Mozilla Firefox

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Mozilla Firefox
Firefox Logo, 2017.svg
Windows 10 Türkçe Firefox 60.png
Windows 10 üzerinde Firefox 60 ekran görüntüsü
Geliştirici(ler) Mozilla Vakfı, Mozilla gönüllüleri ve Mozilla Corporation
İlk yayınlanma 23 Eylül 2002
Kararlı sürüm 58.0.1 / 29 Ocak 2018
Ön izleme sürümü 59.0beta / 16 Ocak 2018
Programlama dili C++, JavaScript, HTML, C, Rust
İşletim sistemi Windows, macOS, Linux, Android, iOS
Tür Web tarayıcı
Lisans MPL 2.0
Resmî sitesi mozilla.org/firefox/

Mozilla Firefox (veya kısaca Firefox), Mozilla Vakfı ve onun alt kuruluşu Mozilla Corporation tarafından geliştirilen, özgür ve açık kaynak kodlu bir web tarayıcısıdır. Firefox; Windows, macOS, Linux, Android ve iOS işletim sistemlerinde kullanabilir. Yazılımın Windows, macOS, Linux, Android sürümlerinde web sayfalarının oluşturulması için Gecko motoru kullanılır. Mozilla tarafından geliştirilen Gecko, mevcut ve planlanmış web standartlarıyla uyumludur. 2015'te çıkan iOS için Firefox uygulamasında ise Apple'ın getirdiği kısıtlamalar nedeniyle iOS'in bütünleşik WebKit motoru kullanılır.

Firefox, 2002 yılında Mozilla Application Suite paketi yerine tek başına çalışan bir tarayıcıya sahip olmak isteyen Mozilla gönüllüleri tarafından "Phoenix" adıyla geliştirildi. Beta aşamasındayken bile Microsoft'un o zamanki piyasa lideri olan Internet Explorer 6 tarayıcısına kıyasla hız, güvenlik ve eklenti desteği açısından öne çıkarak popüler hale geldi. Firefox, Kasım 2004'te yayımlandı[1], 9 ay içinde 60 milyon indirmeye ulaştı ve Internet Explorer'ın hakimiyetini tehdit eder hale geldi[2]. Mozilla topluluğu, 1998'de AOL tarafından satın alınmadan önce Netscape çalışanları tarafından kurulmuştu. Bu nedenle kimilerince Firefox'un Netscape Navigator ruhunu taşıdığı ve onun ardılı olduğu kabul edilir.[3]

2009 sonlarında Firefox'un pazar payı %32 ile zirveye çıktı ve Firefox 3.5 bir süreliğine dünyanın en popüler tarayıcısı oldu.[4][5] Ardından Google Chrome'un yarattığı rekabetle birlikte Firefox'un pazar payı düştü. Ocak 2016 itibarıyla çeşitli istatistiklere göre Firefox'un masaüstü tarayıcıları arasındaki kullanım oranı %9 ile %16 arasında değişmekte, bu da onu en popüler ikinci tarayıcı yapmaktadır.[6][7][8][9] Mozilla'ya göre Aralık 2014 itibarıyla dünya çapında yaklaşık 500 milyon Firefox kullanıcısı bulunmaktadır.[10]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Windows XP'de Phoenix 0.1 ekran görüntüsü

Firefox projesi, Mozilla projesinin deneysel bir dalı olarak Dave Hyatt, Joe Hewitt ve Blake Ross tarafından başlatıldı. Bu grup, Netscape’in sponsor olmasından kaynaklanan ticari gereksinimlerin, ayrıca özelliklerin geliştiriciler tarafından belirlenmesinin Mozilla tarayıcısına zarar verdiğini düşünüyordu. Mozilla Suite’in “fazlalıkları” olarak gördükleri şeyleri atmak için tek başına çalışan bir tarayıcı oluşturdular. Firefox adını alacak bu tarayıcının, ileride Mozilla Suite’in yerini almasını umuyorlardı. 3 Nisan 2003’te Mozilla Organizasyonu, o tarihten itibaren Mozilla Suite yerine Firefox ve Thunderbird’e odaklanacağını açıkladı. Mozilla Suite gönüllüleri ise SeaMonkey projesini oluşturdu ve 2005’te SeaMonkey, tamamen Mozilla Application Suite’in yerine geçti.

Firefox projesi birkaç kez ad değişikliğine gitmek zorunda kaldı. Projenin ilk adı Phoenix (Türkçesi: Zümrüdüanka) idi. Mitolojide yanarak öldükten sonra kendi küllerinden yeniden doğan bir kuş olan Zümrüdüanka’nın “külleri”, ilk “tarayıcı savaşlarında” Microsoft Internet Explorer tarafından öldürülen Netscape Navigator’ı temsil ediyordu. Ancak Phoenix markası Phoenix Technologies’e ait olduğu için bu addan vazgeçildi ve Firebird adında karar kılındı. Bu ad ise Firebird adını kullanan açık kaynaklı veritabanı yazılımı projesinin tepkisine neden oldu. Mozilla Vakfı, karışıklığı önlemek için tarayıcının Mozilla Firebird adını kullanacağını açıkladıysa da tartışmalar sürdü ve 9 Şubat 2004’te tarayıcının adı Mozilla Firefox olarak değiştirildi. Firefox, kızıl panda adlı hayvanın takma adıdır ve Firefox’un maskotu olarak da bu hayvan benimsenmiştir.

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Firefox’un özellikleri arasında sekmeli gezinti, yazım denetimi, yazarken arama, canlı yer imleri, akıllı yer imleri, indirme yöneticisi ve coğrafi konuma duyarlı gezinti sayılabilir. Firefox’un bütünleşik arama sistemi varsayılan olarak çoğu ülkede Google’ı, Türkiye’de Yandex’i kullanır. Bunlara ek olarak Firefox, web geliştiricilerine yönelik Hata Konsolu ve DOM Denetçisi gibi birçok bütünleşik araç sunar. Pocket entegrasyonu sayesinde Firefox’ta okuma listesine eklenen sayfalar başka cihazlarda çevrimdışı olarak okunabilir. WebRTC teknolojisini kullanarak uyumlu sistemlerle görüntülü görüşme, ekran paylaşımı ve dosya paylaşımı yapmayı sağlayan Firefox Hello özelliği 2016’da tarayıcıdan kaldırılmıştır.

Üçüncü şahıslar tarafından geliştirilen eklentiler aracılığıyla Firefox’a yeni işlevler eklenebilir. Firefox eklentileri, WebExtensions adlı HTML ve JavaScript API’ı aracılığıyla geliştirilir. Bu sistem, Google Chrome ve Microsoft Edge eklentileriyle büyük ölçüde uyumludur. Eski Firefox eklentileri XUL ve XPCOM API’ları ile geliştiriliyordu, ancak bu eklentiler yeni Firefox’un çok işlemli mimarisiyle uyumlu olmadıkları için Firefox 57’den itibaren “eski teknoloji eklentiler” adını almıştır ve artık desteklenmemektedir.

Kullanıcılar, kendilerinin veya üçüncü şahısların geliştirdiği temaları yükleyerek Firefox’un görünümü de değiştirebilirler. Eklentiler ve temalar Firefox Eklentileri adlı web sitesi üzerinden yüklenir.

Standartlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Firefox; HTML4 (ve HTML5’in neredeyse tamamı), XML, XHTML, MathML, SVG 2 (kısmi), CSS, ECMAScript (JavaScript), DOM, XSLT, XPath ve alfa saydamlık içeren APNG (hareketli PNG) görselleri gibi birçok web standardını destekler. Ayrıca WHATWG tarafından oluşturulan istemci taraflı depolama ve canvas elementi gibi standart önerilerini de destekler. Bu standartlar, Firefox’un Gecko adlı layout motoruna ve Spidermonkey adlı JavaScript motoruna entegre edilir.

Firefox, Acid2 adlı standartlara uyumluluk testini 3.0 sürümünden beri geçmektedir. Mozilla, Firefox’un Acid3 testini geçmeyi hedeflemediğini, çünkü testin SVG yazı tipleri bölümünün eskidiğini onun yerini alan WOFF standardının tüm büyük tarayıcılar tarafından kabul edildiğini açıklamıştır. 2011'de SVG yazı tipi testleri Acid3 testinden çıkarmış, böylece Firefox 4 ve sonraki sürümleri testte 100 üzerinden 100 puan almaya başlamıştır.

Firefox, kimlik avı ve zararlı yazılım koruması sunmak üzere Google’ın geliştirdiği Safe Browsing adlı özel bir protokolünü de destekler.

Windows Vista ve sonraki Windows sürümlerinde, Firefox 38 ve sonraki sürümler HTML5 Encrypted Media Extensions (EME) ile korunan video içeriklerini oynayabilir. Bu amaçla kullanılan Adobe Primetime İçerik Çözme Modülü kapalı kaynaklı olduğu için Firefox onu bir “sandbox” ortamında çalıştırarak sisteme erişimini kısıtlar, ayrıca modüle her seferinde rastgele bir cihaz kimliği bildirerek kullanıcının bu modül aracılığıyla takip edilmesini önler. Firefox 47 sürümünden itibaren Windows ve macOS’te Google’ın Widevine İçerik Çözme Modülü de desteklenir. Böylece Netflix, Amazon Video, BluTV gibi servislerin şifrelenmiş HTML5 videoları izlenebilir.

Yerelleştirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Firefox, en fazla dilde kullanılabilen web tarayıcısıdır. 2004’te çıkan ilk sürümü Türkçe dahil 28 dil ve lehçeyi destekliyordu. Ocak 2018 itibarıyla Firefox, 89 dil ve lehçede kullanılabilmektedir.

Platform desteği[değiştir | kaynağı değiştir]

Firefox'un masaüstü sürümü Windows, macOS ve Linux'ta kullanılabilir. Android için Firefox uygulaması yalnızca Android'de, iOS için Firefox uygulaması ise yalnızca iOS'te desteklenmektedir.

Firefox kaynak kodu çeşitli işletim sistemler için derlenebilir ama yazılımın resmi sürümleri aşağıdaki sistemler için sunulmaktadır:

Gerekli donanım ve yazılımlar[11]
Gereksinim Windows Linux masaüstü macOS Android[12] iOS
İşlemci SSE2 uyumlu Pentium 4 veya üstü[13] x64 CPU'lar[13] ARM ve IA-32[13] ARM
Bellek (RAM) 512 MB / 64 bit sürüm için 2 GB 384 MB ?
Sabit sürücü alanı 200 MB 50 MB ?
İşletim sistemi 7 veya üstü
Server 2008 R2 veya üstü[14]

XP, Server 2003 ve Vista yalnızca Firefox 52 ESR sürümünde desteklenir[15]

Minimum
Önerilen
OS X 10.9 veya üstü 4.1 veya üstü[12] 10.3 veya üstü[17]

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Android'de Firefox 14
  • Firefox'un kullanımı, kisişelleştirilmesi ve püf noktaları ile ilgili olarak Mozilla'nın resmi destek sayfası üzerinden geniş bilgi edinilebilir.
  • Mozilla Firefox, farklı amaçlara yönelik binlerce eklenti desteğine sahiptir. Bu eklentilere https://addons.mozilla.org adresinden ulaşabilir.
  • Bir sayfayı yenilemek için diğer tarayıcılarda olduğu gibi F5 tuşunu kullanabilir ancak bu, Firefox önbelleğini tamamen yenilemez. Sayfayı önbellekle (cache) beraber yenilmek için Ctrl + F5 kullanılmalıdır.
  • Firefox'da adres çubuğundan girilerek ulaşılabilen gizli bazı sayfalar bulunmaktadır:[18]
about: — Firefox hakkında bilgi
about:buildconfig — Kullanılan araçlar ve parametreler
about:cache — Hafıza ve disk belleği hakkında bilgi
about:cache?device=memory — Hafıza belleği bilgileri
about:cache?device=disk — Disk belleği bilgileri
about:config — Gelişmiş kullanıcı ayarları (prefs.js) için grafik arayüz
about:credits — Mozilla Projesi'ne katkıda bulunanların listesi
about:license — Lisans sözleşmesi
about:logo — Logo
about:plugins — Kurulmuş yan uygulamalar ve bunlar hakkında bilgiler
about:mozilla — Mozilla Kitabından özlü sözler
about:robots — Robotlar hakkında ayrıntılı bilgiler

Kazandığı ödüller ve başarılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Mozilla Firefox, 3.0 sürümü için bir rekor denemesi yaptı. Guiness rekoru denemesi 8 milyonu aşan indirmeyle başarılı oldu. 17 Haziran 2008'deki İndirme Günü ile ilk 24 saat içinde 8 milyondan fazla indirilme sayısına ulaşan Firefox bununla bir günde en çok indirilen yazılım unvanının sahibi oldu.[36]

Tom's Hardware sitesinin Haziran 2013'te gerçekleştirdiği testlerde Firefox'un 22. sürümü, pazardaki popüler tarayıcılar arasında "en hızlı tarayıcı" ve "en başarılı tarayıcı" unvanını ele geçirdi.[37]

Firefox'un Ağustos 2013'te çıkan mobil sürümüyle mobil tarayıcıya Türkçe dil seçeneği eklendi.[38]

Firefox'un 31. sürümü PC Mag tarafından yapılan 21 Ağustos 2014'te değerlendirmede Internet Explorer, Google Chrome ve Apple Safari'yi geride bırakarak 1. sırada tamamladı.[39]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Firefox browser takes on Microsoft". BBC. http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3993959.stm. 
  2. ^ "Business – The assault on software giant Microsoft". BBC. http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4508897.stm. 
  3. ^ Jay, Paul (August 6, 2010). "Curtains for Netscape – Tech Bytes". CBC News. http://www.cbc.ca/technology/technology-blog/2008/02/curtains-for-netscape.html. 
  4. ^ Firefox 3.5 is world's most popular browser, StatCounter says, Nick Eaton. seattlepi blogs. 2009-12-21. Retrieved 2009-12-22.
  5. ^ "StatCounter global stats – Top 12 browser versions". StatCounter. 11 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170311114307/http://gs.statcounter.com/. Erişim tarihi: 12 March 2010. 
  6. ^ "Top 5 Desktop Browsers from Aug 2012 to Nov 2016". StatCounter Global Stats. StatCounter. 11 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170311114307/http://gs.statcounter.com/. Erişim tarihi: December 15, 2016. 
  7. ^ "Web Browser Market Share Trends". W3Counter. Awio Web Services LLC. 1 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161201075943/https://www.w3counter.com/trends. Erişim tarihi: August 7, 2015. 
  8. ^ "Desktop Browser Market Share". Net Applications. 9 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170309120146/http://www.netmarketshare.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&qpcustomd=0. Erişim tarihi: August 7, 2015. 
  9. ^ "Web browsers (Global marketshare)". Clicky. Roxr Software Ltd. 24 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20121124105256/http://getclicky.com/marketshare/global/web-browsers/. Erişim tarihi: August 7, 2015. 
  10. ^ "At a Glance | Mozilla Press Center = <nowiki>At a Glance". Mozilla. 29 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170129134226/https://blog.mozilla.org/press/ataglance/. Erişim tarihi: December 7, 2014. 
  11. ^ "Mozilla Firefox System Requirements". Mozilla Foundation. November 29, 2017. 21 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171221000324/https://www.mozilla.org/en-US/firefox/57.0.2/system-requirements/. 
  12. ^ a b "Will Firefox work on my mobile device?". Mozlla Support. Mozilla. 22 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171222124453/https://support.mozilla.org/en-US/kb/will-firefox-work-my-mobile-device. 
  13. ^ a b c "Supported build configurations – MDN". 1 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161201022448/https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Supported_build_configurations. Erişim tarihi: August 12, 2015. 
  14. ^ "Firefox — 53.0 System Requirements". 27 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170427105457/https://www.mozilla.org/en-US/firefox/53.0/system-requirements/. 
  15. ^ "Firefox — 52.0 System Requirements". 16 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170316083025/https://www.mozilla.org/en-US/firefox/52.0/system-requirements/. 
  16. ^ "Firefox — Aurora Notes (45.0a2)". Mozilla.org. Mozilla Foundation. December 18, 2015. 18 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160418192847/https://www.mozilla.org/en-US/firefox/45.0a2/auroranotes/. Erişim tarihi: February 29, 2016. 
  17. ^ "Firefox Web Browser on the App Store". App Store. Apple. 5 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171205194715/https://itunes.apple.com/us/app/apple-store/id989804926. Erişim tarihi: October 1, 2017. 
  18. ^ "PardusWiki’de Firefox maddesi". 16 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120816040600/http://tr.pardus-wiki.org/Mozilla_Firefox. 
  19. ^ Hesseldahl, Arik (September 29, 2004). "Better Browser Now The Best". Forbes. http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html. Erişim tarihi: October 17, 2006. 
  20. ^ The Editors of PC World (June 1, 2005). "The 100 Best Products of 2005". PC World. http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html. Erişim tarihi: January 24, 2007. 
  21. ^ "Firefox 1.5, CNET editors' review". c|net. http://reviews.cnet.com/security-utility-services/firefox-1-5/4505-9241_7-31516411.html?tag=prod. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  22. ^ "First UK UPA Awards commend Firefox, Flickr, Google, Apple, John Lewis and BA". http://usabilitynews.bcs.org/content/conWebDoc/47878. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  23. ^ Sarrel, Matthew. "Firefox 1.0.3". PC Magazine. http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1815875,00.asp. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  24. ^ "Firefox 2 CNET Editor's Review". c|net. 19 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140219081305/http://reviews.cnet.com:80/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  25. ^ "The 100 Best Products of 2006". PC World. http://www.pcworld.com/article/125706-13/the_100_best_products_of_2006.html. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  26. ^ "Webware 100 Award Winner Firefox". 11 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080511203017/http://www.webware.com/8301-13546_109-9729691-29.html. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  27. ^ "The 100 Best Products of 2007". 19 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120219133312/http://www.pcworld.com:80/article/131935-5/the_100_best_products_of_2007.html. Erişim tarihi: October 22, 2007. 
  28. ^ "Prizefight: Battle of the browsers". CNET. October 30, 2008. 24 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150324125808/http://download.cnet.com/8301-2007_4-10079338-12.html. Erişim tarihi: December 19, 2009. 
  29. ^ Michael Muchmore (June 17, 2008). "Firefox 3 – At A Glance". Reviews by PC Magazine (PCMag.com). http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2317294,00.asp. Erişim tarihi: December 19, 2009. 
  30. ^ "The 100 Best Products of 2008 – numbers 21 through 30". 21 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120221123243/http://www.pcworld.com:80/article/146161-4/the_100_best_products_of_2008.html. Erişim tarihi: April 13, 2009. 
  31. ^ "Webware 100 Award Winner Firefox". 11 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080511152117/http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html. Erişim tarihi: April 25, 2008. 
  32. ^ "Browser of the Year". LinuxQuestions.org. February 8, 2009. 20 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160120112309/http://www.linuxquestions.org/questions/2008-linuxquestions-org-members-choice-awards-83/browser-of-the-year-695619/. Erişim tarihi: May 10, 2012. 
  33. ^ "Top 10 Mac downloads of 2010". CNET. December 20, 2010. 9 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140709075606/http://download.cnet.com/8301-2007_4-20026094-12.html. Erişim tarihi: May 10, 2012. 
  34. ^ "Mozilla Firefox CNET Reviews". 21 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160321143727/http://download.cnet.com/mozilla-firefox/. Erişim tarihi: May 10, 2012. 
  35. ^ "Two Champions are crowned". Toms Hardware. February 21, 2012. http://www.tomshardware.com/reviews/chrome-17-firefox-10-ubuntu,3129-18.html. Erişim tarihi: March 28, 2012. 
  36. ^ "Firefox Lider!". http://www.pcworld.com.tr/firefox-lider-haberrss_7210.html?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+pcworldcomtr+%28PC+World+T%C3%BCrkiye+RSS%29&utm_content=Google+Reader. Erişim tarihi: 2011-06-01. 
  37. ^ http://www.tomshardware.com/reviews/chrome-27-firefox-21-opera-next,3534-12.html
  38. ^ https://blog.mozilla.org/blog/2013/08/06/firefox-for-android-makes-mobile-browsing-faster-easier/
  39. ^ http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2349494,00.asp

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]