve bandoya katıldı. Özel tonundan hoşlandığı için en büyük enstrümanlardan biri olan bariton borusunu çalıyordu ve Mississippi Moonshiners adını verdikleri genç müzisyenlerden oluşan dört kişilik bir müzik grubu kurmuşlardı.[4] Neil'in lise yıllık fotoğrafının altında şu yazmaktadır "He thinks, he acts, it's done." (Düşünüyor, harekete geçiyor, oluyor.). Neil ayrıca bu dönemde saati dokuz dolardan uçuş dersleri aldı ve 5 Ağustos 1946'da on altı yaşında araba ehliyeti bile yokken pilot lisansına sahip oldu.[4]

Ay inişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Neil Armstrongs iniş videosu

Uçuş planı dışsal aktivitelerden önce mürettebatın dinlenme süresi için çağrıda bulundu ancak Armstrong, EVA'nın Houston saatinde akşamın erken saatlerine taşınmasını istedi. O ve Aldrin dışarıya çıkmaya hazır olduklarında, Eagle basınçtan arındırıldı, kapak açıldı ve Armstrong merdivenden inmeye başladı. Armstrong, merdivenin dibinde, "Şimdi LM'den ayrılacağım" dedi. Döndü ve sol ayağını ay yüzeyine 02:56 UTC 21 Temmuz 1969'da[5] attı ve şimdi ünlü kelimeleri şöyle konuştu: "[Bir] insan için küçük, insanlık için dev bir adım."[6]

Armstrong'un yayınlarının kayıtları, "bir" önce insanın belirsiz makalesi için kanıt sunmamakla birlikte, NASA ve Armstrong yıllarca onu statik olarak gizlemişlerdir. Armstrong, asla böyle bir hata yapmayacağını belirtti ancak kayıtları tekrar tekrar dinledikten sonra nihayetinde "a" (Türkçe "bir") kelimesini bırakmış olduğunu kabul etti.[6] Daha sonra tarihin heceyi bırakma konusunda ona yol göstereceğini ve söylenmemiş olsa bile kesinlikle amaçlandığını anlayacağını umduğunu söyledi.[kaynak belirtilmeli]

Armstrong'un ilk adımından yaklaşık 19 dakika sonra, Buzz Aldrin de kendisine katıldı ve Ay'da yürüyen ikinci insan oldu. Bir kişinin ay yüzeyinde ne kadar kolay işlem yapabileceğini araştırma görevlerine başladılar. Armstrong, uçuşu anmak için bir plaket açıkladı ve Aldrin ile birlikte ABD bayrağını yerleştirdi. Armstrong, bayrağın bayrak direğine asılmasını istese de, yatay tutmak için metal bir çubuk kullanmaya karar verildi.[7]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Neil Armstrong Biographical Data". jsc.nasa.gov. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Nisan 2016. 
  2. ^ "Astronot Neil Armstrong öldü". milliyet.com.tr. 
  3. ^ "A Brief History of the Armstrong Clan". Armstrong Clan Association (İngilizce). 13 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2020. 
  4. ^ a b c d e f g h Hansen, James R. (25 Ekim 2018). Ay'da İlk İnsan. SALON YAYINLARI. ISBN 978-605-9530-78-1. 
  5. ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2019. 
  6. ^ a b "Arşivlenmiş kopya". 18 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2019. 
  7. ^ "Arşivlenmiş kopya". 9 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2019.