Astronot

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Astronot, kozmonot ya da uzay insanı, uzay çalışmalarına katılmak üzere eğitilen kişidir. İnsanlı uzay uçuşlarının seyrekliği nedeniyle eğitim gören uzay insanlarının bir kısmı yedek kadroda kalarak uzay görevi alamamıştır. Buna karşılık, uzay turistleri, gerekli eğitimi aldıkları için uzay insanı olarak adlandırılabilir.[1][2]

Uzaya insan gönderen ülkelerin dillerinde[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzay insanına İngilizce astronaut, Rusça kozmonot (космона́вт) denir. Bu iki kelime, Yunanca ástron (yıldız) ve kosmos (evren) kelimelerinin nautes (denizci) kelimesiyle birleşmesinden oluşur. Türkçede de Amerikalı ve Rus uzay insanları için yaygın olarak kullanılır.

Çince (pinyin) uzay insanına hángtiān yuán denir. Çince terimin taykonot olduğu yönünde Çin dışında yanlış bir kanı vardır. Taykonot terimi, Malezyalı etnik bir Çinli tarafından 1998'de ortaya atılmış ve batı medyasında hızla yayılmıştır. Çince tàikōng (uzay) teriminden türeyen bu kelime Çin'de kullanılmadı. Buna en yakın Çince terim, tàikōng rén, uzaya çıkmış kişi anlamında kullanılmaktadır. Türkçe uzay insanı teriminin karşılığı olarak uzun süre yǔháng yuán (evren gezgini) kullanıldı. Hángtiān yuán, Çin hükûmetinin resmi yazışmalarda kullandığı terimdir. Hava Kuvvetleri Komutanlığı 2023 yılında uzay ziyareti yapacak Türk Uzay Adamlarını yetiştirmek için eğitimlerine başlamış bulunmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın astronot sözcüğüne Türkçe karşılık bulunması konusunda yaptığı çağrıdan sonra Türk Dil Kurumu başkanı Prof. Gürer Gülsevin Astronot için TDK da 2005 yılında bir kelime öneriyor; o kelime 'Gökmen'. TDK en doğrusunu önerebilir diye düşünmemek lazım. şeklinde bir açıklamada bulunmuştur. Pamukkale Üniversitesi'nin sözlüğünde ise uzay[3] ve evren[4] anlamlarındaki uçurdan gelen uçurcu[5][6] sözcüğü astronot ve kozmonot karşılığı olarak yer almaktadır. Astronota Türkçe karşılık olarak Türkiye Uzay Ajansı başkanı Serdar Hüseyin Yıldırım Özbekçedeki Arapça-Farsça kökenli fezagir[7] sözcüğünün kullanılmasını gündeme getirmiştir.

Uzaya kendi imkânlarıyla insan gönderen ülkeler şu ana kadar ABD, Rusya (Sovyetler Birliği) ve Çin olmakla birlikte, diğer ülkelerin dillerinde de bu kavrama karşılık gelen kelimeler vardır. Örneğin, Fransızca spationaute (okunuşu: spasyonot) kelimesi Latince spatium kelimesinden türetilmiştir.

Layka, uzaya giden ilk canlı bir köpek olmuştur. Uzaya giden ilk insan 'Yuri Gagarin', uzaya giden ilk kadın 'Valentina Tereşkova' ve Ay'a ayak basan ilk insan 'Neil Armstrong' olmuştur.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ NASA. ""Astronaut Fact Book"" (PDF). 2 Eylül 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2017. 
  2. ^ Marie MacKay (2005). ""Former astronaut visits USU"". Erişim tarihi: 28 Kasım 2017. 
  3. ^ space
  4. ^ universe
  5. ^ космонавт
  6. ^ astronaut
  7. ^ fazogir