Neandertal

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Neandertal
Yaşadığı dönem aralığı: 0,25-0,028 Ma
Orta pleyistosen-Holosen 
Neanderthalensis.jpg
Neandertal iskeleti
Korunma durumu
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Alt şube: Vertebrata
İnfa şube: Gnathostomata
Sınıf: Mammalia
Takım: Primates
Alt takım: Haplorrhini
İnfra takım: Simiiformes
Parvorder: Catarrhini -Eskidünya maymunları
Üst familya: Hominoidea -İnsansılar
Familya: Hominidae -Büyük insansılar
Alt familya: Homininae
Oymak: Hominini
Alt oymak: Hominina
Cins: Homo - İnsan
Tür: Homo neanderthalensis
İkili adlandırma
H. neanderthalensis
King, 1864
Range of NeanderthalsAColoured.png
Neandertaller'in fosil dağılımı haritası:Avrupa fosilleri (mavi renkle),Güneybatı Asya fosilleri(turuncu renkle),Özbekistan fosilleri (yeşil renkle),Altay Dağları'nda bulunan fosiller ise (mor renkle) gösterilmiştir.

Neandertal ya da Neandertal insanı, günümüzden yaklaşık 250 bin ila 28 bin yıl önce yaşamış insan türüdür.[1]İkili adlandırmada "Homo neanderthalensis"dir.[2] Fosilleri muhafaza etmeye müsait kireç taşı mağaralarda yaşadıkları için haklarında en fazla bilgi sahibi olunan ve bunun bir sonucu olarak modern kültürde tipik "mağara adamı" kalıbını yaratan tarih öncesi insan türüdür.

Homo neanderthal 'in yaşam restorasyonu.

Köken bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk neandertal fosili Almanya'nın Düsseldorf kenti yakınlarındaki Neander vadisinde 1856'da bulundu. Bu nedenle Neandertal ismi verildi.[3] Almanca "tal" ve eski Almanca'da "thal" sözcükleri vadi anlamına gelir.

Yaşadıkları dönem ve bölge[değiştir | kaynağı değiştir]

Neandertaller günümüzden yaklaşık 200 ila 100 bin yıl önce ortaya çıkmışlardır. Soyları yaklaşık 28 ila 35 bin yıl önce tükenmiştir.[3] Atlantik kıyılarından Orta Asya'ya, en kuzeyde Belçika'dan, güneyde Akdeniz ve güneybatı Asya'ya kadar olan bölgede yaşamışlardır.[3]

Neandertaller muhtemelen Avrupa'da, soğuk iklim koşullarına uyum sağlayabilmek amacıyla ortaya çıktı.[4] Daha sonra batı Asya'ya ulaştı ve muhtemelen Levant'da (doğu Akdeniz) Homo sapiens ile karşılaştı. Neandertalların Afrika'ya ya da Özbekistan'ın doğusuna ulaştıkları konusunda herhangi bir iskeletsel kanıt yoktur.[4]

Evrimi[değiştir | kaynağı değiştir]

A skull missing its incisors and canines
1.Aşama:Muhtemel ön Neanderthal, H. erectus, (Tautavel Man, 450,000 yıl önce)
A skull with jaw missing its lower incisors and canines, and all of its upper teeth except for one incisor and its molars, and a broken right brow ridge
2.Aşama:Muhtemel arkaik Neanderthal, H. heidelbergensis (Miguelón, 430,000 yıl önce)
A skull missing teeth with a large gash between its eyes, and a well-defined gaping hole on its left braincase
3.Aşama: Erken Neanderthal (Saccopastore I, 130,000 yıl önce)
A skull missing all of its teeth
4.Aşama: Klasik Avrupalı Neanderthal (La Chapelle-aux-Saints 1, 50,000 yıl önce)
Neanderthal evrimi[5]

Modern insan ile akrabalığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Homo sapiens ile Homo neanderthalensis kafataslarının karşılaştırılması

Neandertallerin evrimsel kaderi ile modern insanın ortaya çıkışı doğrudan alakalıdır. Homo sapiens, yaklaşık 200 ila 100 bin yıl önce doğu veya güney Afrika'da ortaya çıkmıştır.[4] Modern insan, yaklaşık 40 byö kuzeye doğru yayılmış, bu esnada yerel tarih öncesi insan türlerini sürmüş veya tüketmiştir. Bunun sonucu olarak, güneybatı Asya, Orta Asya ve orta Avrupa'daki Neandertaller çeşitli oranlarda modern insan ırkı tarafından absorbe edilmişlerdir.[3] Modern insana geçişin göreceli olarak geç yaşandığı batı Avrupa'da bile Neandertaller ile ilk modern insanların çiftleştiğine dair kanıtlar vardır.[3]

Fosil kanıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

Neander Vadisi'nde 1856'da bulunan ilk fosiller 16 parçadan oluşuyordu. İlk etapta bunların tarih öncesi bir insan ırkına ya da anormal bir modern insana ait olabileceği düşünüldü.[3] 1886'da Belçika'nın Spy bölgesindeki bir mağarada bulunan fosiller ilk tespiti haklı çıkardı. Mağaradaki Neandertal fosillerinin yanında, Orta Paleolitik döneme ait taş aletler ve soyu tükenmiş hayvanların fosilleri vardı.[3]

1910'da batı ve orta Avrupa'da bir dizi Neandertal iskeletine ulaşıldı. Bu verilere dayanarak bilimadamları Neandertallerin tam dik ayakta duramayan, modern insandan daha az zekaya sahip bir yarı-insan oldukları sonucuna vardı. O dönemde, daha eski insan formları yaygın olarak kabul görmediği için, Neandertallerin insansı maymunlar ile modern insan arasında bir tür olduğu, modern insandan çok farklı oldukları için de insanın atası olamayacakları düşünüldü. II. Dünya Savaşı'ndan sonra bu görüşün hatalı olduğu, evrimsel bir bakış açısıyla Neandertal ve modern insanın oldukça yakın olduğu görüşü hakim oldu. Bu nedenle Neandertaller Homo sapiens türüne dahil edildi ve sıklıkla "Homo sapiens neanderthalensis" olarak anılmaya başlandı. Yakın dönemde Neandertaller Homo sapiens olarak değil de yakın fakat farklı bir tür olarak, "Homo neanderthalensis" şeklinde adlandırıldı.[3]

Neandertal iskeletleri, birçok arkeolojik materyalle birlikte Avrupa, güneybatı Asya ve en son Özbekistan dahil Orta Asya'da yoğun olarak bulundu. Günümüzde yaklaşık birkaç yüz tane bireye ait Neandertal fosiline ulaşılmıştır. Bunlardan bir kısmı neredeyse tam iskeletlerdir.[3]

Fiziksel farklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Neandertaller ile ilk modern insanlar arasındaki en önemli fark güçlülük ve dayanıklılıktır. Neandertaller de tıpkı diğer tarih öncesi insan türleri gibi modern insandan daha güçlü ve dayanıklı canlılardı. İlk modern insanın kol ve baldırları günümüz insanına nazaran daha kalın olmakla birlikte Neandertallere göre daha inceydi. İlk modern insanın el anatomisinin daha hassas tutuş için değiştiği düşünülmektedir. Bacak anatomisinin fazla değişmediği anlaşılmaktadır. Zira tüm Pleistocene dönemi avcı-toplayıcı topluluklarında hızlı hareket etme önemliydi. Ön dişler küçüldü, yüz kısaldı, çene sivrildi, kaş çıkıntıları küçüldü. Beyin boşluğu daha yukarıya çıktı, yuvarlaklaştı ancak büyümedi. Bunun yanı sıra Neandertallerin geniş kafatasının farklı bir beyin şekli dolayısıyla da farklı bir düşünme yapısına işaret ettiği, bu yüzden de modern insandan daha zeki olabileceği yorumları yapılmaktadır.[6]

Anatomisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Fosil buluntularında Neandertaller'in ortalama yükseklikleri erkeklerde 164 ila 168 cm iken kadınlarda 152 ila 156 cm arasında değişkenlik gösteriyor. [7]Fosillerinin 26 numuneden oluşan örneklerinin incelenmesiyle, ortalama ağırlıklarının erkeklerde 77,6 kg ve kadınlarda 66,4 kg olduğu bulundu.[8]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Pinhasi, Ron; Higham, Thomas F. G.; Golovanova, Liubov V.; Doronichev, Vladimir B. (24 Mayıs 2011). "Revised age of late Neanderthal occupation and the end of the Middle Paleolithic in the northern Caucasus". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 108 (21): 8611-8616. doi:10.1073/pnas.1018938108. ISSN 0027-8424. PMC 3102382 $2. PMID 21555570. 
  2. ^ "Neanderthal." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
  3. ^ a b c d e f g h i Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Brit isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ a b c "evolution Neandertal." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
  5. ^ Dean, D.; Hublin, J.-J.; Holloway, R.; Ziegler, R. (1998). "On the phylogenetic position of the pre-Neandertal specimen from Reilingen, Germany". Journal of Human Evolution. 34 (5): 485-508. doi:10.1006/jhev.1998.0214. PMID 9614635. 
  6. ^ "Arşivlenmiş kopya". 26 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2013. 
  7. ^ Sankararaman, Sriram; Mallick, Swapan; Dannemann, Michael; Prüfer, Kay; Kelso, Janet; Pääbo, Svante; Patterson, Nick; Reich, David (20 Mart 2014). "The landscape of Neandertal ancestry in present-day humans". Nature. 507 (7492): 354-357. doi:10.1038/nature12961. ISSN 0028-0836. PMC 4072735 $2. PMID 24476815.  52. harf sırasında bulunan |başlık= parametresi line feed character içeriyor (yardım)
  8. ^ (PDF) Froehle, A. W.; Churchill, S. E. (2009).http://www.paleoanthro.org/journal/content/PA20090096.pdf

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]