Mozilla Firefox

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Mozilla Firefox
Mozilla Firefox logo 2013.svg
Firefox Screenshot Linux.PNG
Linux Mint üzerinde Firefox
Geliştirici(ler) Mozilla Vakfı, Mozilla gönüllüleri ve Mozilla Corporation
İlk yayınlanma 23 Eylül 2002
Kararlı sürüm 52.0 / 7 Mart 2017
Ön izleme sürümü 54.01a1 / 29 Ocak 2017
Programlama dili C, C++, JavaScript[1], Rust, CSS[2], XUL, XBL
İşletim sistemi Windows, macOS, Linux, Android
Tür Web tarayıcı
Lisans MPL, GPL, LGPL
Resmî sitesi mozilla.org/firefox/

Mozilla Firefox (veya kısaca Firefox), Mozilla Vakfı ve onun alt kuruluşu Mozilla Corporation tarafından geliştirilen, özgür ve açık kaynak kodlu bir ağ tarayıcısıdır. Firefox; Windows, macOS, Linux, Android ve iOS işletim sistemlerinde kullanabilir. Yazılımın Windows, macOS, Linux, Android sürümlerinde web sayfalarının oluşturulması için Gecko motoru kullanılır. Mozilla tarafından geliştirilen Gecko, mevcut ve planlanmış web standartlarıyla uyumludur. 2015'te çıkan iOS için Firefox uygulamasında ise Apple'ın getirdiği kısıtlamalar nedeniyle iOS'in bütünleşik WebKit motoru kullanılır.

Firefox, 2002 yılında Mozilla Application Suite paketi yerine tek başına çalışan bir tarayıcıya sahip olmak isteyen Mozilla gönüllüleri tarafından "Phoenix" adıyla geliştirildi. Beta aşamasındayken bile Microsoft'un o zamanki piyasa lideri olan Internet Explorer 6 tarayıcısına kıyasla hız, güvenlik ve eklenti desteği açısından öne çıkarak popüler hale geldi. Firefox, Kasım 2004'te yayımlandı[3], 9 ay içinde 60 milyon indirmeye ulaştı ve Internet Explorer'ın hakimiyetini tehdit eder hale geldi[4]. Mozilla topluluğu, 1998'de AOL tarafından satın alınmadan önce Netscape çalışanları tarafından kurulmuştu. Bu nedenle kimilerince Firefox'un Netscape Navigator ruhunu taşıdığı ve onun ardılı olduğu kabul edilir.[5]

2009 sonlarında Firefox'un pazar payı %32 ile zirveye çıktı ve Firefox 3.5 bir süreliğine dünyanın en popüler tarayıcısı oldu.[6][7] Ardından Google Chrome'un yarattığı rekabetle birlikte Firefox'un pazar payı düştü. Ocak 2016 itibarıyla çeşitli istatistiklere göre Firefox'un masaüstü tarayıcıları arasındaki kullanım oranı %9 ile %16 arasında değişmekte, bu da onu en popüler ikinci tarayıcı yapmaktadır.[8][9][10][11] Mozilla'ya göre Aralık 2014 itibarıyla dünya çapında yaklaşık 500 milyon Firefox kullanıcısı bulunmaktadır.[12]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Firefox projesi, Mozilla projesinin deneysel bir dalı olarak Dave Hyatt, Joe Hewitt ve Blake Ross tarafından başlatıldı. Bu grup, Netscape’in sponsor olmasından kaynaklanan ticari gereksinimlerin, ayrıca özelliklerin geliştiriciler tarafından belirlenmesinin Mozilla tarayıcısına zarar verdiğini düşünüyordu. Mozilla Suite’in “fazlalıkları” olarak gördükleri şeyleri atmak için tek başına çalışan bir tarayıcı oluşturdular. Firefox adını alacak bu tarayıcının, ileride Mozilla Suite’in yerini almasını umuyorlardı. 3 Nisan 2003’te Mozilla Organizasyonu, o tarihten itibaren Mozilla Suite yerine Firefox ve Thunderbird’e odaklanacağını açıkladı. Mozilla Suite gönüllüleri ise SeaMonkey projesini oluşturdu ve 2005’te SeaMonkey, tamamen Mozilla Application Suite’in yerine geçti.

Firefox projesi birkaç kez ad değişikliğine gitmek zorunda kaldı. Projenin ilk adı Phoenix (Türkçesi: Zümrüdüanka) idi. Mitolojide yanarak öldükten sonra kendi küllerinden yeniden doğan bir kuş olan Zümrüdüanka’nın “külleri”, ilk “tarayıcı savaşlarında” Microsoft Internet Explorer tarafından öldürülen Netscape Navigator’ı temsil ediyordu. Ancak Phoenix markası Phoenix Technologies’e ait olduğu için bu addan vazgeçildi ve Firebird adında karar kılındı. Bu ad ise Firebird adını kullanan açık kaynaklı veritabanı yazılımı projesinin tepkisine neden oldu. Mozilla Vakfı, karışıklığı önlemek için tarayıcının Mozilla Firebird adını kullanacağını açıkladıysa da tartışmalar sürdü ve 9 Şubat 2004’te tarayıcının adı Mozilla Firefox olarak değiştirildi. Firefox, kızıl panda adlı hayvanın takma adıdır ve Firefox’un maskotu olarak da bu hayvan benimsenmiştir.

İlk sürümler ve çıkış tarihleri
Phoenix 0.1.png
Phoenix 0.1 sürümünden bir görüntü
Tarayıcı adı Sürüm Kod adı Yayınlanma

tarihi

Phoenix 0.1 Pescadero 2002-09-23
Firebird 0.6 Glendale 2003-05-17
Firefox 0.8 Royal Oak 2004-02-09
1.0 Phoenix 2004-11-09

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Firefox'un özellikleri hakkında detaylı bilgi almak için web sitesindeki özellikler sayfasını inceleyebilirsiniz.

  • Zengin eklenti desteği. İhtiyaçlarınıza yönelik çeşitli eklentiler yükleyerek Firefox'a ilave özellikler katabilirsiniz.
  • Persona temaları ve diğer temalar ile görünümünü değiştirebilme.
  • Yer imleri, kurulu eklentiler ve parolalar için senkronizasyon desteği (masaüstü ve mobil dahil)
  • Yer imlerini etiketlenebilir. Konum çubuğu üzerinde yer imlerinde arama yapılabilir.
  • Özelleştirilebilir arayüz: Firefox üzerindeki düğmeler, alanlar ve çubukların yerleri değiştirilebilir, çıkarılabilir, yeni düğmeler eklenebilir.
  • Gizli tarama: Bu özellik açıldığında gezintiler ile ilgili hiçbir kayıt tutulmaz.
  • Dahili PDF okuyucusu. Firefox bünyesinde geliştirilen PDF okuyucusu sayesinde Adobe Reader vb. bir ek uygulama gerekmeksizin tarayıcı penceresi üzerinden PDF dosyaları okunabilir.[13]
  • Oturum kurtarma: Firefox beklenmeyen bir şekilde kapanırsa o sırada açık olan sekmelerinizin yanı sıra girmiş olduğunuz metinler ve süren indirmeler geri getirilir.
  • Çökme koruması; Flash, QuickTime veya Microsoft Silverlight gibi yan uygulamalarından biri çöktüğünde Firefox'un geri kalan kısımları etkilenmez.
  • İndirme yöneticisi; indirme işlemine ara verebilme, sıfırdan başlatabilme
  • Dahili yazım denetimi (Henüz Türkçe desteği yok)
  • RSS beslemesi okuyucu
  • Eski yan uygulama tespiti: Flash, Java, Adobe Acrobat gibi yan uygulamaların güncel olup olmadıkları denetlenebilir.
  • Web gelişticileri için web konsolu, inceleme, hata ayıklama, karalama defteri, stil editörü gibi araçlar.

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Android'de Firefox 14
  • Firefox'un kullanımı, kisişelleştirilmesi ve püf noktaları ile ilgili olarak Mozilla'nın resmi destek sayfası üzerinden geniş bilgi edinilebilir.
  • Mozilla Firefox, farklı amaçlara yönelik binlerce eklenti desteğine sahiptir. Bu eklentilere https://addons.mozilla.org adresinden ulaşabilir.
  • Bir sayfayı yenilemek için diğer tarayıcılarda olduğu gibi F5 tuşunu kullanabilir ancak bu, Firefox önbelleğini tamamen yenilemez. Sayfayı önbellekle (cache) beraber yenilmek için Ctrl + F5 kullanılmalıdır.
  • Firefox'da adres çubuğundan girilerek ulaşılabilen gizli bazı sayfalar bulunmaktadır:[14]
about: — Firefox hakkında bilgi
about:buildconfig — Kullanılan araçlar ve parametreler
about:cache — Hafıza ve disk belleği hakkında bilgi
about:cache?device=memory — Hafıza belleği bilgileri
about:cache?device=disk — Disk belleği bilgileri
about:config — Gelişmiş kullanıcı ayarları (prefs.js) için grafik arayüz
about:credits — Mozilla Projesi'ne katkıda bulunanların listesi
about:license — Lisans sözleşmesi
about:logo — Logo
about:plugins — Kurulmuş yan uygulamalar ve bunlar hakkında bilgiler
about:mozilla — Mozilla Kitabından özlü sözler
about:robots — Robotlar hakkında ayrıntılı bilgiler

Kazandığı ödüller ve başarılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Mozilla Firefox, 3.0 sürümü için bir rekor denemesi yaptı. Guiness rekoru denemesi 8 milyonu aşan indirmeyle başarılı oldu. 17 Haziran 2008'deki İndirme Günü ile ilk 24 saat içinde 8.000.000'dan fazla indirilme sayısına ulaşan Firefox bununla bir günde en çok indirilen yazılım unvanının sahibi oldu.[32]

Tom's Hardware sitesinin Haziran 2013'te gerçekleştirdiği testlerde Firefox'un 22. sürümü, pazardaki popüler tarayıcılar arasında "en hızlı tarayıcı" ve "en başarılı tarayıcı" ünvanını ele geçirdi.[33]

Firefox'un Ağustos 2013'te çıkan mobil sürümüyle mobil tarayıcıya Türkçe dil seçeneği eklendi.[34]

Firefox'un 31. sürümü PC Mag tarafından yapılan 21 Ağustos 2014'te değerlendirmede Internet Explorer, Google Chrome ve Apple Safari'yi geride bırakarak 1. sırada tamamladı.[35]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.rietta.com/firefox/Tutorial/backend.html
  2. ^ http://userstyles.org/styles/browse/app
  3. ^ "Firefox browser takes on Microsoft". BBC. http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3993959.stm. 
  4. ^ "Business – The assault on software giant Microsoft". BBC. http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4508897.stm. 
  5. ^ Jay, Paul (August 6, 2010). "Curtains for Netscape – Tech Bytes". CBC News. http://www.cbc.ca/technology/technology-blog/2008/02/curtains-for-netscape.html. 
  6. ^ Firefox 3.5 is world's most popular browser, StatCounter says, Nick Eaton. seattlepi blogs. 2009-12-21. Retrieved 2009-12-22.
  7. ^ "StatCounter global stats – Top 12 browser versions". StatCounter. 11 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170311114307/http://gs.statcounter.com/. Erişim tarihi: 12 March 2010. 
  8. ^ "Top 5 Desktop Browsers from Aug 2012 to Nov 2016". StatCounter Global Stats. StatCounter. 11 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170311114307/http://gs.statcounter.com/. Erişim tarihi: December 15, 2016. 
  9. ^ "Web Browser Market Share Trends". W3Counter. Awio Web Services LLC. 1 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161201075943/https://www.w3counter.com/trends. Erişim tarihi: August 7, 2015. 
  10. ^ "Desktop Browser Market Share". Net Applications. 9 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170309120146/http://www.netmarketshare.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&qpcustomd=0. Erişim tarihi: August 7, 2015. 
  11. ^ "Web browsers (Global marketshare)". Clicky. Roxr Software Ltd. 24 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20121124105256/http://getclicky.com/marketshare/global/web-browsers/. Erişim tarihi: August 7, 2015. 
  12. ^ "At a Glance | Mozilla Press Center = <nowiki>At a Glance". Mozilla. 29 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170129134226/https://blog.mozilla.org/press/ataglance/. Erişim tarihi: December 7, 2014. 
  13. ^ "Firefox, kesintisiz web gezintisi için PDF okuyucusunu sunar"
  14. ^ "PardusWiki’de Firefox maddesi". 16 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120816040600/http://tr.pardus-wiki.org/Mozilla_Firefox. 
  15. ^ Hesseldahl, Arik (September 29, 2004). "Better Browser Now The Best". Forbes. http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html. Erişim tarihi: October 17, 2006. 
  16. ^ The Editors of PC World (June 1, 2005). "The 100 Best Products of 2005". PC World. http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html. Erişim tarihi: January 24, 2007. 
  17. ^ "Firefox 1.5, CNET editors' review". c|net. http://reviews.cnet.com/security-utility-services/firefox-1-5/4505-9241_7-31516411.html?tag=prod. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  18. ^ "First UK UPA Awards commend Firefox, Flickr, Google, Apple, John Lewis and BA". http://usabilitynews.bcs.org/content/conWebDoc/47878. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  19. ^ Sarrel, Matthew. "Firefox 1.0.3". PC Magazine. http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1815875,00.asp. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  20. ^ "Firefox 2 CNET Editor's Review". c|net. 19 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140219081305/http://reviews.cnet.com:80/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  21. ^ "The 100 Best Products of 2006". PC World. http://www.pcworld.com/article/125706-13/the_100_best_products_of_2006.html. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  22. ^ "Webware 100 Award Winner Firefox". 11 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080511203017/http://www.webware.com/8301-13546_109-9729691-29.html. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  23. ^ "The 100 Best Products of 2007". 19 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120219133312/http://www.pcworld.com:80/article/131935-5/the_100_best_products_of_2007.html. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  24. ^ "Prizefight: Battle of the browsers". CNET. October 30, 2008. 24 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150324125808/http://download.cnet.com/8301-2007_4-10079338-12.html. Erişim tarihi: December 19, 2009. 
  25. ^ Michael Muchmore (June 17, 2008). "Firefox 3 – At A Glance". Reviews by PC Magazine (PCMag.com). http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2317294,00.asp. Erişim tarihi: December 19, 2009. 
  26. ^ "The 100 Best Products of 2008 – numbers 21 through 30". 21 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120221123243/http://www.pcworld.com:80/article/146161-4/the_100_best_products_of_2008.html. Erişim tarihi: April 13, 2009. 
  27. ^ "Webware 100 Award Winner Firefox". 11 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080511152117/http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html. Erişim tarihi: April 25, 2008. 
  28. ^ "Browser of the Year". LinuxQuestions.org. February 8, 2009. 20 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160120112309/http://www.linuxquestions.org/questions/2008-linuxquestions-org-members-choice-awards-83/browser-of-the-year-695619/. Erişim tarihi: May 10, 2012. 
  29. ^ "Top 10 Mac downloads of 2010". CNET. December 20, 2010. 9 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140709075606/http://download.cnet.com/8301-2007_4-20026094-12.html. Erişim tarihi: May 10, 2012. 
  30. ^ "Mozilla Firefox CNET Reviews". 21 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160321143727/http://download.cnet.com/mozilla-firefox/. Erişim tarihi: May 10, 2012. 
  31. ^ "Two Champions are crowned". Toms Hardware. February 21, 2012. http://www.tomshardware.com/reviews/chrome-17-firefox-10-ubuntu,3129-18.html. Erişim tarihi: March 28, 2012. 
  32. ^ "Firefox Lider!". http://www.pcworld.com.tr/firefox-lider-haberrss_7210.html?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+pcworldcomtr+%28PC+World+T%C3%BCrkiye+RSS%29&utm_content=Google+Reader. Erişim tarihi: 2011-06-01. 
  33. ^ http://www.tomshardware.com/reviews/chrome-27-firefox-21-opera-next,3534-12.html
  34. ^ https://blog.mozilla.org/blog/2013/08/06/firefox-for-android-makes-mobile-browsing-faster-easier/
  35. ^ http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2349494,00.asp

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]